fbpx
วิกิพีเดีย

ประเทศไทย

"ไทย" เปลี่ยนทางมาที่นี่ สำหรับความหมายอื่น ดูที่ ไทย (แก้ความกำกวม)

ประเทศไทย มีชื่ออย่างเป็นทางการว่า ราชอาณาจักรไทย เป็นรัฐชาติอันตั้งอยู่ในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ เดิมมีชื่อว่า "สยาม" รัฐบาลประกาศเปลี่ยนชื่อเป็นประเทศไทยอย่างเป็นทางการตั้งแต่ปี 2482 ประเทศไทยมีขนาดใหญ่เป็นอันดับที่ 50 ของโลก มีเนื้อที่ 513,120 ตารางกิโลเมตร และมีประชากรมากเป็นอันดับที่ 20 ของโลก คือ ประมาณ 69 ล้านคน มีอาณาเขตติดต่อกับประเทศพม่าทางทิศเหนือและตะวันตก ประเทศลาวทางทิศเหนือและตะวันออก ประเทศกัมพูชาทางทิศตะวันออก และประเทศมาเลเซียทางทิศใต้ กรุงเทพมหานครเป็นศูนย์กลางการบริหารราชการแผ่นดินและนครใหญ่สุดของประเทศ และการปกครองส่วนภูมิภาค จัดระเบียบเป็น 76 จังหวัด แม้จะมีการสถาปนาระบอบราชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญและประชาธิปไตยระบบรัฐสภาในปี 2475 แต่กองทัพยังมีบทบาทในการเมืองไทยสูง โดยมีรัฐประหารครั้งล่าสุดในปี 2557

ราชอาณาจักรไทย
เพลงชาติ: เพลงชาติไทย
เพลงชาติไทย (บรรเลง)

ที่ตั้งของประเทศไทย(สีเขียว)

ในอาเซียน(สีเทาเข้ม) — [คำอธิบายสัญลักษณ์]

เมืองหลวง
และ ใหญ่สุด
กรุงเทพมหานคร
15°24′N101°18′E /15.4°N 101.3°E /15.4; 101.3พิกัดภูมิศาสตร์:15°24′N101°18′E /15.4°N 101.3°E /15.4; 101.3
ภาษาราชการภาษาไทย
รัฐบาลรับรอง 62 ภาษา
ภาษาถิ่น
กลุ่มชาติพันธุ์
(2552; 2554:95–99)
ศาสนา
การปกครอง
พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว
พลเอก ประยุทธ์ จันทร์โอชา
สภานิติบัญญัติรัฐสภา
วุฒิสภา
สภาผู้แทนราษฎร
สถาปนา
1893 – 7 เมษายน 2310
28 ธันวาคม 2310 – 6 เมษายน 2325
6 เมษายน 2325
24 มิถุนายน 2475
6 เมษายน 2560
พื้นที่
• รวม
513,120 ตารางกิโลเมตร (198,120 ตารางไมล์) (50)
0.4 (2,230 ตร.กม.)
ประชากร
• 2562 ประมาณ
69,558,935 คน (20)
• สำมะโนประชากร 2553
63,785,909 คน
132.1 ต่อตารางกิโลเมตร (342.1 ต่อตารางไมล์) (88)
จีดีพี(อำนาจซื้อ)2562 (ประมาณ)
• รวม
$1.390 ล้านล้าน
$20,474
จีดีพี(ราคาตลาด)2562 (ประมาณ)
• รวม
$516 พันล้าน
$7,607
จีนี(2558)36
ปานกลาง
HDI(2563) 0.777
สูง · ที่ 79
สกุลเงินบาท (฿) (THB)
เขตเวลาUTC+7
ขับรถด้านซ้ายมือ
รหัสโทรศัพท์+66
โดเมนบนสุด

พบหลักฐานการอยู่อาศัยอย่างต่อเนื่องในอาณาเขตประเทศไทยปัจจุบันตั้งแต่ 20,000 ปีก่อนคริสตกาล ชาวไทเริ่มอพยพเข้าสู่บริเวณนี้ในคริสต์ศตวรรษที่ 11 แล้วเข้ามาตั้งแว่นแคว้นต่าง ๆ ที่สำคัญได้แก่ อาณาจักรสุโขทัย อาณาจักรล้านนาและอาณาจักรอยุธยา นักประวัติศาสตร์มักถือว่าอาณาจักรสุโขทัยเป็นจุดเริ่มต้นของประวัติศาสตร์ไทย ต่อมาอาณาจักรอยุธยาค่อย ๆ เรืองอำนาจมากขึ้นจนเป็นมหาอำนาจในภูมิภาคในปลายคริสต์ศตวรรษที่ 14 แทนจักรวรรดิเขมร อาณาจักรอยุธยาสามารถผนวกสุโขทัยเข้าเป็นส่วนหนึ่งของตนได้ การติดต่อกับชาติตะวันตกเริ่มด้วยผู้แทนทางทูตชาวโปรตุเกสในปี 2054 การสงครามกับพม่านำไปสู่การเสียกรุงในปี 2112 แต่สมเด็จพระนเรศวรมหาราช ทรงประกาศอิสรภาพในเวลา 15 ปี อาณาจักรรุ่งเรืองอย่างมากในรัชกาลสมเด็จพระนารายณ์มหาราช แต่หลังจากนั้นค่อย ๆ เสื่อมอำนาจโดยมีสาเหตุส่วนหนึ่งจากการผลัดแผ่นดินที่มีการนองเลือดหลายรัชกาล จนสุดท้ายกรุงศรีอยุธยาถูกทำลายสิ้นเชิงในปี 2310 สมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี ทรงรวบรวมแผ่นดินที่แตกออกเป็นก๊กต่าง ๆ และสถาปนาอาณาจักรธนบุรีที่มีอายุ 15 ปี ความวุ่นวายในช่วงปลายอาณาจักรนำไปสู่การสำเร็จโทษพระองค์โดยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ปฐมราชวงศ์จักรีแห่งกรุงรัตนโกสินทร์

ช่วงต้นกรุงรัตนโกสินทร์ อาณาจักรสามารถรับมือกับภัยคุกคามจากชาติใกล้เคียง แต่หลังรัชกาลพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเป็นต้นมา ชาติตะวันตกเริ่มมีอิทธิพลในภูมิภาคเป็นอย่างมาก นำไปสู่การเข้าเป็นภาคีแห่งสนธิสัญญาไม่เป็นธรรมหลายฉบับเริ่มจากสนธิสัญญาเบาว์ริง กระนั้น สยามไม่ตกเป็นอาณานิคมของตะวันตกชาติใด มีการปรับให้สยามทันสมัยและรวมอำนาจปกครองในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว สยามเข้าร่วมกับฝ่ายสัมพันธมิตรในสงครามโลกครั้งที่หนึ่งในปี 2460; ในปี 2475 เกิดการปฏิวัติเปลี่ยนแปลงการปกครองสู่ระบอบราชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญโดยไม่เสียเลือดเนื้อ คณะราษฎรมีบทบาทนำทางการเมือง และในพุทธทศวรรษ 2480 นายกรัฐมนตรี จอมพล แปลก พิบูลสงคราม ดำเนินนโยบายชาตินิยมเข้มข้น ระหว่างสงครามโลกครั้งที่สอง ไทยเข้ากับฝ่ายอักษะ แต่ฝ่ายสัมพันธมิตรส่วนใหญ่ไม่ยอมรับการประกาศสงคราม ในช่วงสงครามเย็น ประเทศไทยเป็นพันธมิตรกับสหรัฐซึ่งสนับสนุนรัฐบาลทหาร รัฐประหารที่มีจอมพล สฤษดิ์ ธนะรัชต์เป็นหัวหน้าคณะในปี 2500 นำประเทศเข้าสู่ยุคเผด็จการทหารอย่างเบ็ดเสร็จ รัฐบาลฟื้นฟูพระราชอำนาจและดำเนินนโยบายต่อต้านคอมมิวนิสต์ในภูมิภาค ผลของเหตุการณ์ 14 ตุลา 2516 ทำให้เกิดประชาธิปไตยระบบรัฐสภาช่วงสั้น ๆ แต่หลังจากเหตุการณ์ 6 ตุลา และรัฐประหารปี 2519 ทำให้ประเทศไทยกลับเข้าสู่เผด็จการทหารและ "ประชาธิปไตยครึ่งใบ" ประเทศไทยมีนายกรัฐมนตรีจากการเลือกตั้งครั้งแรกในปี 2531 หลังพุทธทศวรรษ 2540 มีวิกฤตการเมืองระหว่างฝ่ายที่สนับสนุนและต่อต้านอดีตนายกรัฐมนตรีทักษิณ ชินวัตรมาจนปัจจุบัน รวมทั้งเกิดรัฐประหารสองครั้ง โดยครั้งล่าสุดเกิดในปี 2557 รัฐธรรมนูญฉบับปัจจุบันเป็นฉบับที่ 20 ประกาศใช้เมื่อวันที่ 6 เมษายน 2560

ประเทศไทยเป็นสมาชิกสหประชาชาติ เอเปก อีกทั้งเป็นร่วมผู้ก่อตั้งอาเซียน ประเทศไทยเป็นพันธมิตรของสหรัฐตั้งแต่สนธิสัญญาซีโต้ในปี 2497 ถือเป็นประเทศอำนาจนำภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้และประเทศอำนาจปานกลางในเวทีโลก:104 ประเทศไทยเป็นประเทศที่มีรายได้ปานกลาง-สูงและประเทศอุตสาหกรรมใหม่ มีรายได้หลักจากภาคอุตสาหกรรมและบริการ การเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจทำให้มีการอพยพเข้าสู่เมืองในคริสต์ศตวรรษที่ 20 ตามประมาณการในปี 2562 จีดีพีของประเทศไทยมีมูลค่าราว 516,662 ล้านดอลลาร์สหรัฐ นับว่าเศรษฐกิจไทยเป็นเศรษฐกิจใหญ่สุดเป็นอันดับ 2 ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้และใหญ่เป็นอันดับที่ 25 ของโลก

เนื้อหา

ดูเพิ่มเติมที่: สยาม
SPPM Mongkut Rex Siamensium (สมเด็จพระปรมินทรมหามงกุฎ พระเจ้ากรุงสยาม) พระปรมาภิไธยของพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว

ชาวต่างชาติเรียกอาณาจักรอยุธยาว่า "สยาม" เมื่อราวปี 2000:73 ยอร์ช เซเดส์ นักประวัติศาสตร์ชาวฝรั่งเศส เขียนว่ามีการพาดพิงทาสหรือเชลยศึกซีเอม (Syam) ในจารึกอาณาจักรจามปาในคริสต์ศตวรรษที่ 11:190–191, 194–195 ทว่าคนไทยไม่เคยเรียกตนเองว่า "สยาม" หรือ "ชาวสยาม" เลย ส่วนคำว่า "คนไทย" นั้น จดหมายเหตุลาลูแบร์ได้บันทึกไว้ชัดเจนว่า ชาวอยุธยาเรียกตนเองเช่นนั้นมานานแล้ว:217

เดิมประเทศไทยเคยใช้ชื่อว่า สยาม มาแต่รัชกาลพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โดยปรากฏใช้เป็นชื่อประเทศชัดเจนในปี 2399 ต่อมา เมื่อวันที่ 24 มิถุนายน 2482 รัฐบาลจอมพล ป. พิบูลสงคราม ออกประกาศสำนักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยรัฐนิยม ฉบับที่ 1 เปลี่ยนชื่อประเทศ พร้อมกับเรียกประชาชน และสัญชาติจาก "สยาม" มาเป็น "ไทย" ซึ่งจอมพล ป. ต้องการบอกว่าดินแดนนี้เป็นของชาวไทยมิใช่ของเชื้อชาติอื่นตามลัทธิชาตินิยมในเวลานั้น:57–8 ต่อมามีการเปลี่ยนชื่อประเทศกลับเป็นสยามอีกช่วงสั้น ๆ เมื่อปี 2488 และเปลี่ยนกลับมาใช้ว่าไทยอีกครั้งเมื่อปี 2491 ซึ่งเป็นช่วงที่จอมพล ป. พิบูลสงครามกลับมาเป็นนายกรัฐมนตรี การเปลี่ยนชื่อในครั้งนี้ยังเปลี่ยนจาก "Siam" ในภาษาอังกฤษและภาษาฝรั่งเศส เป็น "Thaïlande" ในภาษาฝรั่งเศส และ "Thailand" ในภาษาอังกฤษอย่างในปัจจุบัน อย่างไรก็ตาม ชื่อ สยาม ยังคงเป็นที่รู้จักกันอย่างแพร่หลายทั้งในและต่างประเทศ

ในความหมายอย่างเคร่งครัด คำว่า "ไทย" หมายถึงประเทศไทยในช่วงหลังการเปลี่ยนชื่อประเทศหลังปี 2482 โดยเว้นช่วงสั้น ๆ ที่เปลี่ยนกลับไปเป็นชื่อ "สยาม" ระหว่างปี 2488–91 ดังกล่าวข้างต้น ทว่าในความหมายอย่างกว้าง คำว่า "ไทย" อาจใช้หมายถึงราชอาณาจักรทั้งหลายซึ่งนักประวัติศาสตร์กระแสหลักถือเป็นราชธานีของคนไทยตั้งแต่อาณาจักรสุโขทัยเรื่อยมาจนถึงปัจจุบัน

ดูบทความหลักที่: ประวัติศาสตร์ไทย

ยุคก่อนประวัติศาสตร์

แผนที่แสดงการกระจายทางภูมิศาสตร์ของผู้พูดภาษาตระกูลขร้า-ไท จะเห็นรูปแบบทั่วไปของการย้ายถิ่นของเผ่าที่พูดภาษาไทตามแม่น้ำและช่องเขาต่าง ๆ:27

มีหลักฐานบ่งชี้ว่ามีมนุษย์อยู่อาศัยในอาณาเขตประเทศไทยปัจจุบันอย่างต่อเนื่องมาตั้งแต่ยุคหินเก่าอย่างน้อยราว 20,000 ปี:4 พบหลักฐานการปลูกข้าวเก่าแก่สุดเมื่อ 2,000 ปีก่อนคริสตกาล:4 ยุคสำริดเกิดขึ้นระหว่าง 1,250–1,000 ปีก่อนคริสตกาลโดยคาดว่ารับมาจากตอนใต้ของจีน:4 แหล่งโบราณคดีบ้านเชียงในจังหวัดอุดรธานีจัดเป็นศูนย์การผลิตทองแดงและสำริดเก่าแก่ที่สุดในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ประมาณ 500 ปีก่อนคริสตกาลเริ่มปรากฏการใช้เหล็ก:5 อาณาจักรฟูนันเป็นอาณาจักรแรกสุดและทรงอำนาจที่สุดในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ เจริญขึ้นเมื่อศตวรรษที่ 2 ก่อนคริสตกาล:5 ต่อมา ชาวมอญอาศัยช่วงที่ฟูนันเสื่อมลงตั้งอาณาจักรของตน คือ อาณาจักรทวารวดีและอาณาจักรหริภุญชัยในคริสต์ศตวรรษที่ 6 ส่วนชาวเขมรตั้งอาณาจักรใหญ่มีศูนย์กลางอยู่ที่อังกอร์ในคริสต์ศตวรรษที่ 9:7 อาณาจักรตามพรลิงก์เป็นรัฐมลายูที่ควบคุมการค้าผ่านช่องแคบมะละกาที่ทรงอำนาจที่สุด เจริญขึ้นในคริสต์ศตวรรษที่ 10:5

ไทยสยามจัดอยู่ในกลุ่มชาวไท (Tai people) ซึ่งปัจจุบันอาศัยอยู่ในบริเวณทิศตะวันออกเฉียงใต้ของทวีปเอเชียแผ่นดินใหญ่ โดยมีภาษาร่วมกัน:2 หลักฐานจีนบันทึกถึงชาวไทครั้งแรกในศตวรรษที่ 6 ก่อนคริสตกาล เดิมมีแนวคิดเกี่ยวกับถิ่นกำเนิดของชนชาติไทอยู่หลายแนวคิด เดวิด เค. วัยอาจ (David K. Wyatt) ระบุว่าบรรพบุรุษของชาวไทในประเทศลาว ไทย พม่า อินเดียและจีนปัจจุบันเป็นกลุ่มที่อาศัยอยู่ในแถบเดียนเบียนฟูในช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 5 ถึง 8:6 ราวคริสต์ศตวรรษที่ 11 เริ่มมีคนไทมาอยู่อาศัยในอาณาเขตประเทศไทยปัจจุบันซึ่งในเวลานั้นมีอาณาจักรมอญและเขมรอยู่ ทำให้วัฒนธรรมไทยได้รับอิทธิพลจากอินเดีย มอญและเขมร

อาณาจักรสุโขทัยและแคว้นต่าง ๆ

ดูบทความหลักที่: อาณาจักรสุโขทัย และ อาณาจักรล้านนา
เขตอิทธิพลในแหลมอินโดจีน ปลายคริสต์ศตวรรษที่ 13

เมื่อจักรวรรดิขแมร์และอาณาจักรพุกามเสื่อมอำนาจเมื่อต้นคริสต์ศตวรรษที่ 13 ทำให้เกิดรัฐใหม่ขึ้นเป็นจำนวนมากในเวลาไล่เลี่ยกัน อาณาจักรของชาวไทกินอาณาบริเวณตั้งแต่ทิศตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศอินเดียปัจจุบันจนถึงทิศเหนือของลาว และลงไปถึงคาบสมุทรมลายู:38–9 ระหว่างคริสต์ศตวรรษที่ 13 มีประชากรชาวไทอาศัยอยู่มั่นคงในอดีตดินแดนแกนกลางของอาณาจักรทวารวดีและอาณาจักรลพบุรี จนถึงดินแดนนครศรีธรรมราช แต่ไม่มีบันทึกรายละเอียดการเข้ามาของชาวไท:50–1 ประมาณคริสต์ทศวรรษ 1240 (ประมาณปี 1780) พ่อขุนบางกลางหาวรวบรวมกำลังกบฏต่อเขมร และราชาภิเษกเป็นพระมหากษัตริย์สุโขทัยพระองค์แรก:52–3 อาณาจักรสุโขทัยแผ่ขยายดินแดนออกไปอย่างกว้างขวางในรัชสมัยพ่อขุนรามคำแหงมหาราช จรดน่านและหลวงพระบางทางทิศเหนือ นครศรีธรรมราชทางทิศใต้ พุกามและมะตะบันทางทิศตะวันตก:55 อย่างไรก็ดี อาณาเขตอันกว้างใหญ่นี้น่าจะเกิดจากการสวามิภักดิ์ของเจ้าท้องถิ่นมากกว่า:55–6 นอกจากนี้ พระองค์ยังทรงประดิษฐ์อักษรไทย มีเครื่องดินเผาสวรรคโลกเป็นสินค้าออกสำคัญ แต่เสถียรภาพของอาณาจักรได้อ่อนแอลงภายหลังการสวรรคตของพระองค์ ในรัชกาลพญาลิไท อาณาจักรรับอิทธิพลของศาสนาพุทธนิกายเถรวาทแบบลังกาวงศ์

ส่วนเหนือขึ้นไป พญามังรายซึ่งสืบราชสมบัติหิรัญนครเงินยางเชียงราว ทรงตั้งอาณาจักรล้านนาขึ้นในปี 1839 มีศูนย์กลางอยู่ที่เชียงใหม่ ทรงรวบรวมแว่นแคว้นขึ้นในแถบลุ่มแม่น้ำปิง พระมหากษัตริย์ล้านนาล้วนสืบเชื้อสายจากพระองค์ต่อเนื่องกันกว่าสองศตวรรษ และสร้างเครือข่ายพันธมิตรทางการแต่งงานกับเจ้าเมืองต่าง ๆ จรดแม่น้ำน่านทางทิศตะวันออกและเหนือแม่น้ำโขงขึ้นไป:8 ส่วนบริเวณเมืองท่าบริเวณลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยาตอนล่าง มีการตั้งสหพันธรัฐในบริเวณเพชรบุรี สุพรรณบุรี ลพบุรีและอยุธยาในคริสต์ศตวรรษที่ 11:8

อาณาจักรอยุธยาและธนบุรี

ดูบทความหลักที่: อาณาจักรอยุธยา และ อาณาจักรธนบุรี
กรุงศรีอยุธยาในแผนที่ฟรา มาอูโร (Fra Mauro) ประมาณปี 1993 ออกชื่อว่า "ชิแอร์โน" (Scierno)

อาณาจักรอยุธยากำเนิดจากลพบุรีและสุพรรณบุรีที่อยู่ใกล้เคียง พระเจ้าอู่ทองทรงก่อตั้งกรุงศรีอยุธยาเมื่อปี 1893 ในเขตเมืองอโยธยาเดิม:4 การปกครองของอาณาจักรอยุธยามีลักษณะเป็นเครือข่ายราชรัฐและจังหวัดบรรณาการที่สวามิภักดิ์ต่อพระมหากษัตริย์อยุธยาตามระบบมณฑล:355 เนื่องจากขาดกฎสืบราชสมบัติ เมื่อใดที่มีการผลัดแผ่นดินจะมีเจ้าหรือขุนนางทรงอำนาจยกทัพเข้าเมืองหลวงเพื่ออ้างสิทธิ์ทำให้เกิดการนองเลือดบ่อยครั้ง การขยายอาณาเขตช่วงแรกอาศัยการพิชิตดินแดนและการอภิเษกทางการเมือง:17 ในปี 1912, 1931 และ 1974 อาณาจักรอยุธยายกทัพไปตีเมืองพระนคร (นครธม) เมืองหลวงของจักรวรรดิขแมร์ ได้ทั้งสามครั้ง:26 ทำให้อาณาจักรอยุธยาเป็นมหาอำนาจแทนจักรวรรดิขแมร์ การเข้าแทรกแซงสุโขทัยอย่างต่อเนื่องทำให้สุโขทัยตกเป็นประเทศราชและส่วนหนึ่งของอาณาจักรอยุธยาตามลำดับ สมเด็จพระบรมไตรโลกนาถทรงปฏิรูปการปกครองใหม่ ซึ่งบางส่วนได้ใช้มาจนถึงรัชกาลพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว:31 และทรงสถาปนาระบบศักดินา ก่อให้เกิดระบบไพร่ซึ่งเป็นแรงงานเกณฑ์ให้ราชการปีละหกเดือน:107 อย่างไรก็ดี การพยายามขยายอำนาจไปยังรัฐสุลต่านมะละกาทางใต้:11, 13 และอาณาจักรล้านนาไม่ประสบความสำเร็จ

การยึดครองมะละกาของโปรตุเกสในปี 2054 ทำให้กรุงศรีอยุธยาเริ่มติดต่อกับชาติตะวันตก:131 การชิงความเป็นใหญ่ระหว่างอาณาจักรอยุธยาและอาณาจักรพม่าเหนือเชียงใหม่และมอญทำให้ทั้งสองขัดแย้งกัน:5 ขณะเดียวกัน ราชวงศ์ตองอูของพม่าเริ่มมีอำนาจมากขึ้น กระทั่งขยายดินแดนมายังกรุงศรีอยุธยาในรัชกาลพระเจ้าตะเบ็งชะเวตี้และพระเจ้าบุเรงนอง หลังจากนั้น กรุงศรีอยุธยาตกเป็นประเทศราชของอาณาจักรตองอูในปี 2112:146–7 สมเด็จพระนเรศวรมหาราชทรงใช้เวลา 15 ปีสร้างภาวะครอบงำในลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยาอีกครั้งหนึ่ง:11

จากนั้น กรุงศรีอยุธยายังมุ่งเพิ่มความสัมพันธ์กับชาติยุโรปต่อมาอีกหลายรัชกาล:164–5 ความสัมพันธ์ระหว่างประเทศของอยุธยารุ่งเรืองขึ้นอย่างมากในรัชกาลสมเด็จพระนารายณ์มหาราช ซึ่งสถาปนาความสัมพันธ์ทางการทูตกับฝรั่งเศส ฮอลันดา และอังกฤษ ผู้เดินทางชาวยุโรปในคริสต์ศตวรรษที่ 16 และ 17 ยกอาณาจักรอยุธยาว่าเป็นสามมหาอำนาจแห่งเอเชียร่วมกับจีนและอินเดีย:ix อิทธิพลของชาวต่างชาติในกรุงศรีอยุธยาที่เพิ่มขึ้นทำให้เกิดความเกลียดกลัวต่างชาติ จนลงเอยด้วยการปฏิวัติในปี 2231:185–6 อย่างไรก็ดี ความสัมพันธ์กับชาติยุโรปอื่นยังเป็นปกติและต่อมาบาทหลวงฝรั่งเศสก็กลับมามีอิสระในการเผยแผ่ศาสนา:186

อาณาจักรอยุธยาเริ่มเสื่อมอำนาจลงราวพุทธศตวรรษที่ 24 รัชกาลสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศถือเป็น "สมัยบ้านเมืองดี" ในกรุงศรีอยุธยาตอนปลาย:84 ความขัดแย้งภายในติด ๆ กันหลายรัชกาล และการสงครามกับราชวงศ์คองบอง (อลองพญา) จนส่งผลให้เสียกรุงครั้งที่สองเมื่อปี 2310 ซึ่งก่อนหน้านั้นกรุงศรีอยุธยาว่างเว้นจากศึกสงครามมากว่า 150 ปี:22 หลังจากนั้นบ้านเมืองแตกออกเป็นก๊กเป็นเหล่ารวมทั้งสิ้น 5 ก๊ก ในปีเดียวกัน เจ้าตากได้รวบรวมไพร่พลขับไล่พม่า และย้ายราชธานีมาอยู่ที่กรุงธนบุรี พระองค์ทรงรวบรวมแผ่นดินให้อยู่ภายใต้พระองค์ ด้านสงครามภายนอก กองทัพธนบุรีสามารถขับไล่พม่าออกจากล้านนาได้ในปี 2319:225 และยึดกรุงเวียงจันทน์ได้ในปี 2321:227–8 อาณาจักรธนบุรีมีอายุเพียง 15 ปีและสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีทรงเป็นพระมหากษัตริย์พระองค์เดียว หลังเกิดความขัดแย้งช่วงปลายรัชกาล พระองค์และพระราชโอรสทั้งหลายทรงถูกสำเร็จโทษโดยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก ปฐมกษัตริย์แห่งราชวงศ์จักรี ผู้สถาปนากรุงรัตนโกสินทร์ขึ้นเมื่อวันที่ 6 เมษายน 2325

กรุงรัตนโกสินทร์ตอนต้นและสมัยอาณานิคม

ในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช กรุงรัตนโกสินทร์สามารถป้องกันการเข้าตีของพม่าครั้งใหญ่ในปี 2328 และยุติการบุกครองของพม่า ก่อนพระองค์สวรรคตสามารถสถาปนาอำนาจปกครองเหนือพื้นที่ไพศาลอันเป็นที่ตั้งของประเทศลาวและกัมพูชาปัจจุบัน ในปี 2364 จอห์น ครอว์เฟิร์ดถูกส่งมาเจรจาความตกลงการค้าฉบับใหม่กับกรุงรัตนโกสินทร์ซึ่งเป็นสัญญาณแรกของปัญหาที่จะครอบงำการเมืองสยามในคริสต์ศตวรรษที่ 19 ในปี 2369 กรุงเทพมหานครลงนามสนธิสัญญาเบอร์นี หลังสงครามอังกฤษ-พม่าครั้งที่หนึ่งยุติลงด้วยชัยของอังกฤษ:281 ปีเดียวกัน เจ้าอนุวงศ์แห่งเวียงจันทน์ทรงก่อกบฏเพราะเข้าพระทัยว่าอังกฤษจะบุกกรุงเทพมหานคร แต่ถูกปราบปราม:283–5 ผลทำให้กรุงเวียงจันทน์ถูกทำลาย รวมทั้งมีการกวาดต้อนชาวลาวข้ามแม่น้ำโขงมาอยู่ในเขตที่ราบสูงโคราชจำนวนมาก:285–6 กรุงเทพมหานครยังทำสงครามแย่งชิงอิทธิพลเหนือกัมพูชากับญวน ทำให้กรุงเทพมหานครกลับมามีอิทธิพลเหนือกัมพูชาอีกครั้ง:290–2

ตั้งแต่ปลายคริสต์ศตวรรษที่ 19 สยามพยายามทำให้กลุ่มชาติพันธุ์ภายในราชอาณาจักรให้อยู่ในฐานะอาณานิคม:308 ในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ด้วยตระหนักถึงภัยคุกคามจากชาติตะวันตก ราชสำนักจึงติดต่อรัฐบาลอังกฤษโดยตรงเพื่อลดความตึงเครียด:311 ฝ่ายรัฐบาลอังกฤษส่งเซอร์จอห์น เบาริ่งเข้ามาทำสนธิสัญญาเบาว์ริง ซึ่งเป็นสนธิสัญญาไม่เป็นธรรมฉบับแรก ๆ อันนำมาสู่การทำสนธิสัญญากับชาติอื่นด้วยเงื่อนไขที่คล้ายกัน หากก็นำมาซึ่งการพัฒนาเศรษฐกิจในกรุงเทพมหานครและการค้าระหว่างประเทศ การเสด็จสวรรคตอย่างกระทันหันของพระองค์ด้วยโรคมาลาเรียทำให้เจ้าฟ้าจุฬาลงกรณ์ฯ สืบราชสมบัติทั้งที่ยังไม่บรรลุนิติภาวะ โดยมีสมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาศรีสุริยวงศ์ (ช่วง บุนนาค) เป็นผู้สำเร็จราชการ:327

พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงรวมศูนย์อำนาจ ตั้งสภาช่วยราชการ การเลิกทาสและไพร่อันเป็นการยกเลิกระบบแรงงานเกณฑ์:329–30 วิกฤตการณ์วังหน้าในปี 2417 ทำให้ความพยายามปฏิรูปต้องหยุดชะงัก:331–3 ในคริสต์ทศวรรษ 1870–80 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงใช้นโยบายผนวกหัวเมืองเหนือเข้าเป็นส่วนหนึ่งของราชอาณาจักร และต่อมาได้ขยายไปยังภาคตะวันออกเฉียงเหนือและภาตใต้:334–5 ในปี 2430 มีการตั้งกรมจำนวน 12 กรมซึ่งต่อมาเป็นกระทรวงต่าง ๆ:347 ในปี 2436 เกิดวิกฤตการณ์ ร.ศ. 112 เนื่องจากความขัดแย้งกับฝรั่งเศสทำให้มีการเรียกร้องเอาดินแดนลาวฝั่งตะวันออกของแม่น้ำโขง:350–3 ฝรั่งเศสและบริเตนตกลงให้สยามเป็นรัฐกันชนระหว่างเจ้าอาณานิคมทั้งสอง ล่วงเข้าคริสต์ศตวรรษที่ 20 สยามมุ่งเจรจาแก้ไขสนธิสัญญาไม่เป็นธรรมตั้งแต่สนธิสัญญาเบาว์ริงรวมทั้งสิทธิสภาพนอกอาณาเขต แต่ต้องแลกมาด้วยการแลกเปลี่ยนดินแดนหลายครั้ง:358–9 ต่อมามีการเริ่มระบบมณฑลเทศาภิบาลซึ่งเป็นการสร้างรัฐชาติสมัยใหม่:362–3 ในปี 2448 เกิดกบฏในหัวเมืองปัตตานีโบราณ อุบลราชธานี และแพร่เพื่อต่อต้านความพยายามลดทอนอำนาจของเจ้าผู้ปกครองท้องถิ่น:371–3

ในปี 2454 เกิดกบฏ ร.ศ. 130 ซึ่งคณะนายทหารพยายามล้มล้างระบอบสมบูรณาญาสิทธิราช:397 พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงตอบโต้ด้วยการโฆษณาชวนเชื่อจนสิ้นรัชกาล:402 ทรงเผยแพร่แนวพระราชดำริว่าด้วยชาติไทย:404 ในปี 2460 รัฐบาลประกาศเข้าสู่สงครามโลกครั้งที่หนึ่งโดยถือฝ่ายสัมพันธมิตร เพื่อตัดความกังวลที่ว่าฝ่ายสัมพันธมิตรอาจจัดการกับประเทศเป็นกลางและต้องการแก้ไขสนธิสัญญาไม่เป็นธรรมต่าง ๆ:407 ผลทำให้สยามได้เข้าร่วมการประชุมสันติภาพที่แวร์ซาย มีอำนาจอิสระในการเก็บภาษีและยกเลิกสิทธิสภาพนอกอาณาเขต:408

ราชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญ สงครามโลกครั้งที่สอง และสงครามเย็น

สืบจากปัญหาเศรษฐกิจรุนแรงจากภาวะเศรษฐกิจตกต่ำครั้งใหญ่ และราคาข้าวตกลงอย่างรุนแรง นอกจากนี้ยังมีการลดรายจ่ายภาครัฐอย่างมากทำให้เกิดความไม่พอใจในหมู่อภิชน:25 วันที่ 24 มิถุนายน 2475 คณะราษฎรนำปฏิวัติเปลี่ยนแปลงการปกครองจากสมบูรณาญาสิทธิราชย์มาเป็นระบอบประชาธิปไตย ทำให้คณะราษฎรเข้ามามีบทบาททางการเมือง ปลายปี 2476 เกิดกบฏบวรเดช ซึ่งหวังเปลี่ยนแปลงการปกครองกลับสู่สมบูรณาญาสิทธิราช แต่ล้มเหลว:446–8 ปี 2477 พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวมีความเห็นไม่ลงรอยกับรัฐบาลจึงทรงสละราชสมบัติในปี 2478 สภาผู้แทนราษฎรเลือกพระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอานันทมหิดลเป็นพระมหากษัตริย์ ซึ่งขณะนั้นทรงศึกษาอยู่ในประเทศสวิสเซอร์แลนด์:448–9

เดือนธันวาคม 2481 พลตรีหลวงพิบูลสงครามได้เป็นนายกรัฐมนตรี เขาปราบปรามศัตรูทางการเมืองรวมทั้งต่อต้านราชวงศ์อย่างเปิดเผย:457 รัฐบาลมีแนวคิดชาตินิยมและปรับให้เป็นตะวันตก และเริ่มดำเนินนโยบายต่อต้านจีนและฝรั่งเศส:28 วันที่ 23 มิถุนายน 2482 มีการเปลี่ยนชื่อประเทศจาก "สยาม" มาเป็น "ไทย" ในปี 2484 เกิดสงครามขนาดย่อมขึ้นระหว่างวิชีฝรั่งเศสกับไทย ทำให้ไทยได้ดินแดนเพิ่มจากลาวและกัมพูชาช่วงสั้น ๆ:462 วันที่ 8 ธันวาคม ปีเดียวกัน ประเทศญี่ปุ่นบุกครองไทย และรัฐบาลลงนามเป็นพันธมิตรทางทหารกับญี่ปุ่น และประกาศสงครามกับสหรัฐและสหราชอาณาจักร:465 มีการตั้งขบวนการเสรีไทยขึ้นทั้งในและต่างประเทศเพื่อต่อต้านรัฐบาลและการยึดครองของญี่ปุ่น:465–6 หลังสงครามยุติในปี 2488 ประเทศไทยลงนามความตกลงสมบูรณ์แบบเพื่อเลิกสถานะสงครามกับสหราชอาณาจักร

พระราชพิธีราชาภิเษกพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช

ในเดือนมิถุนายน 2489 พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดลเสด็จสวรรคตอย่างเป็นปริศนา และสมเด็จพระเจ้าน้องยาเธอ เจ้าฟ้าภูมิพลอดุลเดชทรงสืบราชสมบัติต่อมา รัฐประหารปี 2490 โดยฝ่ายนิยมเจ้าและทหารทำให้คณะราษฎรหมดอำนาจทางการเมือง และเข้าสู่ยุค "การเมืองสามเส้า" ในระหว่างปี 2490 ถึง 2500 โดยแปลก, สฤษดิ์ ธนะรัชต์, และเผ่า ศรียานนท์ คานอำนาจกัน ในปี 2497 ประเทศไทยเข้าเป็นสมาชิกองค์การสนธิสัญญาป้องกันภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ (ซีโต้) เป็นพันธมิตรกับสหรัฐ:493 ในปี 2500 ฝ่ายนิยมเจ้าและอนุรักษนิยมรัฐประหารโดยมีจอมพลสฤษดิ์เป็นหัวหน้า จอมพลสฤษดิ์ปกครองอย่างเบ็ดเสร็จเด็ดขาด เขาสร้างความชอบธรรมโดยตอกย้ำสภาพสมมติเทพของกษัตริย์ และผูกโยงความจงรักภักดีต่อรัฐบาลกับพระมหากษัตริย์:511 รัฐบาลมุ่งปรับปรุงโครงสร้างพื้นฐานและการศึกษา:514 และในปี 2504 หลังสหรัฐเข้าสงครามเวียดนาม เกิดสัญญาลับซึ่งสหรัฐให้การคุ้มครองไทย:523

สงครามเวียดนามเร่งให้เกิดการทำให้ทันสมัยและการกลายเป็นตะวันตกของสังคมไทย มีการอพยพจากชนบทสู่เมืองเพื่อหางาน ชาวนาในชนบทเกิดสำนึกเรื่องชนชั้นและรวมตัวกับพรรคคอมมิวนิสต์แห่งประเทศไทยเริ่มตั้งแต่ปี 2507:528 การพัฒนาทางเศรษฐกิจและการศึกษาทำให้เกิดชนชั้นกลางใหม่ขึ้นในกรุงเทพมหานครและตามหัวเมืองใหญ่ ซึ่งเป็นกลุ่มผู้มีการศึกษา มีรายได้พอสำหรับการให้การศึกษาแก่บุตร และสามารถเปลี่ยนฐานะทางเศรษฐกิจและสังคมได้:534 ในเดือนตุลาคม 2514 มีการชุมนุมใหญ่ต่อต้านเผด็จการจอมพลถนอม กิตติขจร และมีการสลายการชุมนุมจนมีผู้เสียชีวิต:541–3 ที่เรียก "เหตุการณ์ 14 ตุลา" พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดชทรงแต่งตั้งสัญญา ธรรมศักดิ์เป็นนายกรัฐมนตรีนับว่าพระมหากษัตริย์เข้ามามีบทบาททางการเมืองโดยตรงครั้งแรกนับแต่ปี 2475 ผลของเหตุการณ์ดังกล่าวทำให้เกิดประชาธิปไตยระบบรัฐสภาช่วงสั้น ๆ ที่มักเรียกว่า "ยุคประชาธิปไตยเบ่งบาน"

ร่วมสมัย

หลังเหตุการณ์ 14 ตุลา 2516 มีการดำเนินกิจกรรมทางการเมืองและเสรีภาพในการแสดงออกอย่างที่ไม่เคยปรากฏมาก่อน รวมทั้งการแพร่หลายของวรรณกรรมคอมมิวนิสต์:544, 546 ในช่วงนั้นรัฐบาลผสมหม่อมราชวงศ์เสนีย์ ปราโมชไม่มั่นคงและคอมมิวนิสต์ชนะทั้งในเวียดนาม ลาวและกัมพูชา:547 สถาบันพระมหากษัตริย์ ชนชั้นนำและชนชั้นกลางจำนวนมากมองว่านักศึกษาฝ่ายซ้ายถูกคอมมิวนิสต์ชี้นำ ทำให้มีการสนับสนุนองค์การฝ่ายขวาต่าง ๆ:548 ปลายปี 2519 เกิดการสังหารหมู่ที่มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ใน "เหตุการณ์ 6 ตุลา":548–9 เป็นการปิดฉากการทดลองทางประชาธิปไตย กองทัพกลับเข้ามามีอำนาจ และการแสดงออกถูกปิดกั้น:549 หลังจากนั้น รัฐบาลธานินทร์ กรัยวิเชียร "กลับไปใช้อำนาจนิยมยิ่งกว่าสมัยสมบูรณาญาสิทธิราช":552 นักเคลื่อนไหวฝ่ายซ้ายหนีเข้าป่าและออกนอกประเทศจำนวนมาก รัฐบาลเริ่มเสียการสนับสนุนจากกองทัพ จนมีการเปลี่ยนตัวนายกรัฐมนตรีในปี 2520:552–3 รัฐบาลใหม่ของพลเอก เกรียงศักดิ์ ชมะนันทน์ ไม่สามารถรับมือกับปัญหาเศรษฐกิจและปัญหาผู้ลี้ภัยและการปะทะตามชายแดนกับเวียดนามทำให้พลเอก เปรม ติณสูลานนท์ เป็นนายกรัฐมนตรีแทน:553–4

การสู้รบกับคอมมิวนิสต์ยุติลงอย่างสิ้นเชิงเมื่อปี 2523:60 รัฐบาลสามารถนำผู้ก่อการเริบกลับเข้าสู่สังคมและจัดการเลือกตั้งทั่วไปได้ในปี 2526:557 พลเอกเปรมเป็นนายกรัฐมนตรีแปดปีในระบอบ "ประชาธิปไตยครึ่งใบ" ซึ่งมีสภาผู้แทนราษฎรที่สมาชิกมาจากการเลือกตั้งและวุฒิสภาที่สมาชิกมาจากการแต่งตั้ง ประเทศไทยมีนายกรัฐมนตรีจากการเลือกตั้งครั้งแรกในปี 2531 ได้แก่ พลเอก ชาติชาย ชุณหะวัณ เขาดูแลกองทัพที่เป็นพวกของตน ทำให้กองทัพอีกฝ่ายยึดอำนาจในเดือนกุมภาพันธ์ 2534 นำโดยพลเอก สุจินดา คราประยูร ทีแรกเขาให้สัญญาว่าจะไม่รับอำนาจทางการเมืองแต่สุดท้ายเขาตระบัดสัตย์และเข้าเป็นหัวหน้ารัฐบาลใหม่:572–3 ทำให้เกิดการประท้วงต่อต้านรัฐบาล เกิดการสลายการชุมนุมทำให้มีผู้เสียชีวิต เรียกเหตุการณ์นี้ว่า "พฤษภาทมิฬ" พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดชรับสั่งให้พลเอกสุจินดาและพลตรี จำลอง ศรีเมือง แกนนำผู้ประท้วง เข้าเฝ้า แล้วหลังจากนั้นพลเอกสุจินดาก็ลาออก

ปี 2540 เกิดวิกฤตการณ์ทางการเงินที่เรียกว่า "วิกฤตต้มยำกุ้ง" ยุติการเติบโตทางเศรษฐกิจ 40 ปีติดต่อกัน:3 ทำให้อัตราแลกเปลี่ยนเงินบาทเทียบกับดอลลาร์สหรัฐอ่อนตัวลง:576 รัฐบาลชวน หลีกภัยทำข้อตกลงกู้ยืมเงินจากกองทุนการเงินระหว่างประเทศ แต่ปัญญาชนหลายคนโจมตีว่าเป็นกองทุนช่วยเหลือคนรวย และไม่สนใจการฉ้อราษฎร์บังหลวง:576 ต่อมา ทักษิณ ชินวัตร ชนะการเลือกตั้งทั่วไปปี 2544 นโยบายของเขาประสบความสำเร็จในการลดความยากจนในชนบท และริเริ่มระบบประกันสุขภาพถ้วนหน้า ซึ่งทำให้เขาได้รับฐานเสียงขนาดใหญ่ในหมู่คนยากจน ในปี 2547 เกิดคลื่นสึนามิพัดถล่มภาคใต้และเริ่มต้นความไม่สงบในสามจังหวัดชายแดนใต้อีกครั้ง ในปี 2548 ทักษิณชนะการเลือกตั้งทั่วไปอย่างถล่มทลายและดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรีเป็นสมัยที่สอง โดยมีผู้มาใช้สิทธิมากที่สุดเป็นประวัติการณ์ ตั้งแต่ปลายปี 2548 เกิดวิกฤตการณ์ทางการเมืองขึ้นโดยกลุ่มพันธมิตรประชาชนเพื่อประชาธิปไตย (พธม.) ประท้วงขับไล่เขาออกจากตำแหน่ง สุดท้ายมีรัฐประหารล้มรัฐบาลทักษิณในเดือนกันยายน 2549 รัฐบาลทหารปกครองประเทศหนึ่งปีจนมีการเลือกตั้งเป็นการทั่วไปในปี 2550

พรรคพลังประชาชนชนะการเลือกตั้งเป็นการทั่วไปในปี 2550 และจัดตั้งรัฐบาล ต่อมา พธม. จัดการชุมนุมใหญ่ในปี 2551 ซึ่งมีการปิดท่าอากาศยานดอนเมืองและสุวรรณภูมิ ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยยุบพรรครัฐบาล 3 พรรค หลังจากนั้น พรรคประชาธิปัตย์ได้เป็นรัฐบาล แนวร่วมประชาธิปไตยต่อต้านเผด็จการแห่งชาติ ซึ่งเป็นกลุ่มผู้สนับสนุนทักษิณ ชุมนุมประท้วงรัฐบาลในปี 2552 และ 2553 ซึ่งครั้งหลังนี้ยุติลงด้วยการเข้าสลายการชุมนุมของทหารทำให้มีผู้เสียชีวิตกว่า 70 คน ในการเลือกตั้งทั่วไปปี 2554 ผลปรากฏว่าพรรคเพื่อไทย นำโดยยิ่งลักษณ์ ชินวัตร ชนะการเลือกตั้ง และเป็นผู้นำจัดตั้งรัฐบาล ในปีเดียวกัน เกิดมหาอุทกภัย มีพื้นที่ประสบภัย 65 จังหวัด นับเป็น "อุทกภัยครั้งร้ายแรงที่สุดทั้งในแง่ของปริมาณน้ำและจำนวนผู้ได้รับผลกระทบ"

ปลายปี 2556 เกิดวิกฤตการณ์การเมืองรอบใหม่ มีสาเหตุหลักจากสภาผู้แทนราษฎรผลักดันร่างพระราชบัญญัตินิรโทษกรรมฯ เกิดการชุมนุมประท้วงรัฐบาลยิ่งลักษณ์ และรัฐบาลยุบสภาผู้แทนราษฎร และจัดการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรเมื่อวันที่ 2 กุมภาพันธ์ 2557 แต่ศาลรัฐธรรมนูญเพิกถอนการเลือกตั้ง วันที่ 22 พฤษภาคม 2557 กองทัพยึดอำนาจการปกครองประเทศ คณะผู้ยึดอำนาจการปกครองพยายามจัดโครงสร้างการเมืองเพื่อสงวนอำนาจของอภิชน เพิ่มบทบาทและอำนาจของกองทัพขณะที่ลดอำนาจของประชาสังคมและการปกครองส่วนท้องถิ่นจากการเลือกตั้ง นอกจากนี้ยังมีการวางแผนปฏิรูปประเทศ 20 ปี และให้วุฒิสภาที่มาจากการแต่งตั้งเป็นผู้ดำเนินการ:281–2 ซึ่งทำให้ประเทศไทยเข้าสู่ยุคที่กองทัพชี้นำประชาธิปไตย หลังพระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชเสด็จสวรรคตในปี 2559 และเข้าสู่รัชกาลพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว กองทัพก้าวเข้ามาเป็นผู้ชี้นำการกระจายอำนาจและผลประโยชน์ในช่วงหลังเปลี่ยนรัชกาลใหม่:286 ต่อมาในปี 2560 มีการประกาศใช้รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยฉบับล่าสุด หลังการลงประชามติเมื่อปีก่อน และหลังจากครองอำนาจเกือบห้าปี คสช. ยอมให้จัดการเลือกตั้งทั่วไปในปี 2562 ผลทำให้เกิดรัฐบาลผสมที่มีพรรคพลังประชารัฐเป็นแกนนำ โดยได้รับการสนับสนุนจากวุฒิสภา ในปี 2563 เริ่มเกิดการประท้วงในประเทศต่อต้านรัฐบาลประยุทธ์สืบเนื่องจากคำวินิจฉัยยุบพรรคอนาคตใหม่ ตลอดจนมาตรการรับมือการระบาดทั่วของโควิด-19 ของรัฐบาล ในการประท้วงนั้นมีข้อเสนอปฏิรูปสถาบันพระมหากษัตริย์ รวมทั้งมีกระแสสาธารณรัฐนิยมมากที่สุดอย่างไม่เคยปรากฏมาก่อน

ดูบทความหลักที่: ภูมิศาสตร์ไทย

ประเทศไทยตั้งอยู่กลางคาบสมุทรอินโดจีนในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และยังอยู่บนคาบสมุทรมลายูด้วย อยู่ระหว่างละติจูด 5° ถึง 21° เหนือ และลองติจูด 97° ถึง 106° ตะวันออก มีพรมแดนด้านตะวันออกติดประเทศลาวและประเทศกัมพูชา ทิศใต้เป็นแดนต่อแดนประเทศมาเลเซียและอ่าวไทย ทิศตะวันตกติดทะเลอันดามันและประเทศพม่า และทิศเหนือติดประเทศพม่าและลาว มีแม่น้ำโขงกั้นเป็นบางช่วง ประเทศไทยมีพื้นที่ 513,115 ตารางกิโลเมตร เป็นอันดับที่ 51 ของโลกและอันดับที่ 3 ของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ รองจากประเทศอินโดนีเซียและเมียนมาร์ ประเทศไทยมีอาณาเขตทางทะเล (maritime zone) ตามอนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยกฎหมายทะเล ค.ศ. 1982 กว่า 323,488 ตารางกิโลเมตร มีความยาวชายฝั่งทะเลทั้งฝั่งอ่าวไทย และฝั่งอันดามันรวมถึงช่องแคบมะละกาตอนเหนือ รวมความยาวชายฝั่งทะเลในประเทศไทยทั้งสิ้น 3,148 กิโลเมตร

ประเทศไทยมีลักษณะภูมิประเทศที่หลากหลาย ภาคเหนือเป็นพื้นที่ภูเขาสูงสลับซับซ้อน จุดสูงที่สุดในประเทศไทย คือ ดอยอินทนนท์ ณ 2,565 เมตรเหนือระดับน้ำทะเล รวมทั้งยังปกคลุมด้วยป่าไม้อันเป็นต้นน้ำที่สำคัญของประเทศ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือส่วนใหญ่เป็นพื้นที่ของที่ราบสูงโคราช สภาพของดินค่อนข้างแห้งแล้งและไม่ค่อยเอื้อต่อการเพาะปลูก ภาคกลางเป็นที่ราบลุ่มน้ำท่วมถึง มีแม่น้ำเจ้าพระยา แม่น้ำใหญ่ที่สุดในประเทศซึ่งเกิดจากแม่น้ำปิงและแม่น้ำน่านที่ไหลมาบรรจบกันที่ปากน้ำโพ จังหวัดนครสวรรค์ ทำให้ภาคกลางเป็นภาคที่อุดมสมบูรณ์ที่สุด และถือได้ว่าเป็นแหล่งปลูกข้าวที่สำคัญแห่งหนึ่งของโลก:103 ภาคใต้เป็นส่วนหนึ่งของคาบสมุทรมลายู:22 ขนาบด้วยทะเลทั้งสองด้าน มีจุดที่แคบลง ณ คอคอดกระ แล้วขยายใหญ่เป็นคาบสมุทรมลายู ทะเลสาบสงขลาเป็นทะเลสาบที่ใหญ่ที่สุดของประเทศไทย ส่วนภาคตะวันตกเป็นหุบเขาและแนวเทือกเขาซึ่งพาดตัวมาจากทางตะวันตกของภาคเหนือ

ภูมิอากาศ

ดูบทความหลักที่: ภูมิอากาศไทย

ภูมิอากาศของไทยส่วนใหญ่เป็นแบบ "ภูมิอากาศร้อนชื้นเขตร้อนหรือสะวันนา" ตามการแบ่งเขตภูมิอากาศแบบเคิปเปน ส่วนปลายใต้สุดและตะวันออกสุดของประเทศมีภูมิอากาศแบบมรสุมเขตร้อน ประเทศไทยมีอุณหภูมิเฉลี่ยระหว่าง 18–34 °C

ประเทศไทยมี 3 ฤดูกาล ฤดูแรกเป็นฤดูฝนหรือฤดูมรสุมตะวันตกเฉียงใต้ (กลางเดือนพฤษภาคมถึงกลางเดือนตุลาคม) ฝนตกหนักที่สุดในเดือนสิงหาคมและกันยายน:2 ฤดูหนาวหรือฤดูมรสุมตะวันออกเฉียงเหนือเริ่มตั้งแต่กลางเดือนตุลาคมถึงกลางเดือนกุมภาพันธ์ พื้นที่ส่วนใหญ่ของประเทศมีอากาศแห้งและอุณหภูมิไม่ร้อนมาก ยกเว้นภาคใต้ที่มีฝนตกหนัก โดยเฉพาะอย่างยิ่งระหว่างเดือนตุลาคมถึงพฤศจิกายน:2 ส่วนฤดูร้อนหรือฤดูก่อนมรสุมกินเวลาตั้งแต่กลางเดือนกุมภาพันธ์ถึงกลางเดือนพฤษภาคมซึ่งมีอากาศร้อน สำหรับภาคเหนือ ตะวันออกเฉียงเหนือ กลางและตะวันออกของประเทศไทย เดือนมีนาคมถึงพฤษภาคมเป็นช่วงที่ร้อนที่สุดของปี ปกติอุณหภูมิมักสูงถึง 40 °C ยกเว้นพื้นที่ชายฝั่ง ในทางตรงข้าม การพัดของลมเย็นจากประเทศจีนทำให้อุณหภูมิต่ำลง ซึ่งบางกรณีอาจเข้าใกล้หรือต่ำกว่า 0 °C ได้:3 ภาคใต้มีความแตกต่างของอุณหภูมิระหว่างกลางวันกลางคืนและระหว่างฤดูกาลน้อยเนื่องจากอิทธิพลของทะเล:3

พื้นที่ส่วนใหญ่ของประเทศมีฝนตกเฉลี่ยทั้งปี 1,200 ถึง 1,600 มิลลิเมตร:4 แต่ในบางพื้นที่ที่เป็นฝั่งรับลมของภูเขา เช่น จังหวัดระนองและจังหวัดตราดมีปริมาณฝนกว่า 4,500 มิลลิเมตรต่อปี ส่วนบริเวณแห้งแล้งคือฝั่งรับลมของหุบเขาภาคกลางและส่วนเหนือสุดของภาคใต้ซึ่งมีปริมาณฝนเฉลี่ยต่อปีน้อยกว่า 1,200 มิลลิเมตร:4 ในภาคใต้ ฝนตกหนักเกิดทั้งในฤดูมรสุมตะวันออกเฉียงเหนือและตะวันตกเฉียงใต้ โดยมีมากสุดในเดือนกันยายนในฝั่งตะวันตก และตั้งแต่เดือนพฤศจิกายนถึงมกราคมในฝั่งตะวันออก:4

ความหลากหลายทางชีวภาพ

ประเทศไทยมีความหลากหลายทางชีวภาพของทั้งพืชและสัตว์อยู่มาก อันเป็นรากฐานอันมั่นคงของการผลิตในภาคเกษตรกรรม และประเทศไทยมีผลไม้เมืองร้อนหลากชนิด:103 พื้นที่ราว 29% ของประเทศเป็นป่าไม้ รวมไปถึงพื้นที่ปลูกยางพาราและกิจกรรมปลูกป่าบางแห่ง ประเทศไทยมีเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่ากว่า 50 แห่ง เขตห้ามล่าสัตว์ป่าอีก 56 แห่ง โดยพื้นที่ 12% ของประเทศเป็นอุทยานแห่งชาติ (ปัจจุบันมี 110 แห่ง) และอีกเกือบ 20% เป็นเขตป่าสงวน ประเทศไทยมีพืช 15,000 สปีชีส์ คิดเป็น 8% ของสปีชีส์พืชทั้งหมดบนโลก ในประเทศไทย พบนก 982 ชนิด นอกจากนี้ ยังเป็นถิ่นที่อยู่ของสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบก นก สัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนม และสัตว์เลื้อยคลานกว่า 1,715 สปีชีส์ซึ่งมีการบันทึก

การลักลอบล่าสัตว์ใกล้สูญพันธุ์ยังเป็นปัญหาสำคัญ นักล่ามักฆ่าสัตว์อย่างเสือโคร่ง เสือดาวและแมวใหญ่อื่นเพื่อเอาหนัง มีการเลี้ยงหรือล่าสัตว์หลายชนิดรวมทั้งเสือโคร่ง หมี จระเข้และงูจงอางเพื่อเอาเนื้อ แม้การค้าสัตว์ใกล้สูญพันธุ์ผิดกฎหมาย แต่ตลาดนัดจตุจักรในกรุงเทพมหานครยังขึ้นชื่อเรื่องการขายสัตว์ใกล้สูญพันธุ์อยู่

ราชธานีของคนไทยแต่โบราณล้วนปกครองระบอบราชาธิปไตยตั้งแต่สมัยอาณาจักรอยุธยาเป็นต้นมา มีการรวมอำนาจปกครองในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวซึ่งเป็นการสถาปนาระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์แบบตะวันตก ครั้นวันที่ 24 มิถุนายน 2475 คณะราษฎรเปลี่ยนแปลงการปกครองมาเป็นราชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญ

พระมหากษัตริย์พระองค์ปัจจุบัน ได้แก่ พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัวซึ่งทรงราชย์ตั้งแต่ปี 2559 ทรงถูกจำกัดพระราชอำนาจตามรัฐธรรมนูญและมีสถานภาพเป็นประมุขแห่งรัฐในทางพิธีการ ทรงเป็นจอมทัพไทย กฎหมายบัญญัติให้พระมหากษัตริย์ทรงเป็นพุทธมามกะ และเป็นอัครศาสนูปถัมภก ทรงมีอำนาจแต่งตั้งรัชทายาท พระราชทานอภัยโทษ และพระราชทานพระบรมราชานุญาต อย่างไรก็ดี พระมหากษัตริย์ยังมีการแทรกแซงการเมืองไทยโดยตรงอยู่เป็นระยะ และรัฐธรรมนูญยังเปิดช่องให้พระมหากษัตริย์ทรงใช้พระราชอำนาจวินิจฉัยได้ตามประเพณี พระมหากษัตริย์เป็นที่เคารพสักการะ และความผิดต่อองค์พระมหากษัตริย์ถือเป็นอาชญากรรมร้ายแรงในประเทศ ทั้งนี้ มีผู้อธิบายพระราชอำนาจตามประเพณีหรือโดยพฤตินัยว่า "แม้ว่าพระราชอำนาจดังกล่าวจะมิได้บัญญัติเป็นลายลักษณ์อักษรไว้ในรัฐธรรมนูญฉบับใดก็ตาม แต่ก็เป็นธรรมเนียมปฏิบัติที่เข้าใจตรงกันของทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้องว่าเป็นพระราชอำนาจที่มีอยู่จริง และอาจกล่าวได้ว่าเป็นพระราชอำนาจส่วนที่สำคัญที่สุดในทางกฎหมายรัฐธรรมนูญเท่าที่ปรากฏในปัจจุบัน":461 ทัศนคติต่อสถาบันพระมหากษัตริย์ของชาวไทยแตกต่างกันไปตามรัชกาล

ประเทศไทยมีรัฐธรรมนูญมาแล้ว 20 ฉบับ นับเป็นประเทศที่มีรัฐธรรมนูญมากที่สุดในทวีปเอเชีย ประเทศไทยขาดเสถียรภาพทางการเมืองสูงและมีรัฐประหารหลายครั้ง รัฐธรรมนูญมักถูกเปลี่ยนโดยผลของรัฐประหาร ประเทศไทยมีรัฐประหารมากที่สุดในโลกในประวัติศาสตร์ร่วมสมัย ในปี 2559 "ประเทศไทยมีทหารหรืออดีตทหารเป็นนายกรัฐมนตรีในประเทศไทยเป็นเวลา 57 จาก 85 ปีนับแต่ล้มสมบูรณาญาสิทธิราชย์ในปี 2475" รัฐประหารครั้งล่าสุดเกิดขึ้นในปี 2557 โดย คณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) ซึ่งผลพวงจากเหตุการณ์นั้นทำให้เกิดรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 ซึ่งเป็นรัฐธรรมนูญฉบับที่ 20

ในทางพฤตินัย ปัจจุบันประเทศไทยปกครองในระบอบประชาธิปไตยระบบรัฐสภา อย่างไรก็ตาม นักวิจารณ์การเมืองระบุว่าระบอบดังกล่าวมาจากการเลือกตั้งที่มีข้อบกพร่องและเป็นการสืบทอดอำนาจของกองทัพ รัฐธรรมนูญฉบับล่าสุด ระบุว่า ประเทศไทยมีรูปแบบรัฐเป็นราชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญ และปกครองด้วยระบอบประชาธิปไตยแบบรัฐสภา หรือใช้ว่า ประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข โดยกำหนดรูปแบบองค์กรบริหารอำนาจทั้งสามส่วนดังนี้

กองทัพและอภิชนข้าราชการประจำควบคุมพรรคการเมืองได้อย่างเบ็ดเสร็จตั้งแต่ปี 2489 ถึงคริสต์ทศวรรษ 1980 (ประมาณปี 2523):16 พรรคการเมืองในประเทศไทยส่วนใหญ่มีความเป็นสถาบัน (institutionalize) ต่ำและแทบทั้งหมดมีอายุสั้น:246 ระหว่างปี 2535–2549 ประเทศไทยมีระบบพรรคการเมืองเป็นแบบสองพรรคหลัก:245 และมีแนวโน้มเป็นระบบพรรคเดียว (พรรคไทยรักไทย) มากขึ้นจนถึงปี 2549:244 พรรคการเมืองซึ่งเป็นพันธมิตรทางการเมืองของ ทักษิณ ชินวัตร ชนะการเลือกตั้งทั่วไปทุกครั้งตั้งแต่ปี 2544

การแบ่งเขตการปกครอง

ประเทศไทยเป็นรัฐเดี่ยว ตามพระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการแผ่นดิน พ.ศ. 2534 มีการจัดระเบียบราชการออกเป็นสามระดับ ได้แก่ ราชการส่วนกลาง ราชการส่วนภูมิภาค และราชการส่วนท้องถิ่น การปกครองส่วนภูมิภาคจัดระเบียบเป็น 76 จังหวัด โดยจังหวัดเป็นการแบ่งเขตการปกครองระดับบนสุด 878 อำเภอ 7,255 ตำบล ผู้ว่าราชการจังหวัด นายอำเภอและปลัดอำเภอมาจากการแต่งตั้งของรัฐบาลกลาง จังหวัดล่าสุดของประเทศไทย คือ จังหวัดบึงกาฬซึ่งแยกจากจังหวัดหนองคายในปี 2554 ประเทศไทยมีองค์การปกครองส่วนท้องถิ่นในระดับตำบล เมืองและนครรวม 7,852 แห่ง สำหรับกรุงเทพมหานครและเมืองพัทยาเป็นองค์การปกครองส่วนท้องถิ่นรูปแบบพิเศษ สำหรับปริมณฑลและภูมิภาคไม่ใช่การแบ่งเขตการปกครองตามกฎหมาย ทั้งนี้ มีการแบ่งประเทศไทยออกเป็น 4 ถึง 6 ภาค แล้วแต่แหล่งอ้างอิง

แผนที่ประเทศไทยแบบคลิกได้ เมื่อคลิกที่ชื่อจังหวัดแล้วจะลิงก์ไปบทความจังหวัดนั้น ๆ


การแบ่งจังหวัดต่าง ๆ ของประเทศไทยออกเป็น 6 ภาค ซึ่งใช้มาตั้งแต่ปี 2478

ความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ

อาณาจักรโบราณของไทยมีความสัมพันธ์เป็นรัฐบรรณาการของจีน ส่วนความสัมพันธ์กับรัฐใกล้เคียงในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้แผ่นดินใหญ่จะเน้นการรวบรวมอาณาจักรของคนไทซึ่งรวมทั้งสุโขทัย ล้านนา นครศรีธรรมราช และล้านช้าง ส่วนความสัมพันธ์กับพม่าและเวียดนามเป็นไปในลักษณะการทำสงครามเพื่อแย่งชิงความเป็นใหญ่ โดยมีการแย่งชิงความเป็นใหญ่เหนือกัมพูชากับเวียดนามตั้งแต่กรุงศรีอยุธยาจนถึงกรุงรัตนโกสินทร์ตอนต้น ส่วนความสัมพันธ์ด้านการค้านั้น กรุงศรีอยุธยามีการค้าขายกับชาติในเอเชียและตะวันตกและเป็นเมืองท่าสำคัญ

นับแต่รัชกาลพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ประเทศสยามเผชิญกับลัทธิจักรวรรดินิยมตะวันตก นำไปสู่การลงนามสนธิสัญญาเบาว์ริงซึ่งเป็นสนธิสัญญาไม่เป็นธรรม รัฐบาลลงนามสนธิสัญญาทำนองเดียวกันกับชาติตะวันตกหลายประเทศเพื่อหวังสร้างความสัมพันธ์แบบพหุภาคีเพื่อให้ชาติเหล่านั้นถ่วงดุลกันเอง ประเทศสยามไม่ตกเป็นอาณานิคมของชาติตะวันตกซึ่งสาเหตุบางส่วนเนื่องจากบริเตนและฝรั่งเศสตกลงให้สยามเป็นรัฐกันชน ประเทศสยามเข้าร่วมสงครามโลกครั้งที่หนึ่งโดยเข้ากับฝ่ายสัมพันธมิตร ทำให้ได้แก้ไขสนธิสัญญาไม่เป็นธรรม และในสงครามโลกครั้งที่สอง รัฐบาลไทยเข้าร่วมกับญี่ปุ่น แต่กลับได้สถานะผู้ชนะสงครามไปด้วย จนได้ชื่อว่า "การทูตไม้ไผ่" หรือ "การทูตลู่ตามลม"

นายกรัฐมนตรีประยุทธ์ จันทร์โอชากับผู้นำประเทศอาเซียนต่าง ๆ ในปี 2559

การสถาปนาสาธารณรัฐประชาชนจีนในปี 2492 เป็นปัจจัยสำคัญในการกำหนดนโยบายต่างประเทศของไทยในช่วงสงครามเย็น:214 ประเทศไทยเป็นพันธมิตรที่สำคัญของสหรัฐมาตั้งแต่การลงนามองค์การสนธิสัญญาป้องกันภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ในปี 2497 และดำเนินนโยบายต่อต้านคอมมิวนิสต์อย่างเข้มข้น มีการส่งทหารไปร่วมรบในสงครามเกาหลีและสงครามเวียดนาม ไทยอนุญาตให้สหรัฐตั้งฐานทัพในประเทศ อย่างไรก็ดี หลังจากสหรัฐถอนกำลังออกจากเวียดนาม ประเทศไทยเปลี่ยนนโยบายไปปรับความสัมพันธ์กับประเทศจีนแทน จนมีการเลิกการอนุญาตให้สหรัฐตั้งฐานทัพในประเทศไทยและปรับความสัมพันธ์ทางทูตกับจีนอย่างเป็นทางการในปี 2518:216

ประเทศไทยเป็นประเทศผู้ร่วมก่อตั้งสมาคมประชาชาติแห่งเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ (อาเซียน) ไทยลงนามความตกลงการค้าเสรีทวิภาคีกับประเทศบาห์เรน จีน เกาหลีใต้ ออสเตรเลีย ชิลี และเปรู และความตกลงการค้าเสรีกับประเทศอาเซียน และความตกลงการค้าพหุภาคี (ในฐานะอาเซียน) กับประเทศออสเตรเลียและนิวซีแลนด์ สมัยนายกรัฐมนตรีทักษิณ ชินวัตร ประกาศว่าประเทศไทยจะเลิกรับความช่วยเหลือจากต่างประเทศและทำงานร่วมกับประเทศผู้บริจาคเพื่อช่วยพัฒนาประเทศพื้นบ้านในอนุภูมิภาคลุ่มแม่น้ำโขง ทักษิณมุ่งให้ประเทศไทยเป็นผู้นำภูมิภาค แต่เขาก็สร้างความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับเผด็จการทหารพม่า รวมทั้งการให้สินเชื่อ ในสมัยนายกรัฐมนตรีอภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ ประเทศไทยมีข้อพิพาทกับประเทศกัมพูชาเหนือความเป็นเจ้าของปราสาทพระวิหาร เกิดกรณีพิพาทพรมแดนระหว่างปี 2551–2554 หลังรัฐประหารในประเทศไทย พ.ศ. 2557 ความสัมพันธ์ระหว่างประเทศไทยกับชาติตะวันตกเสื่อมลง และไทยหันไปเข้ากับประเทศจีนมากขึ้น

กองทัพ

ดูบทความหลักที่: กองทัพไทย
เครื่องบินขับไล่เอฟ-16 ไฟทิงฟอลคอนของกองทัพอากาศไทย

พระมหากษัตริย์ดำรงตำแหน่งจอมทัพไทยโดยนิตินัย ในทางปฏิบัติ กองทัพอยู่ภายใต้การบริหารจัดการของกระทรวงกลาโหม มีรัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหมเป็นผู้สั่งการ และอยู่ภายใต้การบังคับบัญชาของกองบัญชาการกองทัพไทย โดยมีผู้บัญชาการทหารสูงสุดเป็นผู้บัญชาการ กองทัพไทยแบ่งออกเป็น 3 เหล่าทัพ ได้แก่ กองทัพบก กองทัพเรือ และกองทัพอากาศ ทุกวันนี้กองทัพไทยมีกำลังทหารทั้งสิ้น 1,025,640 นาย และมีกำลังหนุนกว่า 200,000 นาย และมีกำลังกึ่งทหารประจำการกว่า 113,700 นาย ในปี 2558 เครดิตสวิสจัดอันดับว่าประเทศไทยมีดัชนีกำลังทางทหารสูงเป็นอันดับที่ 16 ของโลก งบประมาณกลาโหมเพิ่มขึ้นเกือบสามเท่าจาก 78,100 ล้านบาทในปี 2548 เป็น 207,000 ล้านบาทในปีงบประมาณ 2559 คิดเป็นประมาณร้อยละ 1.5 ของจีดีพี

ประเทศไทยมีการเกณฑ์ทหาร ปัจจุบัน ประเทศไทยเป็นประเทศอำนาจทางบกตามแบบที่สำคัญในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้แผ่นดินใหญ่ พร้อมทั้งกองทัพอากาศขนาดใหญ่พอสมควรและมีสมรรถนะกองทัพเรือที่เพิ่มขึ้น:26 อย่างไรก็ดี การซื้อเรือหลวงจักรีนฤเบศร เรือบรรทุกเครื่องบิน มีปัจจัยด้านเกียรติภูมิเข้ามาเกี่ยวข้องนอกเหนือจากประโยชน์ใช้สอย:33 ประเทศไทยเคยส่งกำลังพลเข้าร่วมภารกิจรักษาสันติภาพของสหประชาชาติ ได้แก่ ประเทศกัมพูชา ประเทศติมอร์ตะวันออก และดาร์ฟูร์ ประเทศซูดาน:135

หน้าที่หลักของกองทัพไทยคือการรับมือภัยคุกคามในประเทศมากกว่านอกประเทศ กองอำนวยการรักษาความมั่นคงภายในราชอาณาจักรได้ชื่อว่าเป็นฝ่ายการเมืองของกองทัพไทย โดยมีอำนาจหน้าที่ทางสังคมและเศรษฐกิจของราชการพลเรือนด้วย และยังมีภารกิจในการต่อต้านประชาธิปไตย กองทัพไทยขึ้นชื่อเรื่องมีทหารทุจริต เช่น จากกรณีการซื้อยุทธภัณฑ์ไม่ได้มาตรฐานหรือแพงเกิน การลักลอบค้ามนุษย์ การปฏิบัติต่อทหารเกณฑ์อย่างเลว รวมทั้งการใช้เส้นสายฝากตั้งญาติเป็นนายทหาร

อาชญากรรมและการบังคับใช้กฎหมาย

คดีอาชญากรรมรวมทั่วประเทศเพิ่มขึ้นเฉลี่ยเดือนละประมาณร้อยละ 1.3 ระหว่างปี 2540–2554 ในช่วงนโยบายปราบปรามยาเสพติดของนายกรัฐมนตรีทักษิณ ชินวัตร (กุมภาพันธ์–เมษายน 2546) อาชญากรรมยาเสพติดลดลงร้อยละ 64.6 แต่การฆ่าคนและอาชญากรรมอื่นต่อบุคคลเพิ่มขึ้น:162 จังหวัดชลบุรีและภูเก็ตเป็นจังหวัดที่มีอาชญากรรมสูงสุดสองอันดับแรก แต่ส่วนใหญ่ไม่ใช่อาชญากรรมรุนแรง:162 อัตราชำระคดี (clear-up) ของตำรวจโดยเฉลี่ยอยู่ที่ร้อยละ 86.78 ระหว่างปี 2550–2554:163 อัตราอาชญากรรมถ่วงน้ำหนักแปรผันตรงกับจำนวนแรงงานเข้าเมืองมิชอบด้วยกฎหมาย แต่แปลผกผันกับคะแนนทดสอบทางการศึกษาระดับชาติ จำนวนพระภิกษุและความหนาแน่นของประชากร:163 ประเทศไทยมีปัญหาจำนวนอาวุธปืนมาก ชาวไทยประมาณร้อยละ 10 เป็นเจ้าของปืน และมีอัตราการเสียชีวิตเกี่ยวกับปืนที่มีรายงานสูงสุดในทวีปเอเชีย สหประชาชาติวิจารณ์ประเทศไทยว่าไม่สามารถขจัดความเป็นทาสและการละเมิดสิทธิมนุษยชนในภาคประมง

สถิติปี 2555 พบว่าชาวไทยประสบเหตุอาชญากรรม 152,228 คน เป็นอาชญากรรมต่อทรัพย์สินมากที่สุด (ร้อยละ 92.5):v ทรัพย์สินที่ถูกขโมยส่วนใหญ่เป็นทรัพย์สินที่สามารถนำติดตัวไปได้ นอกจากนั้นเป็นเครื่องใช้นอกและในบ้าน เครื่องประดับ เป็นต้น:vi ประสบเหตุอาชญากรรมต่อชีวิตและร่างกาย 7,879 คน เป็นการถูกทำร้ายร่างกายมากที่สุด (ร้อยละ 79.8):vii ส่วนใหญ่ผู้ประสบเหตุอาชญากรรมไม่ได้แจ้งตำรวจ โดยเฉลี่ยร้อยละ 66.6 ยกเว้นอาชญากรรมทางเพศและอาชญากรรมต่อชีวิตและร่างกายที่มีการแจ้งตำรวจเกินครึ่ง (ร้อยละ 67.2 และ 55 ตามลำดับ):26

มีรายงานว่า กำลังความมั่นคงบางครั้งใช้กำลังเกินกว่าเหตุและถึงตายต่อผู้ต้องสงสัยและมีวิสามัญฆาตกรรม การฆ่าคนตามอำเภอใจและการฆ่าคนไม่ชอบด้วยกฎหมาย รวมทั้งมีการทรมานและทุบตีผู้ต้องสงสัยเพื่อรีดคำสารภาพ ประเทศไทยมีผู้ต้องขังประมาณ 306,000 คนในปี 2559 ประเทศไทยมีจำนวนผู้ต้องขังมากที่สุดในอาเซียน และมากเป็นอันดับที่ 3 ของทวีปเอเชีย ผู้ต้องขังก่อนพิจารณาคดีในศาลคิดเป็นร้อยละ 18 ของประชากรเรือนจำ ในปีงบประมาณ 2559 มีผู้เสียชีวิตระหว่างถูกควบคุมตัว 762 คน มีหลายกรณีที่กล่าวหาว่าตำรวจใช้อำนาจมิชอบ แต่ผู้ถูกกล่าวหามักไม่ถูกลงโทษ ในศาลพลเรือน รัฐบาลจัดหาความช่วยเหลือทางกฎหมาย แต่มีรายงานว่าความช่วยเหลือดังกล่าวมีคุณภาพต่ำ

ประเทศไทยมีความเสี่ยงสูงต่อการฉ้อราษฎร์บังหลวงในหลายภาคส่วนของประเทศ หลังรัฐประหารปี 2557 ฝ่ายตุลาการถูกทำให้เป็นเรื่องการเมืองอย่างสูง กระบวนการทางกฎหมายในประเทศไทยมักช้าและบางทีมีการใช้วิธีการนอกกฎหมายเพื่อมีผลต่อคำพิพากษา ฝ่ายความมั่นคงในประเทศไทยมีชื่อเสียงว่าเป็นสถาบันที่ฉ้อฉลที่สุดในประเทศเนื่องจากความพัวพันกับการเมืองและระบบอุปถัมภ์ บริษัทที่ไม่จ่ายค่าอำนวยความสะดวกแก่ข้าราชการอาจเสียเปรียบด้านการแข่งขันเทียบกับบริษัทอื่น มีการฮั้วประมูล การบังคับใช้กฎหมายในประเทศไทยมีความผันแปรและการดำเนินคดีการฉ้อราษฎร์บังหลวงระดับสูงอาจมีแรงจูงใจทางการเมืองมาเกี่ยวข้อง

ความผิดต่อองค์พระมหากษัตริย์ไทยมีการเรียกว่า "อาจเป็นกฎหมายอาญาว่าด้วยการหมิ่นประมาทที่รุนแรงที่สุดในโลก" และ "โหด" องค์การนิรโทษกรรมสากลถือว่าผู้ถูกจำคุกฐานดังกล่าวเป็นนักโทษการเมือง คณะทำงานว่าด้วยการกักขังโดยพลการของสหประชาชาติถือว่าการกักขังก่อนพิจารณาคดีถือว่าละเมิดกฎหมายสิทธิมนุษยชนระหว่างประเทศ

ดูบทความหลักที่: เศรษฐกิจไทย
เครื่องชี้ภาวะเศรษฐกิจที่สำคัญ
ผลิตภัณฑ์มวลรวมในประเทศในรูปตัวเงิน 14.53 ล้านล้านบาท (2559)
การเติบโตของจีดีพี 3.9% (2560)
ดัชนีราคาผู้บริโภค
• ทั่วไป
• พื้นฐาน

0.7% (2560)
0.6% (2560)
อัตราการมีส่วนร่วมกำลังแรงงาน 68.0% (2560) :29
อัตราการว่างงาน 1.2% (2560)
หนี้สาธารณะรวม 6.37 ล้านล้านบาท (ธ.ค. 2560)
ความยากจน 8.61% (2559) :36
ทรัพย์สินครัวเรือนสุทธิ 20.34 ล้านล้านบาท (2553) :2
กรุงเทพมหานครเป็นเมืองหลวงและศูนย์กลางเศรษฐกิจของประเทศ กรุงเทพมหานครเป็นนครที่มีเศรษฐกิจใหญ่ที่สุดเป็นอันดับที่ 6 ในทวีปเอเชีย:85

ประเทศไทยมีเศรษฐกิจแบบผสม ประเทศไทยมีเศรษฐกิจใหญ่เป็นอันดับสองในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ รองจากประเทศอินโดนีเซีย โครงการพัฒนาแห่งสหประชาชาติจัดให้ประเทศไทยเป็น "ผู้ประสบความสำเร็จสูง" ในเอเชียตะวันออก ในปี 2556 ประเทศไทยมีดัชนีการรับรู้การทุจริตค่อนข้างต่ำ โดยอยู่อันดับที่ 102 จาก 177 ประเทศ ธนาคารโลกจัดให้ประเทศไทยเป็นประเทศมีรายได้ปานกลาง-สูงในปี 2554

ประเทศไทยมีมูลค่าการส่งออกเป็นอันดับที่ 24 ของโลก ในปี 2556 การส่งออกเป็นสัดส่วน 74% ของจีดีพี ภาคอุตสาหกรรมมีสัดส่วนต่อจีดีพีมากที่สุดคือ 38.1% ภาคการค้าส่ง ค้าปลีกมีสัดส่วนต่อจีดีพี 13.4% ภาคการขนส่งและการสื่อสารมีสัดส่วนต่อจีดีพี 10.2% ภาคเกษตรกรรมมีสัดส่วนต่อจีดีพี 8.3% ในปี 2552–2553 ประเทศไทยส่งชิ้นส่วนและส่วนประกอบออก ซึ่งอยู่ในอุตสาหกรรมยานยนต์และอิเล็กทรอนิกส์เป็นสำคัญ มูลค่า 48,000 ล้านดอลล่าร์สหรัฐ หรือ 25% ของมูลค่าการส่งสินค้าออก มีมูลค่าการนำเข้าเป็นอันดับที่ 23 ของโลก ประเทศคู่ค้าหลัก ได้แก่ ประเทศจีน ญี่ปุ่น สหรัฐอเมริกา มาเลเซีย สิงคโปร์ อินโดนีเซีย สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ ออสเตรเลีย ฮ่องกงและเกาหลีใต้ เครื่องจักรเป็นทั้งสินค้านำเข้าและส่งออกที่สำคัญที่สุดของไทย องค์การความร่วมมือระหว่างประเทศแห่งญี่ปุ่น (JICA) เป็นเจ้าหนี้ต่างประเทศรายใหญ่ที่สุดของไทย

ประเทศไทยมีกำลังแรงงาน 39.38 ล้านคน อยู่ในภาคเกษตรกรรมมากที่สุด 15.41 ล้านคน หรือ 39.1% ของกำลังแรงงาน ตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม 2556 ค่าแรงขั้นต่ำทางการทุกจังหวัดเป็น 300 บาท อัตราการว่างงานของประเทศอยู่ที่ 1.2% ซึ่งน้อยเป็นอันดับต้น ๆ ของโลก แต่แนวโน้มแรงงานกว่าครึ่งประกอบอาชีพที่ไม่มั่นคงหรืออาชีพที่ไม่เป็นทางการ กับทั้ง 40% มีปัญหาการทำงานต่ำระดับ ในปี 2559 ประเทศไทยมีผู้ย้ายถิ่นขึ้นทะเบียนประมาณ 2 ล้านคน โดยหนึ่งในสามเป็นผู้ถือใบอนุญาตทำงานชั่วคราว ส่วนแรงงานไม่สม่ำเสมอคาดว่ามีอีกประมาณ 1–2 ล้านคน หลังรัฐประหารปี 2557 แรงงานต่างด้าวกัมพูชาหลบหนีกลับประเทศจำนวน 180,000 คนหลังรัฐบาลประกาศปราบปราม หลังประกาศใช้พระราชกำหนดการบริหารจัดการการทำงานของคนต่างด้าว พ.ศ. 2560 ทำให้มีแรงงานต่างด้าวออกนอกประเทศหลายหมื่นคน ในปี 2560 เศรษฐกิจไทยมีแรงงานนอกระบบ (คือแรงงานที่ไม่ได้รับความคุ้มครองหรือไม่มีหลักประกันสังคม) 20.8 ล้านคน คิดเป็นร้อยละ 55.2 ของผู้มีงานทำ:iii

หลังสงครามโลกครั้งที่สอง ประเทศไทยเป็นประเทศยากจนที่สุดในโลกประเทศหนึ่ง โดยก่อนหน้านี้เศรษฐกิจไทยซบเซามาอย่างน้อยหนึ่งศตวรรษ:3 ระหว่างปี 2508 ถึง 2539 ผลิตภัณฑ์ประชาชาติเบื้องต้นต่อคนเติบโตร้อยละ 7 ต่อปี และระหว่างปี 2530 ถึง 2539 เรียกว่าเป็นช่วง "เศรษฐกิจบูม" เศรษฐกิจไทยเติบโตเร็วที่สุดในโลก ซึ่งมาจากการลงทุนระดับสูงมาก:3 การเติบโตของหุ้นเป็นปัจจัยทำให้เศรษฐกิจเติบโตกว่าครึ่ง:9 การลงทุนโดยตรงจากต่างประเทศในช่วงเศรษฐกิจบูมเป็นการไหลเข้าของทุนระยะสั้นร้อยละ 23:12 วิกฤตการณ์การเงินในเอเชีย พ.ศ. 2540 มีสาเหตุระยะยาวหลายอย่าง แต่ชนวนเหตุที่บั่นทอนความเชื่อมั่นเกิดจากการเติบโตของการส่งออกลดลงอย่างรุนแรงในปี 2539:21–2 จีดีพีของไทยหดตัวร้อยละ 10.5 ในปี 2541:30

ประเทศไทยฟื้นตัวจากวิกฤตการเงินในปี 2546:53 การฟื้นตัวทางเศรษฐกิของไทยล่าช้าเพราะขาดอุปทานรวม:32 ระหว่างปี 2542 ถึง 2550 จีดีพีไทยเติบโตระหว่างร้อยละ 2.1 ถึง 7.1 ต่อปี ด้วยการขาดเสถียรภาพจากการประท้วงใหญ่ในปี 2553 การเติบโตของจีดีพีของประเทศไทยอยู่ที่ราวร้อยละ 4–5 ลดลงจากร้อยละ 5–7 ในรัฐบาลพลเรือนก่อน ความไม่แน่นอนทางการเมืองเป็นสาเหตุหลักของการเสื่อมความเชื่อมั่นนักลงทุนและผู้บริโภค นโยบายเศรษฐกิจของรัฐบาลทหารหลังรัฐประหารในประเทศไทย พ.ศ. 2557 ที่เรียก ประชารัฐ ทำให้เกิดทุนนิยมแบบลำดับชั้นที่ธุรกิจขนาดใหญ่ของไทยเชื้อสายจีนเข้าไปเลี้ยงดูและชี้นำธุรกิจในท้องถิ่น:300 คาดการณ์ว่าเศรษฐกิจไทยน่าจะหดตัวลงร้อยละ 8.9 เนื่องจากการระบาดของโควิด-19

ความมั่งคั่ง ความยากจนและความเหลื่อมล้ำ

สัดส่วนความมั่งคั่งที่ครัวเรือนถือครองแบ่งตามเปอร์เซนไทล์ของครัวเรือน:15–6
เปอร์เซนไทล์ สัดส่วน
ต่ำสุดร้อยละ 20 0.5
ต่ำสุดร้อยละ 40 3.5
ต่ำสุดร้อยละ 60 12.5
สูงสุดร้อยละ 20 69.5

ประเทศไทยมีความมั่งคั่งมัธยฐานต่อผู้ใหญ่หนึ่งคน 1,469 ดอลลาร์สหรัฐในปี 2559:98 เพิ่มขึ้นจาก 605 ดอลลาร์สหรัฐในปี 2543:34 ประเทศไทยจัดอยู่ในอันดับที่ 55 ของดัชนีความมั่นคงทางอาหารโลกในปี 2560 หลังภาวะเศรษฐกิจถดถอยครั้งใหญ่ ภาคครัวเรือนยังมีสภาพคล่องดี และมีความสามารถในการดำรงการบริโภคได้ แม้มีรายได้สุทธิต่อค่าใช้จ่ายลดลงเมื่อเทียบกับปี 2549 แต่การบริโภคไม่ได้ลดลง:3 ในปี 2559 ดัชนีการพัฒนามนุษย์ของไทยอยู่ในอันดับที่ 87 และดัชนีการพัฒนามนุษย์ที่ปรับความเหลื่อมล้ำแล้วอยู่อันดับที่ 70 กรุงเทพมหานครซึ่งมีผลิตภัณฑ์จังหวัดสูงสุดมีมูลค่าผลิตภัณฑ์จังหวัดเป็น 406.9 เท่าของจังหวัดแม่ฮ่องสอนซึ่งมีน้อยที่สุด

ในปี 2560 ครัวเรือนมีรายได้เฉลี่ยเดือนละ 26,946 บาท:1 ครัวเรือนที่มีรายได้สูงสุดร้อยละ 20 มีส่วนแบ่งรายได้คิดเป็นร้อยละ 45.0 และครัวเรือนที่มีรายได้ต่ำสุดร้อยละ 20 มีส่วนแบ่งรายได้คิดเป็นร้อยละ 7.1:4 กลุ่มประชากรร้อยละ 40 ที่มีรายได้ต่ำสุดมีรายได้ต่ำกว่า 5,344 บาทต่อคนต่อเดือนมีจำนวน 26.9 ล้านคน:5 ในปี 2556 ผู้ประท้วงกลุ่ม กปปส. ส่วนใหญ่ (ร้อยละ 32) มีรายได้ครัวเรือนเกิน 50,000 บาทต่อเดือน ส่วน นปช. ส่วนใหญ่ (ร้อยละ 27) มีรายได้ครัวเรือน 10,000–20,000 บาทต่อเดือน:7

ในปี 2559 สถาบันการเงินเครดิตสวิสรายงานว่าประเทศไทยเป็นประเทศที่มีความเหลื่อมล้ำมากเป็นอันดับที่ 3 ของโลกรองจากประเทศรัสเซียและอินเดีย คนรวยสุดร้อยละ 10 ถือครองทรัพย์สินร้อยละ 79 ของประเทศ มหาเศรษฐีไทย 50 ครอบครัวแรกมีมูลค่าทรัพย์สินรวมคิดเป็นร้อยละ 30 ของจีดีพีไทย

ในปี 2559 ประเทศไทยมีคนยากจน 5.81 ล้านคน หรือร้อยละ 8.6 ของประชากร แต่หากนับรวม "คนเกือบจน" (near poor) ด้วยจะเพิ่มเป็น 11.6 ล้านคน หรือร้อยละ 17.2 ของประชากร:1 ในปี 2559 ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ภาคใต้ และภาคเหนือมีสัดส่วนคนจนร้อยละ 12.96, 12.35 และ 9.83 ของประชากรในแต่ละภาคตามลำดับ:2 ในปี 2560 มีผู้มาลงทะเบียนผู้มีรายได้น้อย (รายได้น้อยกว่า 100,000 บาทต่อปี) เพื่อรับสวัสดิการจากรัฐเป็นจำนวน 14 ล้านคน ปลายปี 2560 ประเทศไทยมีหนี้สินครัวเรือน 11.76 ล้านล้านบาท:5 ในปี 2553 ครัวเรือนที่มีปัญหาล้มละลาย (ทรัพย์สินน้อยกว่าหนี้สิน) คิดเป็นร้อยละ 3 ของครัวเรือนทั้งประเทศ:5 ในปี 2560 ครัวเรือนที่มีที่อยู่อาศัยถาวรคิดเป็นสัดส่วนร้อยละ 99.69 ของครัวเรือนทั้งประเทศ:36 ในปี 2559 สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพประมาณการว่ามีคนไร้บ้านทั่วประเทศ 30,000 คน

เกษตรกรรม

ดูบทความหลักที่: เกษตรกรรมในประเทศไทย

การพัฒนาการเกษตรตั้งแต่คริสต์ทศวรรษ 1960 ส่งเสริมการเปลี่ยนผ่านสู่เศรษฐกิจอุตสาหกรรมของประเทศ ในพื้นที่ชนบท อาชีพเกษตรกรรมคิดเป็นกึ่งหนึ่งของการจ้างงาน ในปี 2555 ประเทศไทยมีที่ดินเพาะปลูกได้ 165,600 ตารางกิโลเมตร คิดเป็น 32.3% ของพื้นที่ประเทศ ซึ่งในจำนวนนี้กว่า 55% ใช้ปลูกข้าว ในปี 2551 ประเทศไทยส่งข้าวออกราว 10 ล้านตัน คิดเป็นประมาณ 33% ของการค้าข้าวทั่วโลก ข้าวเป็นพืชผลสำคัญสุดของประเทศ และประเทศไทยเป็นผู้ส่งออกข้าวอันดับหนึ่งมาช้านาน จนประเทศอินเดียและเวียดนามแซงเมื่อไม่นานนี้

ประเทศไทยเป็นผู้ผลิตและส่งออกยางรายใหญ่ที่สุดของโลก คิดเป็นร้อยละ 40 ของยางธรรมชาติโลก พืชที่มีมูลค่าการผลิตสูงสุดอื่น ได้แก่ อ้อย มันสำปะหลัง เนื้อไก่ เนื้อหมู มะม่วง มังคุด ฝรั่ง สัปปะรด รวมทั้งพวกผลไม้เขตร้อน กุ้ง ข้าวโพดและถั่วเหลือง ประเทศไทยได้ชื่อว่าเป็นแหล่งผลิตอาหารที่สำคัญของโลก และเป็นผู้ส่งออกอาหารรายใหญ่อันดับ 5 ของโลก ประเทศไทยเป็นผู้ผลิตและส่งออกผลิตภัณฑ์นมรายใหญ่สุดในอาเซียน

อุตสาหกรรม

คนงานสายการผลิตในโรงงานในจังหวัดฉะเชิงเทรา

บริษัทเกือบทั้งหมดของไทย กว่า 2.7 ล้านวิสาหกิจ คิดเป็นร้อยละ 99.7 จัดเป็นวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม (SME) ในปี 2560 SME คิดเป็นการจ้างงานร้อยละ 80.3 ของการจ้างงานทั้งหมด (13 ล้านคน) ในปี 2556 สัดส่วนต่อจีดีพีของ SME อยู่ที่ร้อยละ 37.4 มีรายงานว่า SME ร้อยละ 70 ปิดกิจการภายใน "ไม่กี่ปี":47

อุปกรณ์ไฟฟ้าและอิเล็กทรอนิกส์เป็นภาคส่งออกใหญ่สุดของไทย คิดเป็นประมาณร้อยละ 15 ของการส่งออกทั้งหมด ในปี 2557 การส่งออกดังกล่าวรวมมูลค่า 55,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ มีคนงานประมาณ 780,000 คนในปี 2558 คิดเป็นร้อยละ 12.2 ของการจ้างงานทั้งหมดในภาคการผลิต แต่ผู้ผลิตกำลังย้ายการผลิตไปยังประเทศที่มีค่าแรงถูกกว่าประเทศไทย อุตสาหกรรมรถยนต์ในประเทศไทยใหญ่สุดในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้และใหญ่สุดเป็นอันดับที่ 9 ของโลก โดยมีการจ้างงานประมาณ 417,000 ตำแหน่งในปี 2558 คิดเป็นร้อยละ 10 ของจีดีพีประเทศ:12-13 คนงานกว่าร้อยละ 70 ในทั้งสองภาคมีความเสี่ยงสูงต่อการเสียงานให้กับหุ่นยนต์:39, xix

พลังงาน

ดูบทความหลักที่: พลังงานในประเทศไทย
โรงแยกก๊าซธรรมชาติของ ปตท. ที่จังหวัดระยอง

ประเทศไทยเป็นผู้นำน้ำมันและแก๊สธรรมชาติเข้าสุทธิ มีการผลิตและปริมาณสำรองน้ำมันน้อยและต้องนำเข้าเป็นส่วนใหญ่เพื่อการบริโภค แม้ว่ามีปริมาณสำรองแก๊สธรรมชาติที่พิสูจน์แล้วขนาดใหญ่ แต่ยังต้องนำเข้าเพื่อให้เพียงพอกับอุปทานในประเทศ การบริโภคพลังงานหลักของประเทศไทยมาจากเชื้อเพลิงซากดึกดำบรรพ์ คิดเป็นกว่า 80% ของทั้งหมด ในปี 2553 ประเทศไทยบริโภคพลังงานจากน้ำมันมากที่สุด (39%) รองลงมาคือ แก๊สธรรมชาติ (31%) ชีวมวลและของเสีย (16%) และถ่านหิน (13%) ประเทศไทยเป็นผู้นำเข้าน้ำมันรายใหญ่อันดับสองของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้รองจากประเทศสิงคโปร์ เชื้อเพลิงดีเซลเป็นสัดส่วนหนึ่งในสามของผลิตภัณฑ์น้ำมัน และเป็นเชื้อเพลิงหลักสำหรับการขนส่ง ในปี 2558 ประเทศไทยมีการนำเข้าซึ่งพลังงานขั้นต้นสุทธิเทียบเท่าน้ำมัน 1.253 ล้านบาร์เรลต่อวัน โดยมีการซื้อไฟฟ้าจากประเทศลาว และแก๊สธรรมชาติจากประเทศเมียนมาร์

ในปี 2554 ประเทศไทยมีสมรรถภาพติดตั้งผลิตไฟฟ้าประมาณ 32.4 กิกะวัตต์ โดยผลิตจากแก๊สธรรมชาติมากที่สุด (71%) ประเทศไทยคิดสนับสนุนพลังงานนิวเคลียร์เพื่อลดการพึ่งพาแก๊สธรรมชาติ แต่หลังภัยพิบัตินิวเคลียร์ฟุกุชิมะไดอิชิในปีนั้น ทำให้โรงไฟฟ้านิวเคลียร์แห่งแรกที่เสนอถูกเลื่อนไปหลังปี 2569

การขนส่ง

ดูบทความหลักที่: การขนส่งในประเทศไทย
แผนที่ถนนในประเทศไทย

การขนส่งทางถนนเป็นภาคหลักของการขนส่งผู้โดยสารและค่าระวางในประเทศไทย:269 โดยคิดเป็นร้อยละ 85 และ 86 ของการขนส่งทางบกทั้งหมดตามลำดับ:25 ประเทศไทยมีทางหลวงความยาว 390,000 กิโลเมตร และมีเครือข่ายถนน 462,133 สาย เป็นเครือข่ายทางหลวง 51,776 กิโลเมตรที่เชื่อมภาคต่าง ๆ ของประเทศ มีทางด่วนสองเส้นทาง ซึ่งเชื่อมกรุงเทพมหานครกับเขตอุตสาหกรรมโดยรอบ รวมระยะทาง 150 กิโลเมตร:22 อุตสาหกรรมขนส่งค่าระวางในประเทศไทยอาศัยรถบรรทุกถึงร้อยละ 80:276 ในปี 2560 ประเทศไทยมียานพาหนะจดทะเบียน 37 ล้านคัน เป็นรถจักรยานยนต์ 20 ล้านคัน และมีที่ไม่ได้จดทะเบียนอีกหลายล้านคัน ในปี 2555 ประเทศไทยมีอัตราเป็นเจ้าของยานพาหนะ 488 คันต่อประชากร 1,000 คน มากเป็นอันดับสองของอาเซียน:40 ในปี 2561 มีรถแท็กซี่ขึ้นทะเบียนทั่วประเทศ 80,647 คัน และมีการดำเนินการรถตู้สาธารณะ 114 เส้นทางจากกรุงเทพมหานคร ในปี 2559 ประเทศไทยเป็นประเทศที่การจราจรติดขัดมากที่สุดในโลก สหประชาชาติจัดอันดับถนนในประเทศไทยว่าอันตรายสูงสุดเป็นอันดับสองของโลก โดยมียอดผู้เสียชีวิตจากยานพาหนะกว่า 30,000 คนต่อปี ซึ่งเป็นอัตราต่อหัวสูงสุดเป็นอันดับสองของโลกรองจากประเทศลิเบีย

ประเทศไทยมีรางรถไฟยาว 4,034 กิโลเมตร และการขนส่งสินค้าทางรางคิดเป็นร้อยละ 1.4 ของน้ำหนักบรรทุกทั้งหมดในปี 2558 ในปี 2555 มีผู้โดยสารทางราง 41 ล้านคน:59 การรถไฟแห่งประเทศไทย (รฟท.) เป็นผู้ดำเนินการเส้นทางรางแห่งชาติของประเทศ ซึ่งถูกมองว่าไร้ประสิทธิภาพและไม่ยอมเปลี่ยนแปลง รถไฟมักช้าและอุปกรณ์ส่วนใหญ่เก่าและมีการบำรุงรักษาไม่ดี ความพยายามของรัฐบาลในการจัดโครงสร้างใหม่และโอนเป็นของเอกชนถูกสหภาพคัดค้านอย่างหนักตลอดมา ในช่วงปีหลัง มีความพยายามก่อสร้างรถไฟความเร็วสูง

ประเทศไทยมีท่าอากาศยานพาณิชย์ 38 แห่ง:3 ในปี 2559 ท่าอากาศยานสุวรรณภูมิเป็นท่าอากาศยานที่มีผู้โดยสารมากที่สุดของประเทศและเป็นอันดับที่ 20 ของโลก ประเทศไทยมีทางน้ำในประเทศที่ใช้เดินเรือได้ 1,750 กิโลเมตร ประเทศไทยท่าเรือน้ำลึกระหว่างประเทศ 8 แห่ง:31 ท่าเรือแหลมฉบังเป็นท่าเรือน้ำลึกหลักของประเทศไทย ส่วนท่าเรือแม่น้ำมีทั้งหมด 132 แห่ง ซึ่งใช้สำหรับการขนส่งสินค้าขั้นต้นและสินค้าเกษตรเป็นหลัก:32

การท่องเที่ยว

ในปี 2560 ประเทศไทยมีนักท่องเที่ยวชาวต่างชาติ 35.38 ล้านคน จำนวนนักท่องเที่ยวเติบโตขึ้นอย่างรวดเร็วจากเดิมที่มีชาวต่างชาติ 336,000 ราย และทหารที่เข้ามาพัก 54,000 นายในปี 2510 ประเทศที่นักท่องเที่ยวเดินทางเข้าประเทศมากที่สุด ได้แก่ จีน มาเลเซีย เกาหลีใต้ ญี่ปุ่นและลาว

การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย (ททท.) เป็นหน่วยงานส่งเสริมการท่องเที่ยวของประเทศตั้งขึ้นในปี 2522 นอกจากนี้ รัฐบาลยังมีการจัดตั้งตำรวจท่องเที่ยวเพื่ออำนวยความสะดวกแก่นักท่องเที่ยวชาวต่างชาติ

ประเทศไทยมีแหล่งมรดกโลกของยูเนสโก 5 แหล่ง ได้แก่ นครประวัติศาสตร์พระนครศรีอยุธยา เมืองประวัติศาสตร์สุโขทัยและเมืองบริวาร แหล่งโบราณคดีบ้านเชียง เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่-ห้วยขาแข้ง และป่าดงพญาเย็น-เขาใหญ่

ประเทศไทยจัดอยู่ในอันดับที่ 9 ของโลกในด้านจำนวนนักท่องเที่ยวต่างชาติในปี 2559 รายงานความสามารถแข่งขันการเดินทางและการท่องเที่ยวปี 2558 จัดอันดับประเทศไทยอยู่ในอันดับที่ 35 จาก 141 ประเทศ โดยประเทศไทยมีคะแนนสูงในด้านทรัพยากรธรรมชาติและโครงสร้างพื้นฐานบริการนักท่องเที่ยว แต่มีคะแนนต่ำในด้านความยั่งยืนทางสิ่งแวดล้อมและความปลอดภัยและความมั่นคง

การค้าประเวณีและการท่องเที่ยวทางเพศถือเป็นส่วนหนึ่งของเศรษฐกิจ ประมาณการในปี 2546 ระบุมูลค่าไว้ 4.3 พันล้านดอลลาร์สหรัฐหรือประมาณร้อยละ 3 ของเศรษฐกิจ เชื่อว่าเงินนักท่องเที่ยวอย่างน้อยร้อยละ 10 ใช้ค้าประเวณี

วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี

ประเทศไทยจัดเป็นประเทศนวัตกรรมมากที่สุดอันดับที่ 45 ในดัชนีนวัตกรรมบลูมเบิร์กปี 2561 ในปี 2556 ประเทศไทยมีรายจ่ายด้านการวิจัยและพัฒนา 1.7 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ หรือคิดเป็นร้อยละ 0.5 ของจีดีพี เป็นรายจ่ายจากภาครัฐร้อยละ 51.3 และจากภาคเอกชนร้อยละ 48.7 รัฐบาลมีแผนใช้สิ่งจูงใจภาษีเพื่อเพิ่มการลงทุนของเอกชน:74 การวิจัยและพัฒนาในประเทศไทยมีสัดส่วนงานวิจัยประยุกต์สูงกว่างานวิจัยพื้นฐานมาก ข้อมูลในปี 2552 พบว่าประเทศไทยมีนักวิจัย 38,500 คนหรือเทียบเท่าเต็มเวลา (FTE) 22,000 คน:74 ประเทศไทยมีจำนวนงานวิจัยตีพิมพ์มากเป็นอันดับสามในอาเซียน รองจากประเทศมาเลเซียและสิงคโปร์:75 ในปี 2553 มีผู้ขอจดสิทธิบัตรในประเทศไทย 1,925 ฉบับ และมีการออกให้ 772 ฉบับ เกินครึ่งของผู้ขอจดสิทธิบัตรไม่ใช่พลเมือง และคิดเป็นกว่าร้อยละ 90 ของสิทธิบัตรที่ออกให้:75 ประเทศไทยเป็นประเทศผู้ลงนามองค์การความร่วมมืออวกาศเอเชีย-แปซิฟิก (APSCO) ซึ่งมีประเทศจีนเป็นผู้นำ:79

วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีในประเทศไทยก้าวหน้าอย่างรวดเร็วตั้งแต่ปี 2551 องค์กรส่งเสริมการวิจัยสำคัญอย่าง สวทช., สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย (วว.) และศูนย์ความเป็นเลิศด้านชีววิทยาศาสตร์ (TCELS) ช่วยประสานงานระหว่างมหาวิทยาลัยกับบริษัท อุตสาหกรรมการผลิตของไทยส่วนใหญ่พึ่งพาการผลิตท้องถิ่นของบริษัทต่างชาติ ทำให้มีผลลัพธ์การวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีน้อย:80

จุดแข็งด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีของไทยอยู่ในสายอาหาร-เทคโนโลยีชีวภาพ-ชีววิทยาศาสตร์-เกษตรศาสตร์ เทคโนโลยีพลังงาน และการผลิต โดยเฉพาะอย่างยิ่งในอุตสาหกรรมรถยนต์และอิเล็กทรอนิกส์:103

ดูเพิ่มเติมที่: ประชากรศาสตร์ไทย

ประชากร

ประชากรไทย
ปีประชากร±%
2453 8,131,247
2462 9,207,355+13.2%
2472 11,506,207+25.0%
2480 14,464,105+25.7%
2490 17,442,689+20.6%
2503 26,257,916+50.5%
2513 34,397,371+31.0%
2523 44,824,540+30.3%
2533 54,548,530+21.7%
2543 60,916,441+11.7%
2553 65,926,261+8.2%
แหล่งที่มา:

กระทรวงมหาดไทยประมาณว่า ประเทศไทยมีประชากร 69,183,173 คน ซึ่งมากเป็นอันดับที่ 20 ของโลก แต่คาดว่าประชากรจะลดลงก่อนปี 2563:i ประเทศไทยเป็นหนึ่งในประเทศที่อัตราเจริญพันธุ์ลดลงเร็วที่สุดในโลก ระหว่างปี 2513 ถึง 2533 อัตราเจริญพันธุ์ระหว่างประเทศลดลงจาก 5.5 เหลือ 2.2 สาเหตุจากการคุมกำเนิด ขนาดครอบครัวที่ปรารถนาลดลง สัดส่วนผู้สมรสลดลง และการสมรสช้า:i ในปี 2552 อัตราเจริญพันธุ์รวมของไทยอยู่ที่ 1.5:4 ในปี 2553 อัตราการเกิดอย่างหยาบอยู่ที่ 13 ต่อ 1,000:31 คาดว่าจำนวนผู้สูงอายุในประเทศไทยจะเพิ่มขึ้นเป็นร้อยละ 15 ภายในปี 2573:32 จำนวนประชากรในวัยทำงานทั้งหมดจะเริ่มลดลงหลังปี 2563:7

จำนวนการเกิดของวัยรุ่นสูงขึ้น โดยสถิติหญิงอายุ 15–19 ปีที่เคยสมรสในปี 2553 มีประมาณ 330,000 คน:28 และในปี 2552 มีจำนวนการเกิดจากแม่อายุไม่เกิน 19 ปีจำนวน 765,000 คน:31 ในปี 2549–2552 มีการทำแท้งชักนำเกิน 60,000 คนต่อปี:28

ประเทศไทยถือว่ามีความหลากหลายทางเชื้อชาติ ราวร้อยละ 75–95 ของประชากรเป็นชาติพันธุ์ไท ซึ่งรวมสี่ภูมิภาคหลัก คือ ไทยกลางร้อยละ 30 อีสานหรือลาวร้อยละ 22 ล้านนาร้อยละ 9 และใต้ร้อยละ 7 และมีไทยเชื้อสายจีนร้อยละ 14 ของประชากร ที่เหลือเป็นไทยเชื้อสายมลายู ชาวมอญ ชาวเขมร และชาวเขาหลายเผ่า ไทยที่มีบรรพบุรุษจีนบางส่วนมีถึง ร้อยละ 40 ของประชากร ประเทศไทยมีกลุ่มชาติพันธุ์ที่รัฐบาลรับรอง 62 กลุ่ม ทั้งนี้ ไทยเชื้อสายจีนจัดเป็นชนชั้นอภิชนของไทย และเป็นกลุ่มที่ได้เปรียบทางเศรษฐกิจ:179–83

ในปี 2553 ประเทศไทยมีการมีลักษณะแบบเมืองร้อยละ 34 ซึ่งต่ำกว่าเมื่อเทียบกับประเทศที่มีเครื่องชี้ภาวะการพัฒนาพอ ๆ กัน:14 การเคลื่อนย้ายของประชากรส่วนใหญ่เป็นแบบชั่วคราวตามฤดูกาล:14 กรุงเทพมหานครเป็นตัวอย่างสุดโต่งของความเป็นเอกนคร (urban primacy) โดยในปี 2536 กรุงเทพมหานครมีประชากรมากกว่านครใหญ่ที่สุดสามอันดับถัดมารวมกันระหว่าง 7.5 ถึง 11 เท่า:14 ผู้ย้ายออกชาวไทยส่วนมากเป็นลูกจ้างทักษะต่ำ โดยเดินทางไปประเทศปลายทางเอเชียตะวันออกและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้น้อยลง แต่ตะวันออกกลางและประเทศตะวันตกเพิ่มขึ้น:ix เมื่อปลายปี 2550 มีประมาณการว่าคนต่างด้าวที่อาศัยและทำงานอยู่ในประเทศไทยมี 2.8 ล้านคน ซึ่งจำนวนนี้รวมผู้มีใบอนุญาตทำงานในประเทศ นักเรียนนักศึกษา ผู้มีคู่สมรสชาวไทยและผู้ตั้งถิ่นฐานหลังเกษียณ ตลอดจนนักท่องเที่ยวที่อยู่เกินวีซ่า:ix

เมื่อปี 2553 ในประชากรอายุมากกว่า 13 ปี มีผู้สมรส 38,001,676 คน หม้าย 3,833,699 คน หย่า 670,030 คน และไม่เคยสมรส 16,957,651 คน

นครใหญ่

ศาสนา

ดูเพิ่มเติมที่: ศาสนาในประเทศไทย
ศาสนาในประเทศไทย
ศาสนา %
พุทธ
94.6%
อิสลาม
4.2%
คริสต์
1.1%
อื่น ๆ
0.1%

รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยไม่ระบุศาสนาใดเป็นศาสนาประจำชาติ รัฐธรรมนูญรับรองเสรีภาพในการนับถือศาสนาของพลเมืองไทยทุกคน แต่กำหนดให้พระมหากษัตริย์ต้องนับถือศาสนาพุทธนิกายเถรวาท กฎหมายห้ามกล่าวหมิ่นประมาทศาสนาพุทธรวมถึงพระสงฆ์ และคุ้มครองศาสนสถานและศาสนพิธีของศาสนาอื่น ในรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2560 บัญญัติว่า "รัฐพึงส่งเสริมและสนับสนุนการศึกษาและการเผยแผ่หลักธรรมของพระพุทธศาสนาเถรวาท [...] และต้องมีมาตรการและกลไกในการป้องกันมิให้มีการบ่อนทำลายพระพุทธศาสนาไม่ว่าในรูปแบบใด" ในช่วงปีหลังมีการเรียกร้องให้บัญญัติศาสนาพุทธเป็นศาสนาประจำชาติในรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย

ตามสำมะโนประชากรและเคหะ พ.ศ. 2557 ประชากรไทยนับถือศาสนาพุทธ ประมาณร้อยละ 94.6 ส่วนใหญ่นับถือนิกายเถรวาท ซึ่งถือได้ว่าเป็นศาสนาประจำชาติของประเทศไทยโดยพฤตินัย ทั้งนี้ ประเทศไทยถือได้ว่ามีผู้นับถือศาสนาพุทธมากเป็นอันดับที่ 2 ของโลกรองจากประเทศจีน ในปี 2559 ประเทศไทยมีวัดทั้งสิ้น 40,580 วัด มีพระสงฆ์ 33,749 รูป และสามเณร 6,708 รูปทั่วประเทศ นักวิชาการบางส่วนเชื่อว่าศาสนาพุทธเข้าสู่ประเทศไทยจากอินเดียในรัชกาลพระเจ้าอโศกมหาราชแห่งราชวงศ์โมริยะในช่วงคริสต์สหัสวรรษที่ 1:157

ศาสนาที่มีจำนวนผู้นับถือรองลงมา ได้แก่ ศาสนาอิสลาม มีผู้นับถือประมาณร้อยละ 4.2 เป็นนิกายซุนนีร้อยละ 99 มุสลิมอาศัยอยู่ในจังหวัดภาคใต้ ได้แก่ จังหวัดนราธิวาส ปัตตานี ยะลาและสตูล มากที่สุด แต่มุสลิมในสามจังหวัดชายแดนภาคใต้คิดเป็นเพียงร้อยละ 18 ของมุสลิมในประเทศไทย ทั่วประเทศมีมัสยิด 3,943 แห่ง มุสลิมในประเทศไทยส่วนใหญ่มีเชื้อสายมลายู ซึ่งสะท้อนมรดกทางวัฒนธรรมร่วมกับประเทศมาเลเซีย เชื่อว่ามีการเผยแผ่ศาสนาอิสลามสู่คาบสมุทรมลายูโดยพ่อค้าอาหรับในคริสต์ศตวรรษที่ 13

มีชาวไทยนับถือศาสนาคริสต์ประมาณร้อยละ 1.1 ส่วนใหญ่ (ร้อยละ 54.56) นับถือนิกายโปรเตสแตนต์ ศาสนาคริสต์เข้ามาในประเทศไทยครั้งแรกเมื่อประมาณกลางคริสต์ศตวรรษที่ 16 เมื่อมิชชันนารีชาวโปรตุเกสจากมะละกาเข้ามาเผยแผ่ศาสนา นอกจากนี้ ยังมีผู้นับถือศาสนาอื่นอีก เช่น ศาสนาฮินดู ศาสนาซิกข์ ศาสนายูดาห์ ศาสนาบาไฮ รวมประมาณร้อยละ 0.1 ชาวไทยเชื้อสายจีนจำนวนพอสมควรยังคงถือศาสนาของชาติพันธุ์จีน รวมทั้งเต๋า ขงจื๊อ และศาสนาพื้นบ้านจีน (เช่น อนุตตรธรรมและเต๋อเจี่ยฮุ่ย) ศาสนาเหล่านี้ไม่ได้รับการรับรองอย่างเป็นทางการ และในการศึกษาทางสถิตินับสาวกเป็นพุทธเถรวาท สำหรับประชาคมชาวยิวนั้น มีประวัติยาวนานตั้งแต่คริสต์ศตวรรษที่ 17

การสำรวจของเครือข่ายอิสระทั่วโลก/สมาคมแกลลัประหว่างประเทศ (WIN/GIA) ในปี 2560 พบว่า ประเทศไทยเป็นประเทศที่นับถือศาสนามากที่สุดในโลก โดยมีผู้ระบุตนว่าเป็นศาสนิกชนร้อยละ 98 ไม่เป็นศาสนิกชนร้อยละ 1 และผู้เชื่ออเทวนิยมอีกร้อยละ 1

ภาษา

ดูบทความหลักที่: ภาษาในประเทศไทย
แผนที่ชาติพันธุ์ภาษาในประเทศไทย ปี 2517

ประเทศไทยมีภาษาไทยเป็นภาษาทางการ เป็นภาษาหลักที่ใช้ติดต่อสื่อสาร การศึกษาและเป็นภาษาพูดที่ใช้กันทั่วประเทศ โดยใช้อักษรไทยเป็นรูปแบบมาตรฐานในการเขียน นอกเหนือจากภาษาไทยกลางแล้ว ภาษาไทยสำเนียงอื่นยังมีการใช้งานในแต่ละภูมิภาคเช่น ภาษาไทยถิ่นเหนือ ถิ่นใต้ และถิ่นอีสาน รัฐบาลรับรอง 5 ตระกูลภาษา 62 ภาษาในประเทศไทย:3

นอกเหนือจากภาษาไทยแล้ว ในประเทศไทยยังมีการใช้ภาษาของชนกลุ่มน้อยเช่น ภาษาจีนโดยเฉพาะสำเนียงแต้จิ๋ว ภาษาลาวในภาคตะวันออกเฉียงเหนือซึ่งบางครั้งนิยามว่าภาษาลาวสำเนียงไทย ภาษามลายูปัตตานีทางภาคใต้ นอกจากนี้ก็มีภาษาอื่นเช่น ภาษากวย ภาษากะยาตะวันออก ภาษาพวน ภาษาไทลื้อ ภาษาไทใหญ่ รวมไปถึงภาษาที่ใช้กันในชนเผ่าภูเขา ประกอบด้วยตระกูลภาษามอญ-เขมร เช่น ภาษามอญ ภาษาเขมร ภาษาเวียดนาม และภาษามลาบรี; ตระกูลภาษาออสโตรนีเซียน เช่น ภาษาจาม; ตระกูลภาษาจีน-ทิเบต เช่น ภาษาม้ง ภาษากะเหรี่ยง และภาษาไตอื่น ๆ เช่น ภาษาผู้ไท ภาษาแสก เป็นต้น

ประชากรอายุเกิน 5 ปีแบ่งตามภาษา
(นับเฉพาะที่มีผู้พูดเกิน 1 แสนคน)
สถิติสหประชาชาติปี 2543
ภาษา จำนวนผู้พูด (คน)
ภาษาไทย 52,325,037
ภาษาเขมร 1,291,024
ภาษามลายู 1,202,911
ภาษากะเหรี่ยง 317,968
ภาษาจีน 231,350
ภาษาม้ง 112,686

การศึกษา

ดูบทความหลักที่: การศึกษาในประเทศไทย
จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย มหาวิทยาลัยแห่งแรกของประเทศไทย สถาปนาเมื่อปี 2459

การศึกษาภาคบังคับในประเทศไทยเริ่มมีขึ้นตั้งแต่ปี 2464:104 กฎหมายกำหนดให้รัฐบาลจัดการศึกษาขั้นพื้นฐานแบบให้เปล่าแก่ประชาชนเป็นเวลา 12 ปี ส่วนการศึกษาภาคบังคับกำหนดไว้ 9 ปี (ถึงมัธยมศึกษาปีที่ 3) ในปีการศึกษา 2555 มีผู้เรียนในและนอกระบบโรงเรียน 16,376,906 คน แบ่งเป็นในระบบ 13,931,095 คน สำนักงานส่งเสริมการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย (กศน.) 2,445,811 คน นักเรียน นิสิต นักศึกษาในระบบโรงเรียนมีสัดส่วนในสถานศึกษารัฐบาลมากกว่าเอกชน

ผู้เรียนร้อยละ 99 สำเร็จการศึกษาระดับประถมศึกษา ร้อยละ 85 สำเร็จการศึกษาระดับมัธยมศึกษาตอนต้น ประมาณร้อยละ 75 เรียนต่อในระดับมัธยมศึกษาตอนปลาย:46 สำหรับนักเรียนทุก 100 คนในโรงเรียนประถม มี 85.6 คนศึกษาต่อระดับ ม. 1; 79.6 คนศึกษาต่อถึงชั้น ม. 3 และเพียง 54.8 คนศึกษาต่อถึงระดับ ม. 6 หรือสถาบันอาชีวะ อัตรารู้หนังสือของไทยอยู่ที่ร้อยละ 93.5

มหาวิทยาลัยของไทย 5 แห่งติดอันดับ 100 มหาวิทยาลัยดีที่สุดในทวีปเอเชีย ในปีงบประมาณ 2556 งบประมาณการศึกษาไทยเป็นสัดส่วนร้อยละ 3.9 ของจีดีพี และร้อยละ 20.6 ของงบประมาณแผ่นดิน ซึ่งมากเป็นอันดับต้น ๆ ของอาเซียน ทว่า สภาเศรษฐกิจโลกจัดให้คุณภาพการศึกษาของไทยต่ำสุดใน 8 ประเทศอาเซียนที่พิจารณา นักเรียนไทยกว่าครึ่งในโรงเรียนไม่ได้ทักษะพื้นฐานที่จำเป็นต่อความสำเร็จของตนและการพัฒนาประเทศ ยูเนสโกและโออีซีดีแนะนำให้ประเทศไทยมีการทบทวนหลักสูตร เพิ่มการกวดขันกระบวนการพัฒนาการทดสอบมาตรฐาน ให้ครูใช้ยุทธศาสตร์การสอนและประเมินผลที่เน้นผู้เรียนเป็นศูนย์กลาง รวมทั้งเพิ่มเวลาสอนและลดหน้าที่บริหาร:15–16

ในการสำรวจเด็กไทย 72,780 คนระหว่างเดือนธันวาคม 2553 ถึงมกราคม 2554 ในระดับประถมศึกษาปีที่ 1 ถึงมัธยมศึกษาปีที่ 3 พบว่า นักเรียนชาวไทยมีระดับเชาวน์ปัญญาเฉลี่ย 98.53 (ค่ามัธยฐาน 100) อภิชัย มงคล อธิบดีกรมสุขภาพจิต ว่า ไม่ควรโทษระบบการศึกษาไทยว่าทำให้เยาวชนไทยมีเชาวน์ปัญญาต่ำ เพราะสาเหตุหลักเกิดจากการพร่องไอโอดีน นอกจากนี้ยังมีปัจจัยอื่นอย่างขาดความอบอุ่นในครอบครัว ถูกแยกจากธรรมชาติและอาหารไม่เหมาะสม ผลการศึกษาล่าสุดเสนอว่าความบกพร่องทางสติปัญญาในพื้นที่ชนบทบางแห่งอาจสูงถึงร้อยละ 10 สถานที่เกิดเป็นตัวชี้วัดสำคัญในการทำนายความสำเร็จทางการศึกษาในประเทศไทย นักเรียนจากครอบครัวยากจนในพื้นที่ทุรกันดารมีการเข้าถึงการศึกษาคุณภาพต่ำกว่านักเรียนในเมือง คาดว่าเกิดจากการจัดสรรทรัพยากรศึกษาอย่างไม่เท่าเทียม การฝึกครูที่อ่อน ความยากจน และการไม่รู้ภาษาไทยกลางในกรณีของชนกลุ่มน้อย

สาธารณสุข

ดูบทความหลักที่: สาธารณสุขในประเทศไทย
โรงพยาบาลศิริราชในกรุงเทพมหานครเป็นโรงพยาบาลเก่าแก่สุดและใหญ่สุดในประเทศไทย

ในปี 2558 ประเทศไทยมีความคาดหมายคงชีพเมื่อเกิด 75 ปี (ชาย 71 ปี หญิง 79 ปี) ในปี 2558 ประเทศไทยมีอัตราตายทารก 10.8 ต่อการเกิดมีชีพ 1,000 คน

ระหว่างปี 2552–56 พบว่าชายไทยอายุน้อยกว่า 60 ปี เสียชีวิตจากอุบัติเหตุทางถนนมากที่สุด รองลงมาเป็นการติดเชื้อเอชไอวี/เอดส์ โรคมะเร็งตับ และโรคหลอดเลือดสมอง ส่วนหญิงไทยอายุน้อยกว่า 60 ปีเสียชีวิตจากเอชไอวี/เอดส์มากที่สุด ส่วนสาเหตุหลักอันดับรองลงมาได้แก่ อุบัติเหตุทางถนน โรคหลอดเลือดสมอง และเบาหวาน:141 ในปี 2557 สาเหตุการป่วยของผู้ป่วยนอกที่พบมากที่สุด ได้แก่ โรคระบบกล้ามเนื้อ เส้นเอ็น กระดูกและข้อ, โรคระบบย่อยอาหาร และโรคของปากและฟัน:144 ประเทศไทยมีอุบัติการณ์มะเร็งท่อน้ำดีสูงที่สุดในโลก ในปี 2552 สำนักงานสถิติแห่งชาติรายงานว่า ทุก 1,000 การคลอดมีชีพ เกิดจากมารดาวัยรุ่น 60 การคลอด:1

ในปี 2555 ประเทศไทยมีรายจ่ายด้านสาธารณสุขคิดเป็นร้อยละ 3.9 ของจีดีพี หรือร้อยละ 14.2 ของรายจ่ายภาครัฐทั้งหมด ประเทศไทยมีหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้าตั้งแต่ปี 2545 ซึ่งครอบคลุมคนไทยร้อยละ 99 ในปี 2552 รายจ่ายด้านสาธารสุขของประเทศร้อยละ 75.8 มาจากภาครัฐ และร้อยละ 24.2 มาจากภาคเอกชน ในปี 2547 ประเทศไทยมีความหนาแน่นของแพทย์อยู่ที่ 2.98 ต่อประชากร 10,000 คน ตั้งแต่ปี 2533 กฎหมายกำหนดให้บุคคลที่ไม่ได้ทำงานรับราชการต้องส่งเงินเข้า สำนักงานประกันสังคม โดยสำนักงานประกันสังคมจะกำหนดสถานพยาบาลให้ผู้ประกันตนเลือกในแต่ละปี ปัจจุบัน โรงพยาบาลที่สังกัดสำนักงานประกันสังคมมีไม่เพียงพอต่อผู้ประกันตนที่อยู่ในระบบดังกล่าว กล่าวคือ ผู้ประกันตนจำนวนกว่า 13 ล้านคน แต่มีโรงพยาบาลเพียง 159 โรง ข้าราชการและครอบครัวสายตรงมีสิทธิใช้บริการโรงพยาบาลของรัฐได้โดยไม่เสียค่าใช้จ่าย ในเดือนธันวาคม 2561 ประเทศไทยเป็นประเทศแรกในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ที่กัญชาทางการแพทย์ชอบด้วยกฎหมาย

ดูบทความหลักที่: วัฒนธรรมไทย และ การแผลงเป็นไทย

วัฒนธรรมไทยได้รับอิทธิพลหลักจากวัฒนธรรมอินเดีย จีน ขอม ตลอดจนวิญญาณนิยม ศาสนาพุทธและศาสนาฮินดู วัฒนธรรมชาติของไทยเป็นการสร้างสรรค์ใหม่ มีอายุได้เพียงประมาณหนึ่งร้อยปี สมัยสงครามโลกครั้งที่สอง หลวงพิบูลสงครามสนับสนุนการส่งเสริมวัฒนธรรมไทยกลางเป็นวัฒนธรรมแห่งชาตินิยามและยับยั้งมิให้ชนกลุ่มน้อยแสดงออกซึ่งวัฒนธรรมของตน วัฒนธรรมพลเมืองของไทยปัจจุบันนิยามว่าประเทศไทยเป็นดินแดนของคนไทยกลาง มีศาสนาเดียวคือ พุทธนิกายเถรวาท และปกครองโดยราชวงศ์จักรี:589–90 วัฒนธรรมไทยปัจจุบันเป็นสิ่งสร้างทางสังคมจากสมัยรัฐบาล ป. พิบูลสงคราม

ศาสนาพุทธนิกายเถรวาทเน้นว่า คนส่วนใหญ่ไม่สามารถตรัสรู้และไปถึงนิพพาน และดีที่สุดที่ทำได้คือ การสะสมบุญผ่านการปฏิบัติที่เป็นพิธีกรรมอย่างสูง เช่น การถวายอาหารพระสงฆ์และการบริจาคเงินเข้าวัด คำสอนทางศาสนาถูกเลือกให้สนับสนุนมุมมองทางโลกแบบศาสนาขงจื๊อใหม่ซึ่งมีศูนย์กลางอยู่ที่สามเสาหลัก ศาสนาพุทธของไทยยังรวมการบูชาวิญญาณของกัมพูชาและความเชื่อว่าพระมหากษัตริย์เป็นสมมุติเทพ อีกทั้งเน้นรูปแบบมากกว่าแก่นสาร:595–6

คนไทยเน้นและให้คุณค่ารูปแบบมารยาทภายนอกอย่างยิ่งเพื่อรักษาความสัมพันธ์ สังคมไทยเป็นสังคมไม่เผชิญหน้าที่เลี่ยงการวิจารณ์ในที่สาธารณะ การเสียหน้าเป็นความเสื่อมเสียแก่คนไทย จึงมุ่งประนีประนอมในสถานการณ์ลำบาก:7 การไหว้เป็นแบบการทักทายและแสดงความเคารพของผู้น้อยต่อผู้ใหญ่ (ทั้งคิดจากวัยวุฒิและคุณวุฒิ) ตามประเพณีและมีแบบพิธีเข้มงวด:7 คนไทยเคารพความสัมพันธ์แบบมีลำดับชั้น เมื่อคนไทยพบคนแปลกหน้าจะพยายามจัดให้อยู่ในลำดับชั้นทันทีเพื่อให้ทราบว่าควรปฏิบัติด้วยอย่างไร มักโดยถามเรื่องที่วัฒนธรรมอื่นมองว่าเป็นคำถามส่วนตัวอย่างยิ่ง สถานภาพมีเสื้อผ้า ลักษณะปรากฏทั่วไป อายุ อาชีพ การศึกษา นามสกุลและความเชื่อมโยงทางสังคมเป็นตัวกำหนด:11 ความสัมพันธ์ดังนี้ยังปรากฏในรูปราชาศัพท์ซึ่งเป็นคำที่ใช้แก่คนในชนชั้นต่าง ๆ กันด้วย

ความสนุกเป็นองค์ประกอบสำคัญของชีวิตประจำวันของคนไทย คนไทยมีอารมณ์ขันในเกือบทุกสถานการณ์ บางคนมองว่าความสนุกเป็นการแสดงออกซึ่งปัจเจกนิยมในสังคมที่มีการทำตามกันอย่างสูง รวมทั้งเป็นสิ่งรบกวนจากเรื่องที่จริงจังในชีวิต เช่น อนิจจังและความรับผิดชอบ:146

กลุ่มชาติพันธุ์หลายกลุ่มอำนวยการเปลี่ยนแปลงระหว่างวัฒนธรรมเดิม วัฒนธรรมชาติไทยและอิทธิพลของวัฒนธรรมโลก จีนโพ้นทะเลในไทยเป็นส่วนสำคัญของสังคมไทย โดยเฉพาะอย่างยิ่งในและรอบ ๆ กรุงเทพมหานคร พวกเขาสามารถบูรณาการเข้ากับสังคมไทยจนมีอำนาจทางเศรษฐกิจและการเมือง เครือข่ายธุรกิจชาวไทยเชื้อสายจีนเป็นส่วนหนึ่งของเครือข่ายไผ่ (bamboo network)

ศิลปะ

ดูบทความหลักที่: ศิลปะไทย
พระที่นั่งไอศวรรย์ทิพยอาสน์ พระราชวังบางปะอิน จังหวัดพระนครศรีอยุธยา

ศิลปะไทยมีลักษณะที่ยืมหรือรับมาจากศิลปะอื่น เช่น อินเดีย มอญ-เขมร สิงหล จีน เป็นต้น มีคุณสมบัติเอกลักษณ์หลายอย่าง ศิลปะและงานฝีมือของอินเดียเป็นต้นแบบของศิลปะพุทธในประเทศไทย นอกจากนี้ ศิลปะพุทธในประเทศไทยยังเป็นผลของเชื้อชาติต่าง ๆ ที่ตั้งถิ่นฐานในบริเวณนี้มาแต่โบราณ ศิลปะทวารวดีเป็นสำนักศิลปะพุทธแรกในประเทศไทย:59 ศิลปะพุทธในประเทศไทยสามารถแบ่งออกได้เป็นห้าสำนักตามยุค ได้แก่ เชียงแสน สุโขทัย อู่ทอง อยุธยาและกรุงเทพมหานคร ศิลปะพุทธไทยยังมีร่องรอยของศิลปะทวารวดี สุวรรณภูมิและลพบุรีอยู่บ้าง แต่ศิลปะพุทธไทยมีความเป็นปัจเจกและเอกเทศ นอกจากนี้ ศิลปะพุทธไทยยังได้รับอิทธิพลมาจากศิลปะอินเดียเพียงบางส่วน มิใช่ทั้งหมดดังศิลปะก่อนไทยช่วงแรก:70

ศิลปะไทยสมัยใหม่เริ่มด้วยการทำลายรูปแบบเดิมของสังคมหลังการปฏิวัติปี 2475 อิทธิพลศิลปะในสมัยใหม่ได้รับอิทธิพลอย่างมากจากงานของศิลป์ พีระศรี วัฒนธรรมอเมริกันยังมีอิทธิพลต่อศิลปินไทยที่ศึกษาในสหรัฐและภาพยนตร์ฮอลลีวูด ศิลปินสมัยใหม่อย่างกมล ทัศนาญชลีรวมความคิดแบบอเมริกันเข้าสู่ศิลปะไทย:113

เครื่องปั้นเผาของไทยเป็นส่วนสำคัญของการค้าระหว่างคนไทยและอาณาจักรใกล้เคียงในยุคเจ้าขุนมูลนาย เครื่องปั้นเผาเก่าแก่สุดของไทย ได้แก่ เครื่องปั้นเผาบ้านเชียง มีอายุกว่า 3,600 ปี

อาหาร

ดูบทความหลักที่: อาหารไทย

ปัจจุบันข้าวและพริกเป็นส่วนประกอบสำคัญที่สุดของอาหารไทย ส่วนประกอบอื่น เช่น กระเทียม น้ำมะนาว และน้ำปลา อาหารไทยมีข้าวกล้องและข้าวซ้อมมือเป็นพื้น อาหารที่ขึ้นชื่อที่สุดของคนไทย คือ น้ำพริกปลาทู พร้อมกับเครื่องเคียงที่จัดมาเป็นชุด:45 อาหารไทยหลายชนิดใส่กะทิและขมิ้นสดคล้ายกับอาหารอินเดีย มาเลเซียและอินโดนีเซีย อาหารไทยหลายชนิดเดิมเป็นอาหารจีน เช่น โจ๊ก ซาลาเปา ก๋วยเตี๋ยวราดหน้าและข้าวขาหมู เต้าเจี้ยว ซอสถั่วเหลืองและเต้าหู้ อาหารไทยกินกับน้ำจิ้มและเครื่องปรุงหลายชนิด เช่น พริกน้ำปลา พริกป่น น้ำจิ้มไก่ พริกน้ำส้ม ด้านเดวิด ทอมป์สัน พ่อครัวชาวออสเตรเลีย กล่าวว่า อาหารไทยไม่เรียบง่าย แต่เน้น "การจัดเรียงส่วนที่ไม่เข้ากันให้เกิดอาหารที่กลมกล่อม"

ประเทศไทยขึ้นชื่อเรื่องอาหารข้างถนน อาหารข้างถนนมีลักษณะเป็นอาหารตามสั่งที่ประกอบได้รวดเร็ว เช่น ผัดกะเพรา ผัดคะน้า ส้มตำ ก๋วยเตี๋ยว ขนมจีน เป็นต้น เมื่อปี 2554 เว็บไซต์ CNNgo ได้จัดอันดับ 50 เมนูอาหารที่อร่อยที่สุดในโลกโดยการลงคะแนนเสียงทางเฟซบุ๊ก ปรากฏว่า แกงมัสมั่นได้รับเลือกให้เป็นอาหารที่อร่อยที่สุดในโลก

วงการบันเทิง

ดูบทความหลักที่: ภาพยนตร์ไทย และ ละครโทรทัศน์ไทย
จำรัส สุวคนธ์ และ มานี สุมนนัฎ ดาราคู่แรกของไทย

ภาพยนตร์ไทยมีประวัติความเป็นมาที่ยาวนาน ภาพยนตร์ไทยเรื่องแรกถ่ายทำในประเทศไทย คือ เรื่อง นางสาวสุวรรณ ในปี 2470 ภาพยนตร์เรื่อง โชคสองชั้น เป็นภาพยนตร์ขนาด 35 มิลลิเมตร ขาว-ดำ ไม่มีเสียง ได้รับการยอมรับให้เป็นภาพยนตร์ประเภทเรื่องแสดงเพื่อการค้าเรื่องแรกที่คนไทยสร้าง ช่วงหลังปี 2490 ถือเป็นช่วงยุคเฟื่องฟูของภาพยนตร์ไทย สตูดิโอถ่ายทำและภาพยนตร์มีจำนวนเพิ่มมากขึ้น แต่เมื่อประเทศไทยเข้าสู่สงครามโลกครั้งที่ 2 ภาพยนตร์ไทยก็ซบเซาลง กระทั่งสงครามโลกครั้งที่ 2 ยุติ กิจการภาพยนตร์ในประเทศไทยค่อย ๆ ฟื้นตัว ได้เปลี่ยนไปสร้างเป็นภาพยนตร์ขนาด 16 มิลลิเมตรแทน และเมื่อบ้านเมืองเข้าสู่ภาวะคับขัน ภาพยนตร์ไทยหลายเรื่องได้แสดงบทบาทของตนในฐานะกระจกสะท้อนปัญหาการเมืองและสังคมระหว่างปี 2516–2529 ต่อมาภาพยนตร์ไทยในช่วงปี 2530–2539 โดยในตอนต้นทศวรรษวัยรุ่นเป็นกลุ่มเป้าหมายใหม่ นอกจากภาพยนตร์ประเภทวัยรุ่นแล้ว หนังผี และหนังบู๊ รวมทั้งหนังโป๊ และหนังเกรดบี ก็มีการผลิตมามากขึ้น

ปัจจุบันประเทศไทยมีภาพยนตร์ที่มุ่งสู่ตลาดโลก เช่น ภาพยนตร์เรื่อง ต้มยำกุ้ง (2548) ที่ติดอันดับบ็อกซ์ออฟฟิสในสหรัฐ และยังมีภาพยนตร์ไทยหลายเรื่องที่เป็นที่ยอมรับในเทศกาลภาพยนตร์ ล่าสุด ภาพยนตร์เรื่อง ลุงบุญมีระลึกชาติ (2553) ได้รับรางวัลปาล์มทองคำในงานเทศกาลภาพยนตร์เมืองคานส์ครั้งที่ 63 นับเป็นภาพยนตร์ไทยเรื่องแรกที่ได้รับรางวัลนี้ ปัจจุบันภาพยนตร์เรื่อง พี่มาก..พระโขนง ที่ออกฉายในปี 2556 เป็นภาพยนตร์ไทยที่ทำเงินสูงสุดในประเทศ ภาพยนตร์ไทยมีการส่งออกไปยังตลาดยุโรป ประเทศที่พูดภาษาจีนและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ อย่างไรก็ดี ภาพยนตร์เกี่ยวกับการเมืองหรือศาสนาพุทธบางเรื่องถูกสั่งห้ามฉายโดยอ้างเหตุเรื่องความเหมาะสม

อุตสาหกรรมบันเทิงของไทยมีจีดีพีคิดเป็นประมาณ 2.1 พันล้านดอลลาร์สหรัฐในปี 2554 ก่อให้เกิดการจ้างงาน 86,600 ตำแหน่ง ทราบกันดีว่าละครโทรทัศน์ไทยมีชื่อเสียงแม้ในประเทศเพื่อนบ้านและจีน อย่างไรก็ดี ละครโทรทัศน์ไทยมักมีลักษณะตายตัว เช่น มีความเป็นละครประโลมโลกสูง มีเกย์เล่นตลก และมีนางอิจฉา

ดนตรีและนาฏศิลป์

ดูบทความหลักที่: ดนตรีไทย และ นาฏศิลป์ไทย

ดนตรีไทยเดิมช่วงแรกได้รับอิทธิพลจากดนตรีจีน อินเดีย และเขมร ต่อมา รับเอาลักษณะของดนตรีชาติใกล้เคียงอย่างพม่าและมลายูเข้ามาด้วย อิทธิพลสมัยหลังมาจากประเทศญี่ปุ่นและประเทศตะวันตก:1 "เถา" เป็นเทคนิคการประพันธ์ที่สำคัญที่สุดและใช้บ่อยที่สุดในดนตรีไทยเป็นเวลาหลายร้อยปี เป็นเทคนิคที่รับมาจากปัลลาวีในภาคใต้ของอินเดีย:3 ดนตรีไทยเดิมมีสามกลุ่มวงหลัก ได้แก่ วงปี่พาทย์ วงเครื่องสายและวงมโหรี ดนตรีไทยสมัยสุโขทัยเครื่องสายเรียบง่าย ปี่ไม้ไผ่ กลองและการขับลำนำ:3 มนตรี ตราโมทเขียนว่า ชาวอยุธยาทุกคนเล่นดนตรีเป็นงานอดิเรกและกิจกรรมยามว่าง นอกจากนี้ ในสมัยอยุธยาเกิดเครื่องดนตรีใหม่ ได้แก่ ระนาดและฆ้องวง:13 ตั้งแต่คริสต์ทศวรรษ 1800 (ประมาณปี 2340) ถึงปี 2475 ถือเป็นสมัย "คลาสสิก" ของดนตรีไทยเดิม:15 ช่วงกลางคริสต์ทศวรรษ 1930 ประเทศตะวันตกเข้ามามีอิทธิพลมากขึ้น และรัฐบาลขัดขวางหรือปิดกั้นการบรรเลงดนตรีไทยในที่สาธารณะ:16 หลังจากนั้นมีความพยายามรื้อฟื้นดนตรีไทย มีการแสดงละครที่ใช้ดนตรีไทยในโรงละครแห่งชาติทุกปีแต่ผู้ชมเป็นคนต่าวด้าวมากกว่าคนไทย:17

รำไทยแบ่งได้เป็นสองชนิดหลัก คือ รำพื้นบ้านและรำคลาสสิก รำพื้นบ้านมีความแตกต่างกันในสี่ภาค รำคลาสสิกมีท่าเคลื่อนไหว 108 ท่า:46 ละครรำถือกำเนิดจากรามเกียรติ์ ในสมัยอยุธยา โขนเป็นละครรำของไทยที่มีชื่อเสียงที่สุด โขนมีการเคลื่อนไหวกระฉับกระเฉงและเป็นทางการ มีเครื่องแต่งกายสีสันวิจิตร และสวมหน้ากาก ส่วนละครเป็นรำไทยที่เป็นทางการน้อยกว่า แบ่งชนิดหลักได้เป็นละครชาตรี ละครนอกและละครใน สังข์ทอง เป็นตัวอย่างละครที่มีลักษณะของละครรำที่ดี คือ โรแมนซ์ ความรัก สงคราม การแก้แค้น เหนือธรรมชาติและการไถ่บาป:62–3 ละครรำพื้นบ้าน ได้แก่ ลิเกและมโนห์รา การแสดงหุ่นกระบอกของไทยเก่าแก่กว่าละครรำทุกชนิด:64 ตัวอย่างเช่น หนังใหญ่และหนังตะลุง รำพื้นบ้าน เช่น ฟ้อนเทียนในภาคเหนือ ฟ้อนภูไท รำวงในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ส่วนงิ้วก็ยังเป็นที่นิยม โดยเฉพาะอย่างยิ่งในภาคตะวันออกเฉียงเหนือและภาคใต้

เทศกาลประเพณี

เทศกาลลอยกระทงในจังหวัดเชียงใหม่

สมัยกรุงศรีอยุธยา พระราชวังจัดประเพณีหลวงทุกเดือน เรียก "พระราชพิธีสิบสองเดือน" เช่น พิธีจรดพระราชนังคัล (พิธีแรกนา), พิธีจองเปรียงลดชุดลอยโคม วันสงกรานต์ เป็นต้น พระราชพิธีสิบสองเดือนมีการรับศาสนาฮินดูเข้ามาผสมผสาน ส่วนประเพณีราษฎร์มีเกือบตลอดปี ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือเรียก "ฮีตสิบสอง" นอกจากนี้ ยังมีประเพณีขอฝนต่าง ๆ เช่น พระราชพิธีพิรุณศาสตร์ขอฝน พิธีแห่นางแมว พิธีจุดบั้งไฟ เป็นต้น ประเพณีหลวงส่วนใหญ่ยกเลิกไปแล้ว ประเพณีราษฎร์ที่ยังคงปฏิบัติสืบเนื่องมาอยู่ เช่น ประเพณีขอฝน ประเพณีลอยกระทง ประเพณีสงกรานต์ เป็นต้น

ประเทศไทยจัดเทศกาลพุทธที่สำคัญและเป็นวันหยุดราชการ ได้แก่ มาฆบูชาในเดือนกุมภาพันธ์หรือมีนาคม วิสาขบูชาในเดือนพฤษภาคมหรือมิถุนายน อาสาฬหบูชาและเข้าพรรษาในเดือนกรกฎาคม ออกพรรษาในเดือนตุลาคม มีเทศกาลทำบุญ คือ ทอดกฐินในช่วงออกพรรษา และวันสารทเดือนสิบในกลางเดือนกันยายน:137–9

นอกจากนี้ ยังมีเทศกาลที่ริเริ่มใหม่ที่กลุ่มสังคมและองค์การธุรกิจสนับสนุน ทั้งเป็นการแสดง นิทรรศการ งานบันเทิงต่าง ๆ เช่น งานช้างสุรินทร์ที่เริ่มในคริสต์ทศวรรษ 1960 การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทยยังส่งเสริมงานจัดแสดงสินค้าท้องถิ่น:122

วรรณกรรม

ดูบทความหลักที่: วรรณกรรมไทย

วรรณกรรมไทยสามารถแบ่งได้เป็นสี่สมัยใหญ่ ๆ ตามราชธานี วรรณกรรมสุโขทัยเน้นกล่าวถึงวัฒนธรรมและศาสนาเป็นหลัก จารึกพ่อขุนรามคำแหงเป็นงานวรรณกรรมแรกที่ใช้อักษรไทย ไตรภูมิพระร่วงแจกแจงปรัชญาพุทธจากคัมภีร์ต่าง ๆ และอาจถือได้เป็นวาทนิพนธ์วิจัยแรกของไทย:65 ในสมัยกรุงศรีอยุธยามีร้อยกรองรูปแบบใหม่ ๆ เกิดขึ้น เช่น ลิลิต กาพย์ห่อโคลง กาพย์เห่เรือ กลอนกลบทและเพลงยาว งานวรรณกรรมที่สำคัญในสมัยนี้ เช่น ลิลิตยวนพ่าย, ลิลิตพระลอ, จินดามณีซึ่งเป็นตำราเรียนแรกของไทย, ตำนานศรีธนนชัย รวมทั้งงานวรรณคดีนาฏกรรมอย่างอิเหนาและรามเกียรติ์ ในสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น มีงานเกี่ยวกับสงคราม เช่น การแปลสามก๊กและราชาธิราช:68 พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยทรงได้รับการยกย่องว่าเป็นกษัตริย์นักกวี ทรงประพันธ์และทำให้แพร่หลายซึ่งละครและนิยายพื้นบ้านหลายเรื่องอย่างอิเหนา ไกรทอง และสังข์ทอง พระอภัยมณีเป็นผลงานสำคัญของกวีเอกสุนทรภู่ นอกจากนี้งานสำคัญอื่น เช่น เสภาขุนช้างขุนแผน ต่อมา ในห้วงที่มีการตั้งแท่นพิมพ์ในปี 2387 พบการเขียนลีลาตะวันตกในนิตยสารและบทความหนังสือพิมพ์ เรื่องสั้น นวนิยายและการแปลวรรณกรรม:ุ69–70 หลังการปฏิวัติสยามปี 2475 วรรณกรรมเปลี่ยนเป็นวรรณกรรมประชานิยม (popular literature) โดยนวนิยายได้รับความนิยมอย่างมาก:70 นักเขียนสมัยใหม่ที่สำคัญ เช่น หม่อมราชวงศ์คึกฤทธิ์ ปราโมช, หม่อมราชวงศ์นิมิตรมงคล นวรัตน, สุภา สิริสิงห, กัณหา เคียงศิริ (ก.สุรางคนางค์), จิระนันท์ พิตรปรีชา, จิตร ภูมิศักดิ์, ชาติ กอบจิตติ และกุหลาบ สายประดิษฐ์ (ศรีบูรพา):227

กีฬา

ดูเพิ่มเติมที่: กีฬาในประเทศไทย
มวยไทย กีฬาประจำชาติของไทย

มวยไทยเป็นกีฬาประจำชาติไทย นักมวยไทยมักเป็นแชมเปียนระดับไลต์เวทของสมาคมมวยโลกเสมอ:107 ปลายคริสต์ศตวรรษที่ 19 ประเทศไทยรับกีฬาตะวันตกเข้ามาหลายชนิด โดยเริ่มมีการแข่งขันในโรงเรียนในต้นคริสต์ศตวรรษที่ 20 ตามมาด้วยในระบบการศึกษาสมัยใหม่:38 ฟุตบอลเป็นกีฬายอดนิยมในประเทศไทย โดยทีมชาติไทยได้แชมป์ฟุตบอลชิงแชมป์แห่งชาติอาเซียน 5 สมัย แต่ยังไม่เคยผ่านเข้ารอบฟุตบอลโลกรอบสุดท้าย ส่วนสนุกเกอร์ แบดมินตัน เทนนิส รักบี้ กีฬาขี่ม้าและกีฬาทางน้ำได้รับความนิยมรองลงมา สำหรับกีฬาไทยเดิมที่ได้รับความนิยมนั้น ได้แก่ ว่าวพนัน (kite fighting) แข่งเรือและตะกร้อ

ประเทศไทยเข้าร่วมแข่งขันกีฬาโอลิมปิกฤดูร้อนครั้งแรกใน ค.ศ. 1952 และกีฬาโอลิมปิกฤดูหนาวใน ค.ศ. 2002 ประเทศไทยทำผลงานดีที่สุดในกีฬาชกมวย นักมวยสากลสมัครเล่น สมรักษ์ คำสิงห์เป็นนักกีฬาชาวไทยคนแรกผู้คว้าเหรียญทองในโอลิมปิกฤดูร้อน 1996 นักกีฬาไทยทำผลงานได้ดีในกีฬาซีเกมส์ ประเทศไทยเป็นเจ้าภาพจัดการแข่งขันเอเชียนเกมส์ 4 ครั้ง (ค.ศ. 1966, 1970, 1978 และ 1998) และซีเกมส์ 6 ครั้ง นอกจากนี้ยังเคยเป็นเจ้าภาพจัดการแข่งขันเอเชียนคัพและฟุตบอลโลกหญิงเยาวชนอีกด้วย

สื่อม

ประเทศไทย

ประเทศไทย, ราชอาณาจ, กรในเอเช, ยตะว, นออกเฉ, ยงใต, ภาษาอ, เฝ, าด, แก, ไข, เปล, ยนทางจาก, ไทย, ไทย, เปล, ยนทางมาท, สำหร, บความหมายอ, ไทย, แก, ความกำกวม, ออย, างเป, นทางการว, ราชอาณาจ, กรไทย, เป, นร, ฐชาต, นต, งอย, ในภ, ภาคเอเช, ยตะว, นออกเฉ, ยงใต, เด, มม, อว, ส. praethsithy rachxanackrinexechiytawnxxkechiyngit phasaxun efadu aekikh epliynthangcak ithy ithy epliynthangmathini sahrbkhwamhmayxun duthi ithy aekkhwamkakwm praethsithy michuxxyangepnthangkarwa rachxanackrithy epnrthchatixntngxyuinphumiphakhexechiytawnxxkechiyngit edimmichuxwa syam rthbalprakasepliynchuxepnpraethsithyxyangepnthangkartngaetpi 2482 praethsithymikhnadihyepnxndbthi 50 khxngolk mienuxthi 513 120 tarangkiolemtr 13 aelamiprachakrmakepnxndbthi 20 khxngolk khux praman 69 lankhn mixanaekhttidtxkbpraethsphmathangthisehnuxaelatawntk praethslawthangthisehnuxaelatawnxxk praethskmphuchathangthistawnxxk aelapraethsmaelesiythangthisit krungethphmhankhrepnsunyklangkarbriharrachkaraephndinaelankhrihysudkhxngpraeths aelakarpkkhrxngswnphumiphakh cdraebiybepn 76 cnghwd 14 aemcamikarsthapnarabxbrachathipityphayitrththrrmnuyaelaprachathipityrabbrthsphainpi 2475 aetkxngthphyngmibthbathinkaremuxngithysung odymirthpraharkhrnglasudinpi 2557rachxanackrithythngchati traaephndinephlngchati ephlngchatiithy ephlngchatiithy brrelng source source track track track track track track track track track track track track track track ephlngsrresriyphrabarmi srresriyphrabarmi srresriyphrabarmi brrelng source source track track thitngkhxng praethsithy siekhiyw inxaesiyn siethaekhm khaxthibaysylksn emuxnghlwng aela ihysudkrungethphmhankhr 15 24 N 101 18 E 15 4 N 101 3 E 15 4 101 3 phikdphumisastr 15 24 N 101 18 E 15 4 N 101 3 E 15 4 101 3phasarachkarphasaithyrthbalrbrxng 62 phasaphasathinphasaxisankhaemuxngphasapksitklumchatiphnthu 2552 5 2554 2 95 99 chawithy ithyklang 34 1 xisan 24 9 1 lanna 9 9 it 7 5 ithyechuxsaycin 14 xun 12 echn kaehriyng ithyechuxsaymlayu mxy ithyechuxsayekhmr chawekha 2 95 99 3 4 sasna94 50 phuthth4 29 xislam1 17 khrist0 03 hindu0 01 immisasna 6 karpkkhrxngprachathipityxnmiphramhakstriythrngepnpramukh nitiny rthediyw rachathipityphayitrththrrmnuy aela prachathipityrabbrthspha phvtiny phramhakstriyphrabathsmedcphrawchireklaecaxyuhw naykrthmntriphlexk prayuthth cnthroxchasphanitibyytirthspha sphasungwuthispha sphalangsphaphuaethnrasdrsthapna xanackrxyuthya1893 7 emsayn 2310 xanackrthnburi28 thnwakhm 2310 6 emsayn 2325 xanackrrtnoksinthr6 emsayn 2325 rachathipityphayitrththrrmnuy24 mithunayn 2475 rththrrmnuypccubn6 emsayn 2560phunthi rwm513 120 tarangkiolemtr 198 120 tarangiml 50 aehlngna 0 4 2 230 tr km prachakr 2562 praman69 558 935 khn 7 20 samaonprachakr 255363 785 909 khn 8 khwamhnaaenn132 1 txtarangkiolemtr 342 1 txtarangiml 88 cidiphi xanacsux 2562 praman rwm 1 390 lanlan 9 txhw 20 474 9 cidiphi rakhatlad 2562 praman rwm 516 phnlan 10 txhw 7 607 10 cini 2558 36 11 panklangHDI 2563 0 777 12 sung thi 79skulenginbath THB ekhtewlaUTC 7khbrthdansaymuxrhsothrsphth 66odemnbnsud th ithy phbhlkthankarxyuxasyxyangtxenuxnginxanaekhtpraethsithypccubntngaet 20 000 pikxnkhristkal chawitherimxphyphekhasubriewnniinkhriststwrrsthi 11 aelwekhamatngaewnaekhwntang thisakhyidaek xanackrsuokhthy xanackrlannaaelaxanackrxyuthya nkprawtisastrmkthuxwaxanackrsuokhthyepncuderimtnkhxngprawtisastrithy txmaxanackrxyuthyakhxy eruxngxanacmakkhuncnepnmhaxanacinphumiphakhinplaykhriststwrrsthi 14 aethnckrwrrdiekhmr xanackrxyuthyasamarthphnwksuokhthyekhaepnswnhnungkhxngtnid kartidtxkbchatitawntkerimdwyphuaethnthangthutchawoprtueksinpi 2054 karsngkhramkbphmanaipsukaresiykrunginpi 2112 aetsmedcphranerswrmharach thrngprakasxisrphaphinewla 15 pi xanackrrungeruxngxyangmakinrchkalsmedcphranaraynmharach aethlngcaknnkhxy esuxmxanacodymisaehtuswnhnungcakkarphldaephndinthimikarnxngeluxdhlayrchkal cnsudthaykrungsrixyuthyathukthalaysinechinginpi 2310 smedcphraecakrungthnburi thrngrwbrwmaephndinthiaetkxxkepnkktang aelasthapnaxanackrthnburithimixayu 15 pi khwamwunwayinchwngplayxanackrnaipsukarsaercothsphraxngkhodyphrabathsmedcphraphuththyxdfaculaolkmharach pthmrachwngsckriaehngkrungrtnoksinthr chwngtnkrungrtnoksinthr xanackrsamarthrbmuxkbphykhukkhamcakchatiiklekhiyng aethlngrchkalphrabathsmedcphracxmeklaecaxyuhwepntnma chatitawntkerimmixiththiphlinphumiphakhepnxyangmak naipsukarekhaepnphakhiaehngsnthisyyaimepnthrrmhlaychbberimcaksnthisyyaebawring krann syamimtkepnxananikhmkhxngtawntkchatiid mikarprbihsyamthnsmyaelarwmxanacpkkhrxnginrchkalphrabathsmedcphraculcxmeklaecaxyuhw syamekharwmkbfaysmphnthmitrinsngkhramolkkhrngthihnunginpi 2460 inpi 2475 ekidkarptiwtiepliynaeplngkarpkkhrxngsurabxbrachathipityphayitrththrrmnuyodyimesiyeluxdenux khnarasdrmibthbathnathangkaremuxng aelainphuthththswrrs 2480 naykrthmntri cxmphl aeplk phibulsngkhram daeninnoybaychatiniymekhmkhn rahwangsngkhramolkkhrngthisxng ithyekhakbfayxksa aetfaysmphnthmitrswnihyimyxmrbkarprakassngkhram 15 inchwngsngkhrameyn praethsithyepnphnthmitrkbshrthsungsnbsnunrthbalthhar rthpraharthimicxmphl svsdi thnarchtepnhwhnakhnainpi 2500 napraethsekhasuyukhephdckarthharxyangebdesrc rthbalfunfuphrarachxanacaeladaeninnoybaytxtankhxmmiwnistinphumiphakh phlkhxngehtukarn 14 tula 2516 thaihekidprachathipityrabbrthsphachwngsn 16 aethlngcakehtukarn 6 tula aelarthpraharpi 2519 thaihpraethsithyklbekhasuephdckarthharaela prachathipitykhrungib praethsithyminaykrthmntricakkareluxktngkhrngaerkinpi 2531 17 hlngphuthththswrrs 2540 miwikvtkaremuxngrahwangfaythisnbsnunaelatxtanxditnaykrthmntrithksin chinwtrmacnpccubn rwmthngekidrthpraharsxngkhrng odykhrnglasudekidinpi 2557 rththrrmnuychbbpccubnepnchbbthi 20 prakasichemuxwnthi 6 emsayn 2560 praethsithyepnsmachikshprachachati exepk xikthngepnrwmphukxtngxaesiyn praethsithyepnphnthmitrkhxngshrthtngaetsnthisyyasiotinpi 2497 thuxepnpraethsxanacnaphumiphakhexechiytawnxxkechiyngitaelapraethsxanacpanklanginewthiolk 18 104 praethsithyepnpraethsthimirayidpanklang sungaelapraethsxutsahkrrmihm mirayidhlkcakphakhxutsahkrrmaelabrikar karepliynaeplngthangesrsthkicthaihmikarxphyphekhasuemuxnginkhriststwrrsthi 20 tampramankarinpi 2562 cidiphikhxngpraethsithymimulkharaw 516 662 landxllarshrth nbwaesrsthkicithyepnesrsthkicihysudepnxndb 2 inexechiytawnxxkechiyngitaelaihyepnxndbthi 25 khxngolk enuxha 1 chuxeriyk 2 prawtisastr 2 1 yukhkxnprawtisastr 2 2 xanackrsuokhthyaelaaekhwntang 2 3 xanackrxyuthyaaelathnburi 2 4 krungrtnoksinthrtxntnaelasmyxananikhm 2 5 rachathipityphayitrththrrmnuy sngkhramolkkhrngthisxng aelasngkhrameyn 2 6 rwmsmy 3 phumipraeths 3 1 phumixakas 3 2 khwamhlakhlaythangchiwphaph 4 karemuxngkarpkkhrxng 4 1 karaebngekhtkarpkkhrxng 4 2 khwamsmphnthrahwangpraeths 4 3 kxngthph 4 4 xachyakrrmaelakarbngkhbichkdhmay 5 esrsthkic 5 1 khwammngkhng khwamyakcnaelakhwamehluxmla 5 2 ekstrkrrm 5 3 xutsahkrrm 5 4 phlngngan 5 5 karkhnsng 5 6 karthxngethiyw 5 7 withyasastraelaethkhonolyi 6 prachakrsastr 6 1 prachakr 6 2 nkhrihy 6 3 sasna 6 4 phasa 6 5 karsuksa 6 6 satharnsukh 7 wthnthrrm 7 1 silpa 7 2 xahar 7 3 wngkarbnething 7 4 dntriaelanatsilp 7 5 ethskalpraephni 7 6 wrrnkrrm 7 7 kila 7 8 suxmwlchn 8 echingxrrth 9 xangxing 10 aehlngkhxmulxunchuxeriykduephimetimthi syam SPPM Mongkut Rex Siamensium smedcphraprminthrmhamngkud phraecakrungsyam phraprmaphiithykhxngphrabathsmedcphracxmeklaecaxyuhw chawtangchatieriykxanackrxyuthyawa syam emuxrawpi 2000 19 73 yxrch eseds nkprawtisastrchawfrngess ekhiynwamikarphadphingthashruxechlysuksiexm Syam incarukxanackrcampainkhriststwrrsthi 11 20 190 191 194 195 thwakhnithyimekhyeriyktnexngwa syam hrux chawsyam ely 21 swnkhawa khnithy nn cdhmayehtulaluaebridbnthukiwchdecnwa chawxyuthyaeriyktnexngechnnnmananaelw 19 217 edimpraethsithyekhyichchuxwa syam maaetrchkalphrabathsmedcphracxmeklaecaxyuhw odypraktichepnchuxpraethschdecninpi 2399 22 txma emuxwnthi 24 mithunayn 2482 rthbalcxmphl p phibulsngkhram xxkprakassanknaykrthmntriwadwyrthniym chbbthi 1 epliynchuxpraeths phrxmkberiykprachachn aelasychaticak syam maepn ithy sungcxmphl p txngkarbxkwadinaednniepnkhxngchawithymiichkhxngechuxchatixuntamlththichatiniyminewlann 23 57 8 txmamikarepliynchuxpraethsklbepnsyamxikchwngsn emuxpi 2488 aelaepliynklbmaichwaithyxikkhrngemuxpi 2491 sungepnchwngthicxmphl p phibulsngkhramklbmaepnnaykrthmntri karepliynchuxinkhrngniyngepliyncak Siam inphasaxngkvsaelaphasafrngess epn Thailande inphasafrngess aela Thailand inphasaxngkvsxyanginpccubn 21 xyangirktam chux syam yngkhngepnthiruckknxyangaephrhlaythnginaelatangpraeths inkhwamhmayxyangekhrngkhrd khawa ithy hmaythungpraethsithyinchwnghlngkarepliynchuxpraethshlngpi 2482 odyewnchwngsn thiepliynklbipepnchux syam rahwangpi 2488 91 dngklawkhangtn thwainkhwamhmayxyangkwang khawa ithy xacichhmaythungrachxanackrthnghlaysungnkprawtisastrkraaeshlkthuxepnrachthanikhxngkhnithytngaetxanackrsuokhthyeruxymacnthungpccubnprawtisastrdubthkhwamhlkthi prawtisastrithy yukhkxnprawtisastr aephnthiaesdngkarkracaythangphumisastrkhxngphuphudphasatrakulkhra ith caehnrupaebbthwipkhxngkaryaythinkhxngephathiphudphasaithtamaemnaaelachxngekhatang 24 27 mihlkthanbngchiwamimnusyxyuxasyinxanaekhtpraethsithypccubnxyangtxenuxngmatngaetyukhhinekaxyangnxyraw 20 000 pi 25 4 phbhlkthankarplukkhawekaaeksudemux 2 000 pikxnkhristkal 24 4 yukhsaridekidkhunrahwang 1 250 1 000 pikxnkhristkalodykhadwarbmacaktxnitkhxngcin 24 4 aehlngobrankhdibanechiyngincnghwdxudrthanicdepnsunykarphlitthxngaedngaelasaridekaaekthisudinexechiytawnxxkechiyngit 26 praman 500 pikxnkhristkalerimpraktkarichehlk 24 5 xanackrfunnepnxanackraerksudaelathrngxanacthisudinexechiytawnxxkechiyngit ecriykhunemuxstwrrsthi 2 kxnkhristkal 25 5 txma chawmxyxasychwngthifunnesuxmlngtngxanackrkhxngtn khux xanackrthwarwdiaelaxanackrhriphuychyinkhriststwrrsthi 6 swnchawekhmrtngxanackrihymisunyklangxyuthixngkxrinkhriststwrrsthi 9 25 7 xanackrtamphrlingkepnrthmlayuthikhwbkhumkarkhaphanchxngaekhbmalakathithrngxanacthisud ecriykhuninkhriststwrrsthi 10 25 5 ithysyamcdxyuinklumchawith Tai people sungpccubnxasyxyuinbriewnthistawnxxkechiyngitkhxngthwipexechiyaephndinihy odymiphasarwmkn 27 2 hlkthancinbnthukthungchawithkhrngaerkinstwrrsthi 6 kxnkhristkal edimmiaenwkhidekiywkbthinkaenidkhxngchnchatiithxyuhlayaenwkhid edwid ekh wyxac David K Wyatt rabuwabrrphburuskhxngchawithinpraethslaw ithy phma xinediyaelacinpccubnepnklumthixasyxyuinaethbediynebiynfuinchwngkhriststwrrsthi 5 thung 8 27 6 rawkhriststwrrsthi 11 erimmikhnithmaxyuxasyinxanaekhtpraethsithypccubnsunginewlannmixanackrmxyaelaekhmrxyu 28 thaihwthnthrrmithyidrbxiththiphlcakxinediy mxyaelaekhmr 29 xanackrsuokhthyaelaaekhwntang dubthkhwamhlkthi xanackrsuokhthy aela xanackrlanna ekhtxiththiphlinaehlmxinodcin playkhriststwrrsthi 13 emuxckrwrrdikhaemraelaxanackrphukamesuxmxanacemuxtnkhriststwrrsthi 13 thaihekidrthihmkhunepncanwnmakinewlaileliykn xanackrkhxngchawithkinxanabriewntngaetthistawnxxkechiyngehnuxkhxngpraethsxinediypccubncnthungthisehnuxkhxnglaw aelalngipthungkhabsmuthrmlayu 27 38 9 rahwangkhriststwrrsthi 13 miprachakrchawithxasyxyumnkhnginxditdinaednaeknklangkhxngxanackrthwarwdiaelaxanackrlphburi cnthungdinaednnkhrsrithrrmrach aetimmibnthukraylaexiydkarekhamakhxngchawith 27 50 1 pramankhristthswrrs 1240 pramanpi 1780 phxkhunbangklanghawrwbrwmkalngkbttxekhmr aelarachaphieskepnphramhakstriysuokhthyphraxngkhaerk 27 52 3 xanackrsuokhthyaephkhyaydinaednxxkipxyangkwangkhwanginrchsmyphxkhunramkhaaehngmharach crdnanaelahlwngphrabangthangthisehnux nkhrsrithrrmrachthangthisit phukamaelamatabnthangthistawntk 27 55 xyangirkdi xanaekhtxnkwangihyninacaekidcakkarswamiphkdikhxngecathxngthinmakkwa 27 55 6 nxkcakni phraxngkhyngthrngpradisthxksrithy miekhruxngdinephaswrrkholkepnsinkhaxxksakhy aetesthiyrphaphkhxngxanackridxxnaexlngphayhlngkarswrrkhtkhxngphraxngkh inrchkalphyaliith xanackrrbxiththiphlkhxngsasnaphuththnikayethrwathaebblngkawngs swnehnuxkhunip phyamngraysungsubrachsmbtihirynkhrenginyangechiyngraw thrngtngxanackrlannakhuninpi 1839 misunyklangxyuthiechiyngihm thrngrwbrwmaewnaekhwnkhuninaethblumaemnaping phramhakstriylannalwnsubechuxsaycakphraxngkhtxenuxngknkwasxngstwrrs aelasrangekhruxkhayphnthmitrthangkaraetngngankbecaemuxngtang crdaemnananthangthistawnxxkaelaehnuxaemnaokhngkhunip 30 8 swnbriewnemuxngthabriewnlumaemnaecaphrayatxnlang mikartngshphnthrthinbriewnephchrburi suphrrnburi lphburiaelaxyuthyainkhriststwrrsthi 11 30 8 xanackrxyuthyaaelathnburi dubthkhwamhlkthi xanackrxyuthya aela xanackrthnburi krungsrixyuthyainaephnthifra maxuor Fra Mauro pramanpi 1993 xxkchuxwa chiaexron Scierno xanackrxyuthyakaenidcaklphburiaelasuphrrnburithixyuiklekhiyng phraecaxuthxngthrngkxtngkrungsrixyuthyaemuxpi 1893 inekhtemuxngxoythyaedim 31 4 karpkkhrxngkhxngxanackrxyuthyamilksnaepnekhruxkhayrachrthaelacnghwdbrrnakarthiswamiphkditxphramhakstriyxyuthyatamrabbmnthl 32 355 enuxngcakkhadkdsubrachsmbti emuxidthimikarphldaephndincamiecahruxkhunnangthrngxanacykthphekhaemuxnghlwngephuxxangsiththithaihekidkarnxngeluxdbxykhrng 33 karkhyayxanaekhtchwngaerkxasykarphichitdinaednaelakarxphieskthangkaremuxng 31 17 inpi 1912 1931 aela 1974 xanackrxyuthyaykthphiptiemuxngphrankhr nkhrthm emuxnghlwngkhxngckrwrrdikhaemr idthngsamkhrng 31 26 thaihxanackrxyuthyaepnmhaxanacaethnckrwrrdikhaemr karekhaaethrkaesngsuokhthyxyangtxenuxngthaihsuokhthytkepnpraethsrachaelaswnhnungkhxngxanackrxyuthyatamladb smedcphrabrmitrolknaththrngptirupkarpkkhrxngihm sungbangswnidichmacnthungrchkalphrabathsmedcphraculcxmeklaecaxyuhw 31 31 aelathrngsthapnarabbskdina kxihekidrabbiphrsungepnaerngnganeknthihrachkarpilahkeduxn 34 107 xyangirkdi karphyayamkhyayxanacipyngrthsultanmalakathangit 25 11 13 aelaxanackrlannaimprasbkhwamsaerc karyudkhrxngmalakakhxngoprtueksinpi 2054 thaihkrungsrixyuthyaerimtidtxkbchatitawntk 34 131 karchingkhwamepnihyrahwangxanackrxyuthyaaelaxanackrphmaehnuxechiyngihmaelamxythaihthngsxngkhdaeyngkn 31 5 khnaediywkn rachwngstxngxukhxngphmaerimmixanacmakkhun krathngkhyaydinaednmayngkrungsrixyuthyainrchkalphraecataebngchaewtiaelaphraecabuerngnxng hlngcaknn krungsrixyuthyatkepnpraethsrachkhxngxanackrtxngxuinpi 2112 34 146 7 smedcphranerswrmharachthrngichewla 15 pisrangphawakhrxbngainlumaemnaecaphrayaxikkhrnghnung 30 11 oksapannaphrarachsasnkhxngsmedcphranaraynthwayaedphraecahluysthi 14 caknn krungsrixyuthyayngmungephimkhwamsmphnthkbchatiyuorptxmaxikhlayrchkal 34 164 5 khwamsmphnthrahwangpraethskhxngxyuthyarungeruxngkhunxyangmakinrchkalsmedcphranaraynmharach sungsthapnakhwamsmphnththangkarthutkbfrngess hxlnda aelaxngkvs phuedinthangchawyuorpinkhriststwrrsthi 16 aela 17 ykxanackrxyuthyawaepnsammhaxanacaehngexechiyrwmkbcinaelaxinediy 24 ix xiththiphlkhxngchawtangchatiinkrungsrixyuthyathiephimkhunthaihekidkhwamekliydklwtangchati cnlngexydwykarptiwtiinpi 2231 34 185 6 xyangirkdi khwamsmphnthkbchatiyuorpxunyngepnpktiaelatxmabathhlwngfrngesskklbmamixisrainkarephyaephsasna 34 186 xanackrxyuthyaerimesuxmxanaclngrawphuththstwrrsthi 24 rchkalsmedcphraecaxyuhwbrmoksthuxepn smybanemuxngdi inkrungsrixyuthyatxnplay 31 84 khwamkhdaeyngphayintid knhlayrchkal aelakarsngkhramkbrachwngskhxngbxng xlxngphya cnsngphlihesiykrungkhrngthisxngemuxpi 2310 sungkxnhnannkrungsrixyuthyawangewncaksuksngkhrammakwa 150 pi 35 22 hlngcaknnbanemuxngaetkxxkepnkkepnehlarwmthngsin 5 kk inpiediywkn ecatakidrwbrwmiphrphlkhbilphma aelayayrachthanimaxyuthikrungthnburi phraxngkhthrngrwbrwmaephndinihxyuphayitphraxngkh dansngkhramphaynxk kxngthphthnburisamarthkhbilphmaxxkcaklannaidinpi 2319 34 225 aelayudkrungewiyngcnthnidinpi 2321 34 227 8 xanackrthnburimixayuephiyng 15 piaelasmedcphraecakrungthnburithrngepnphramhakstriyphraxngkhediyw hlngekidkhwamkhdaeyngchwngplayrchkal phraxngkhaelaphrarachoxrsthnghlaythrngthuksaercothsodyphrabathsmedcphraphuththyxdfaculaolk pthmkstriyaehngrachwngsckri phusthapnakrungrtnoksinthrkhunemuxwnthi 6 emsayn 2325 krungrtnoksinthrtxntnaelasmyxananikhm dubthkhwamhlkthi xanackrrtnoksinthr smysmburnayasiththirach inrchkalphrabathsmedcphraphuththyxdfaculaolkmharach krungrtnoksinthrsamarthpxngknkarekhatikhxngphmakhrngihyinpi 2328 aelayutikarbukkhrxngkhxngphma kxnphraxngkhswrrkhtsamarthsthapnaxanacpkkhrxngehnuxphunthiiphsalxnepnthitngkhxngpraethslawaelakmphuchapccubn 36 inpi 2364 cxhn khrxwefirdthuksngmaecrcakhwamtklngkarkhachbbihmkbkrungrtnoksinthrsungepnsyyanaerkkhxngpyhathicakhrxbngakaremuxngsyaminkhriststwrrsthi 19 37 inpi 2369 krungethphmhankhrlngnamsnthisyyaebxrni hlngsngkhramxngkvs phmakhrngthihnungyutilngdwychykhxngxngkvs 34 281 piediywkn ecaxnuwngsaehngewiyngcnthnthrngkxkbtephraaekhaphrathywaxngkvscabukkrungethphmhankhr aetthukprabpram 34 283 5 phlthaihkrungewiyngcnthnthukthalay rwmthngmikarkwadtxnchawlawkhamaemnaokhngmaxyuinekhtthirabsungokhrachcanwnmak 34 285 6 krungethphmhankhryngthasngkhramaeyngchingxiththiphlehnuxkmphuchakbywn thaihkrungethphmhankhrklbmamixiththiphlehnuxkmphuchaxikkhrng 34 290 2 ckrphrrdiniokhlsthi 2 aehngrsesiykbrchkalthi 5 inpi 2440 rahwangkaresdcpraphasyuorp tngaetplaykhriststwrrsthi 19 syamphyayamthaihklumchatiphnthuphayinrachxanackrihxyuinthanaxananikhm 34 308 inrchkalphrabathsmedcphracxmeklaecaxyuhw dwytrahnkthungphykhukkhamcakchatitawntk rachsankcungtidtxrthbalxngkvsodytrngephuxldkhwamtungekhriyd 34 311 fayrthbalxngkvssngesxrcxhn ebaringekhamathasnthisyyaebawring sungepnsnthisyyaimepnthrrmchbbaerk xnnamasukarthasnthisyyakbchatixundwyenguxnikhthikhlaykn hakknamasungkarphthnaesrsthkicinkrungethphmhankhraelakarkharahwangpraeths 38 karesdcswrrkhtxyangkrathnhnkhxngphraxngkhdwyorkhmalaeriythaihecafaculalngkrn subrachsmbtithngthiyngimbrrlunitiphawa odymismedcecaphrayabrmmhasrisuriywngs chwng bunnakh epnphusaercrachkar 34 327 phrabathsmedcphraculcxmeklaecaxyuhwthrngrwmsunyxanac tngsphachwyrachkar karelikthasaelaiphrxnepnkarykelikrabbaerngnganeknth 34 329 30 wikvtkarnwnghnainpi 2417 thaihkhwamphyayamptiruptxnghyudchangk 34 331 3 inkhristthswrrs 1870 80 phrabathsmedcphraculcxmeklaecaxyuhwthrngichnoybayphnwkhwemuxngehnuxekhaepnswnhnungkhxngrachxanackr aelatxmaidkhyayipyngphakhtawnxxkechiyngehnuxaelaphatit 34 334 5 inpi 2430 mikartngkrmcanwn 12 krmsungtxmaepnkrathrwngtang 34 347 inpi 2436 ekidwikvtkarn r s 112 enuxngcakkhwamkhdaeyngkbfrngessthaihmikareriykrxngexadinaednlawfngtawnxxkkhxngaemnaokhng 34 350 3 frngessaelabrietntklngihsyamepnrthknchnrahwangecaxananikhmthngsxng 39 lwngekhakhriststwrrsthi 20 syammungecrcaaekikhsnthisyyaimepnthrrmtngaetsnthisyyaebawringrwmthngsiththisphaphnxkxanaekht aettxngaelkmadwykaraelkepliyndinaednhlaykhrng 34 358 9 txmamikarerimrabbmnthlethsaphibalsungepnkarsrangrthchatismyihm 34 362 3 inpi 2448 ekidkbtinhwemuxngpttaniobran xublrachthani aelaaephrephuxtxtankhwamphyayamldthxnxanackhxngecaphupkkhrxngthxngthin 34 371 3 inpi 2454 ekidkbt r s 130 sungkhnanaythharphyayamlmlangrabxbsmburnayasiththirach 34 397 phrabathsmedcphramngkudeklaecaxyuhwthrngtxbotdwykarokhsnachwnechuxcnsinrchkal 34 402 thrngephyaephraenwphrarachdariwadwychatiithy 34 404 inpi 2460 rthbalprakasekhasusngkhramolkkhrngthihnungodythuxfaysmphnthmitr ephuxtdkhwamkngwlthiwafaysmphnthmitrxaccdkarkbpraethsepnklangaelatxngkaraekikhsnthisyyaimepnthrrmtang 34 407 phlthaihsyamidekharwmkarprachumsntiphaphthiaewrsay mixanacxisrainkarekbphasiaelaykeliksiththisphaphnxkxanaekht 34 408 rachathipityphayitrththrrmnuy sngkhramolkkhrngthisxng aelasngkhrameyn dubthkhwamhlkthi karptiwtisyam ph s 2475 praethsithyinsngkhramolkkhrngthisxng aela prawtisastrithy ph s 2475 2516 phrayamonpkrnnitithada kxn hutasingh prasrytxfungchnhnaphrathinngxnntsmakhm subcakpyhaesrsthkicrunaerngcakphawaesrsthkictktakhrngihy aelarakhakhawtklngxyangrunaerng nxkcakniyngmikarldraycayphakhrthxyangmakthaihekidkhwamimphxicinhmuxphichn 25 25 wnthi 24 mithunayn 2475 khnarasdrnaptiwtiepliynaeplngkarpkkhrxngcaksmburnayasiththirachymaepnrabxbprachathipity thaihkhnarasdrekhamamibthbaththangkaremuxng playpi 2476 ekidkbtbwredch sunghwngepliynaeplngkarpkkhrxngklbsusmburnayasiththirach aetlmehlw 34 446 8 pi 2477 phrabathsmedcphrapkeklaecaxyuhwmikhwamehnimlngrxykbrthbalcungthrngslarachsmbtiinpi 2478 sphaphuaethnrasdreluxkphrawrwngsethx phraxngkhecaxannthmhidlepnphramhakstriy sungkhnannthrngsuksaxyuinpraethsswisesxraelnd 34 448 9 eduxnthnwakhm 2481 phltrihlwngphibulsngkhramidepnnaykrthmntri ekhaprabpramstruthangkaremuxngrwmthngtxtanrachwngsxyangepidephy 34 457 rthbalmiaenwkhidchatiniymaelaprbihepntawntk aelaerimdaeninnoybaytxtancinaelafrngess 25 28 wnthi 23 mithunayn 2482 mikarepliynchuxpraethscak syam maepn ithy inpi 2484 ekidsngkhramkhnadyxmkhunrahwangwichifrngesskbithy thaihithyiddinaednephimcaklawaelakmphuchachwngsn 34 462 wnthi 8 thnwakhm piediywkn praethsyipunbukkhrxngithy aelarthballngnamepnphnthmitrthangthharkbyipun aelaprakassngkhramkbshrthaelashrachxanackr 34 465 mikartngkhbwnkaresriithykhunthnginaelatangpraethsephuxtxtanrthbalaelakaryudkhrxngkhxngyipun 34 465 6 hlngsngkhramyutiinpi 2488 praethsithylngnamkhwamtklngsmburnaebbephuxeliksthanasngkhramkbshrachxanackr phrarachphithirachaphieskphrabathsmedcphraprminthrmhaphumiphlxdulyedch ineduxnmithunayn 2489 phrabathsmedcphrapremnthrmhaxannthmhidlesdcswrrkhtxyangepnprisna aelasmedcphraecanxngyaethx ecafaphumiphlxduledchthrngsubrachsmbtitxma rthpraharpi 2490 odyfayniymecaaelathharthaihkhnarasdrhmdxanacthangkaremuxng aelaekhasuyukh karemuxngsamesa inrahwangpi 2490 thung 2500 odyaeplk svsdi thnarcht aelaepha sriyannth khanxanackn inpi 2497 praethsithyekhaepnsmachikxngkhkarsnthisyyapxngknphumiphakhexechiytawnxxkechiyngit siot epnphnthmitrkbshrth 34 493 inpi 2500 fayniymecaaelaxnurksniymrthpraharodymicxmphlsvsdiepnhwhna cxmphlsvsdipkkhrxngxyangebdesrceddkhad ekhasrangkhwamchxbthrrmodytxkyasphaphsmmtiethphkhxngkstriy aelaphukoyngkhwamcngrkphkditxrthbalkbphramhakstriy 34 511 rthbalmungprbprungokhrngsrangphunthanaelakarsuksa 34 514 aelainpi 2504 hlngshrthekhasngkhramewiydnam ekidsyyalbsungshrthihkarkhumkhrxngithy 34 523 sngkhramewiydnamerngihekidkarthaihthnsmyaelakarklayepntawntkkhxngsngkhmithy mikarxphyphcakchnbthsuemuxngephuxhangan chawnainchnbthekidsanukeruxngchnchnaelarwmtwkbphrrkhkhxmmiwnistaehngpraethsithyerimtngaetpi 2507 34 528 karphthnathangesrsthkicaelakarsuksathaihekidchnchnklangihmkhuninkrungethphmhankhraelatamhwemuxngihy sungepnklumphumikarsuksa mirayidphxsahrbkarihkarsuksaaekbutr aelasamarthepliynthanathangesrsthkicaelasngkhmid 34 534 ineduxntulakhm 2514 mikarchumnumihytxtanephdckarcxmphlthnxm kittikhcr aelamikarslaykarchumnumcnmiphuesiychiwit 34 541 3 thieriyk ehtukarn 14 tula phrabathsmedcphraprminthrmhaphumiphlxdulyedchthrngaetngtngsyya thrrmskdiepnnaykrthmntrinbwaphramhakstriyekhamamibthbaththangkaremuxngodytrngkhrngaerknbaetpi 2475 16 phlkhxngehtukarndngklawthaihekidprachathipityrabbrthsphachwngsn 16 thimkeriykwa yukhprachathipityebngban rwmsmy dubthkhwamhlkthi prawtisastrithy ph s 2516 2544 aela prawtisastrithyhlng ph s 2544 hlngehtukarn 14 tula 2516 mikardaeninkickrrmthangkaremuxngaelaesriphaphinkaraesdngxxkxyangthiimekhypraktmakxn rwmthngkaraephrhlaykhxngwrrnkrrmkhxmmiwnist 34 544 546 inchwngnnrthbalphsmhmxmrachwngsesniy praomchimmnkhngaelakhxmmiwnistchnathnginewiydnam lawaelakmphucha 34 547 sthabnphramhakstriy chnchnnaaelachnchnklangcanwnmakmxngwanksuksafaysaythukkhxmmiwnistchina thaihmikarsnbsnunxngkhkarfaykhwatang 34 548 playpi 2519 ekidkarsngharhmuthimhawithyalythrrmsastrin ehtukarn 6 tula 34 548 9 epnkarpidchakkarthdlxngthangprachathipity kxngthphklbekhamamixanac aelakaraesdngxxkthukpidkn 34 549 hlngcaknn rthbalthaninthr krywiechiyr klbipichxanacniymyingkwasmysmburnayasiththirach 34 552 nkekhluxnihwfaysayhniekhapaaelaxxknxkpraethscanwnmak rthbalerimesiykarsnbsnuncakkxngthph cnmikarepliyntwnaykrthmntriinpi 2520 34 552 3 rthbalihmkhxngphlexk ekriyngskdi chmannthn imsamarthrbmuxkbpyhaesrsthkicaelapyhaphuliphyaelakarpathatamchayaednkbewiydnamthaihphlexk eprm tinsulannth epnnaykrthmntriaethn 27 553 4 karsurbkbkhxmmiwnistyutilngxyangsinechingemuxpi 2523 23 60 rthbalsamarthnaphukxkareribklbekhasusngkhmaelacdkareluxktngthwipidinpi 2526 34 557 phlexkeprmepnnaykrthmntriaepdpiinrabxb prachathipitykhrungib sungmisphaphuaethnrasdrthismachikmacakkareluxktngaelawuthisphathismachikmacakkaraetngtng praethsithyminaykrthmntricakkareluxktngkhrngaerkinpi 2531 17 idaek phlexk chatichay chunhawn ekhaduaelkxngthphthiepnphwkkhxngtn thaihkxngthphxikfayyudxanacineduxnkumphaphnth 2534 naodyphlexk sucinda khraprayur thiaerkekhaihsyyawacaimrbxanacthangkaremuxngaetsudthayekhatrabdstyaelaekhaepnhwhnarthbalihm 27 572 3 thaihekidkarprathwngtxtanrthbal ekidkarslaykarchumnumthaihmiphuesiychiwit eriykehtukarnniwa phvsphathmil phrabathsmedcphraprminthrmhaphumiphlxdulyedchrbsngihphlexksucindaaelaphltri calxng sriemuxng aeknnaphuprathwng ekhaefa aelwhlngcaknnphlexksucindaklaxxk pi 2540 ekidwikvtkarnthangkarenginthieriykwa wikvttmyakung yutikaretibotthangesrsthkic 40 pitidtxkn 40 3 thaihxtraaelkepliynenginbathethiybkbdxllarshrthxxntwlng 34 576 rthbalchwn hlikphythakhxtklngkuyumengincakkxngthunkarenginrahwangpraeths aetpyyachnhlaykhnocmtiwaepnkxngthunchwyehluxkhnrwy aelaimsnickarchxrasdrbnghlwng 34 576 txma thksin chinwtr chnakareluxktngthwippi 2544 noybaykhxngekhaprasbkhwamsaercinkarldkhwamyakcninchnbth 41 aelarierimrabbpraknsukhphaphthwnhna 42 sungthaihekhaidrbthanesiyngkhnadihyinhmukhnyakcn 43 inpi 2547 ekidkhlunsunamiphdthlmphakhitaelaerimtnkhwamimsngbinsamcnghwdchayaednitxikkhrng inpi 2548 thksinchnakareluxktngthwipxyangthlmthlayaeladarngtaaehnngnaykrthmntriepnsmythisxng odymiphumaichsiththimakthisudepnprawtikarn 44 tngaetplaypi 2548 ekidwikvtkarnthangkaremuxngkhunodyklumphnthmitrprachachnephuxprachathipity phthm prathwngkhbilekhaxxkcaktaaehnng sudthaymirthpraharlmrthbalthksinineduxnknyayn 2549 rthbalthharpkkhrxngpraethshnungpicnmikareluxktngepnkarthwipinpi 2550 phrrkhphlngprachachnchnakareluxktngepnkarthwipinpi 2550 aelacdtngrthbal txma phthm cdkarchumnumihyinpi 2551 sungmikarpidthaxakasyandxnemuxngaelasuwrrnphumi salrththrrmnuywinicchyyubphrrkhrthbal 3 phrrkh hlngcaknn phrrkhprachathiptyidepnrthbal aenwrwmprachathipitytxtanephdckaraehngchati sungepnklumphusnbsnunthksin chumnumprathwngrthbalinpi 2552 aela 2553 sungkhrnghlngniyutilngdwykarekhaslaykarchumnumkhxngthharthaihmiphuesiychiwitkwa 70 khn inkareluxktngthwippi 2554 phlpraktwaphrrkhephuxithy naodyyinglksn chinwtr chnakareluxktng aelaepnphunacdtngrthbal inpiediywkn ekidmhaxuthkphy miphunthiprasbphy 65 cnghwd nbepn xuthkphykhrngrayaerngthisudthnginaengkhxngprimannaaelacanwnphuidrbphlkrathb 45 playpi 2556 ekidwikvtkarnkaremuxngrxbihm misaehtuhlkcaksphaphuaethnrasdrphlkdnrangphrarachbyytinirothskrrm 46 ekidkarchumnumprathwngrthbalyinglksn aelarthbalyubsphaphuaethnrasdr aelacdkareluxktngsmachiksphaphuaethnrasdremuxwnthi 2 kumphaphnth 2557 aetsalrththrrmnuyephikthxnkareluxktng wnthi 22 phvsphakhm 2557 kxngthphyudxanackarpkkhrxngpraeths khnaphuyudxanackarpkkhrxngphyayamcdokhrngsrangkaremuxngephuxsngwnxanackhxngxphichn ephimbthbathaelaxanackhxngkxngthphkhnathildxanackhxngprachasngkhmaelakarpkkhrxngswnthxngthincakkareluxktng nxkcakniyngmikarwangaephnptiruppraeths 20 pi aelaihwuthisphathimacakkaraetngtngepnphudaeninkar 47 281 2 sungthaihpraethsithyekhasuyukhthikxngthphchinaprachathipity 48 hlngphrabathsmedcphramhaphumiphlxdulyedchesdcswrrkhtinpi 2559 aelaekhasurchkalphrabathsmedcphrawchireklaecaxyuhw kxngthphkawekhamaepnphuchinakarkracayxanacaelaphlpraoychninchwnghlngepliynrchkalihm 47 286 txmainpi 2560 mikarprakasichrththrrmnuyaehngrachxanackrithychbblasud hlngkarlngprachamtiemuxpikxn aelahlngcakkhrxngxanacekuxbhapi khsch yxmihcdkareluxktngthwipinpi 2562 phlthaihekidrthbalphsmthimiphrrkhphlngpracharthepnaeknna odyidrbkarsnbsnuncakwuthispha inpi 2563 erimekidkarprathwnginpraethstxtanrthbalprayuththsubenuxngcakkhawinicchyyubphrrkhxnakhtihm tlxdcnmatrkarrbmuxkarrabadthwkhxngokhwid 19 khxngrthbal inkarprathwngnnmikhxesnxptirupsthabnphramhakstriy 49 rwmthngmikraaessatharnrthniymmakthisudxyangimekhypraktmakxn 50 phumipraethsdubthkhwamhlkthi phumisastrithy dxyphukhaincnghwdnan tnaemnaecaphrayaincnghwdnkhrswrrkh hmuekaaphiphi praethsithytngxyuklangkhabsmuthrxinodcininexechiytawnxxkechiyngit aelayngxyubnkhabsmuthrmlayudwy xyurahwanglaticud 5 thung 21 ehnux aelalxngticud 97 thung 106 tawnxxk miphrmaedndantawnxxktidpraethslawaelapraethskmphucha thisitepnaedntxaednpraethsmaelesiyaelaxawithy thistawntktidthaelxndamnaelapraethsphma aelathisehnuxtidpraethsphmaaelalaw miaemnaokhngknepnbangchwng praethsithymiphunthi 513 115 tarangkiolemtr epnxndbthi 51 khxngolkaelaxndbthi 3 khxngexechiytawnxxkechiyngit rxngcakpraethsxinodniesiyaelaemiynmar praethsithymixanaekhtthangthael maritime zone tamxnusyyashprachachatiwadwykdhmaythael kh s 1982 kwa 323 488 tarangkiolemtr mikhwamyawchayfngthaelthngfngxawithy aelafngxndamnrwmthungchxngaekhbmalakatxnehnux rwmkhwamyawchayfngthaelinpraethsithythngsin 3 148 kiolemtr 51 praethsithymilksnaphumipraethsthihlakhlay phakhehnuxepnphunthiphuekhasungslbsbsxn cudsungthisudinpraethsithy khux dxyxinthnnth n 2 565 emtrehnuxradbnathael 52 rwmthngyngpkkhlumdwypaimxnepntnnathisakhykhxngpraeths phakhtawnxxkechiyngehnuxswnihyepnphunthikhxngthirabsungokhrach sphaphkhxngdinkhxnkhangaehngaelngaelaimkhxyexuxtxkarephaapluk phakhklangepnthirablumnathwmthung miaemnaecaphraya aemnaihythisudinpraethssungekidcakaemnapingaelaaemnananthiihlmabrrcbknthipaknaoph cnghwdnkhrswrrkh thaihphakhklangepnphakhthixudmsmburnthisud aelathuxidwaepnaehlngplukkhawthisakhyaehnghnungkhxngolk 23 103 phakhitepnswnhnungkhxngkhabsmuthrmlayu 53 22 khnabdwythaelthngsxngdan micudthiaekhblng n khxkhxdkra aelwkhyayihyepnkhabsmuthrmlayu thaelsabsngkhlaepnthaelsabthiihythisudkhxngpraethsithy swnphakhtawntkepnhubekhaaelaaenwethuxkekhasungphadtwmacakthangtawntkkhxngphakhehnux phumixakas dubthkhwamhlkthi phumixakasithy phumixakaskhxngithyswnihyepnaebb phumixakasrxnchunekhtrxnhruxsawnna tamkaraebngekhtphumixakasaebbekhipepn 54 swnplayitsudaelatawnxxksudkhxngpraethsmiphumixakasaebbmrsumekhtrxn praethsithymixunhphumiechliyrahwang 18 34 C 55 praethsithymi 3 vdukal vduaerkepnvdufnhruxvdumrsumtawntkechiyngit klangeduxnphvsphakhmthungklangeduxntulakhm fntkhnkthisudineduxnsinghakhmaelaknyayn 56 2 vduhnawhruxvdumrsumtawnxxkechiyngehnuxerimtngaetklangeduxntulakhmthungklangeduxnkumphaphnth phunthiswnihykhxngpraethsmixakasaehngaelaxunhphumiimrxnmak ykewnphakhitthimifntkhnk odyechphaaxyangyingrahwangeduxntulakhmthungphvscikayn 56 2 swnvdurxnhruxvdukxnmrsumkinewlatngaetklangeduxnkumphaphnththungklangeduxnphvsphakhmsungmixakasrxn sahrbphakhehnux tawnxxkechiyngehnux klangaelatawnxxkkhxngpraethsithy eduxnminakhmthungphvsphakhmepnchwngthirxnthisudkhxngpi pktixunhphumimksungthung 40 C ykewnphunthichayfng inthangtrngkham karphdkhxnglmeyncakpraethscinthaihxunhphumitalng sungbangkrnixacekhaiklhruxtakwa 0 C id 56 3 phakhitmikhwamaetktangkhxngxunhphumirahwangklangwnklangkhunaelarahwangvdukalnxyenuxngcakxiththiphlkhxngthael 56 3 phunthiswnihykhxngpraethsmifntkechliythngpi 1 200 thung 1 600 milliemtr 56 4 aetinbangphunthithiepnfngrblmkhxngphuekha echn cnghwdranxngaelacnghwdtradmiprimanfnkwa 4 500 milliemtrtxpi swnbriewnaehngaelngkhuxfngrblmkhxnghubekhaphakhklangaelaswnehnuxsudkhxngphakhitsungmiprimanfnechliytxpinxykwa 1 200 milliemtr 56 4 inphakhit fntkhnkekidthnginvdumrsumtawnxxkechiyngehnuxaelatawntkechiyngit odymimaksudineduxnknyayninfngtawntk aelatngaeteduxnphvscikaynthungmkrakhminfngtawnxxk 56 4 khwamhlakhlaythangchiwphaph duephimetimthi pyhasingaewdlxminpraethsithy praethsithymikhwamhlakhlaythangchiwphaphkhxngthngphuchaelastwxyumak xnepnrakthanxnmnkhngkhxngkarphlitinphakhekstrkrrm aelapraethsithymiphlimemuxngrxnhlakchnid 23 103 phunthiraw 29 khxngpraethsepnpaim rwmipthungphunthiplukyangpharaaelakickrrmplukpabangaehng 57 praethsithymiekhtrksaphnthustwpakwa 50 aehng ekhthamlastwpaxik 56 aehng odyphunthi 12 khxngpraethsepnxuthyanaehngchati pccubnmi 110 aehng aelaxikekuxb 20 epnekhtpasngwn 57 praethsithymiphuch 15 000 spichis khidepn 8 khxngspichisphuchthnghmdbnolk 58 inpraethsithy phbnk 982 chnid nxkcakni yngepnthinthixyukhxngstwsaethinnasaethinbk nk stweliynglukdwynanm aelastweluxykhlankwa 1 715 spichissungmikarbnthuk 59 karlklxblastwiklsuyphnthuyngepnpyhasakhy nklamkkhastwxyangesuxokhrng esuxdawaelaaemwihyxunephuxexahnng mikareliynghruxlastwhlaychnidrwmthngesuxokhrng hmi craekhaelangucngxangephuxexaenux aemkarkhastwiklsuyphnthuphidkdhmay aettladndctuckrinkrungethphmhankhryngkhunchuxeruxngkarkhaystwiklsuyphnthuxyu 60 karemuxngkarpkkhrxngduephimetimthi karemuxngithy rththrrmnuyaehngrachxanackrithy rthbalithy aela kareluxktnginpraethsithy phrabathsmedcphrawchireklaecaxyuhw phramhakstriytngaetpi 2559 prayuthth cnthroxcha naykrthmntritngaetpi 2557 a rachthanikhxngkhnithyaetobranlwnpkkhrxngrabxbrachathipitytngaetsmyxanackrxyuthyaepntnma mikarrwmxanacpkkhrxnginrchkalphrabathsmedcphraculcxmeklaecaxyuhwsungepnkarsthapnarabxbsmburnayasiththirachyaebbtawntk khrnwnthi 24 mithunayn 2475 khnarasdrepliynaeplngkarpkkhrxngmaepnrachathipityphayitrththrrmnuy phramhakstriyphraxngkhpccubn idaek phrabathsmedcphrawchireklaecaxyuhwsungthrngrachytngaetpi 2559 thrngthukcakdphrarachxanactamrththrrmnuyaelamisthanphaphepnpramukhaehngrthinthangphithikar thrngepncxmthphithy kdhmaybyytiihphramhakstriythrngepnphuththmamka aelaepnxkhrsasnupthmphk thrngmixanacaetngtngrchthayath phrarachthanxphyoths aelaphrarachthanphrabrmrachanuyat xyangirkdi phramhakstriyyngmikaraethrkaesngkaremuxngithyodytrngxyuepnraya aelarththrrmnuyyngepidchxngihphramhakstriythrngichphrarachxanacwinicchyidtampraephni phramhakstriyepnthiekharphskkara aelakhwamphidtxxngkhphramhakstriythuxepnxachyakrrmrayaernginpraeths thngni miphuxthibayphrarachxanactampraephnihruxodyphvtinywa aemwaphrarachxanacdngklawcamiidbyytiepnlaylksnxksriwinrththrrmnuychbbidktam aetkepnthrrmeniymptibtithiekhaictrngknkhxngthukfaythiekiywkhxngwaepnphrarachxanacthimixyucring aelaxacklawidwaepnphrarachxanacswnthisakhythisudinthangkdhmayrththrrmnuyethathipraktinpccubn 23 461 thsnkhtitxsthabnphramhakstriykhxngchawithyaetktangkniptamrchkal 61 62 praethsithymirththrrmnuymaaelw 20 chbb nbepnpraethsthimirththrrmnuymakthisudinthwipexechiy praethsithykhadesthiyrphaphthangkaremuxngsungaelamirthpraharhlaykhrng rththrrmnuymkthukepliynodyphlkhxngrthprahar praethsithymirthpraharmakthisudinolkinprawtisastrrwmsmy 63 inpi 2559 praethsithymithharhruxxditthharepnnaykrthmntriinpraethsithyepnewla 57 cak 85 pinbaetlmsmburnayasiththirachyinpi 2475 64 rthpraharkhrnglasudekidkhuninpi 2557 ody khnarksakhwamsngbaehngchati khsch sungphlphwngcakehtukarnnnthaihekidrththrrmnuyaehngrachxanackrithy phuththskrach 2560 sungepnrththrrmnuychbbthi 20 inthangphvtiny pccubnpraethsithypkkhrxnginrabxbprachathipityrabbrthspha xyangirktam nkwicarnkaremuxngrabuwarabxbdngklawmacakkareluxktngthimikhxbkphrxngaelaepnkarsubthxdxanackhxngkxngthph 65 rththrrmnuychbblasud rabuwa praethsithymirupaebbrthepnrachathipityphayitrththrrmnuy aelapkkhrxngdwyrabxbprachathipityaebbrthspha hruxichwa prachathipityxnmiphramhakstriythrngepnpramukh odykahndrupaebbxngkhkrbriharxanacthngsamswndngni xanacnitibyyti mirthsphasungichrabbsphakhuepnphuichxanac prakxbdwysphaphuaethnrasdr mismachik 500 khncakkareluxktngaebbaebngekht 350 khn aebbbychiraychux 150 khn miwara 4 pi odykareluxktnglasudekidkhuninpi 2562 aelawuthisphasungsmachikmacakkaraetngtngcanwn 250 khn tambthechphaakalinrththrrmnuymatra 269 miwara 5 pi rthsphayudrabbewstminsetxraelaichsppayasphasthanepnthiprachum xanacbrihar minaykrthmntriepnpramukhaehngxanacaelaepnhwhnarthbal naykrthmntrimacakkaraetngtngodyphramhakstriytammtithiprachumrwmknkhxngrthspha echingxrrth 1 aelarthmntrixunimekin 35 khn sungphramhakstriythrngaetngtngtamkhakrabbngkhmthulkhxngnaykrthmntri khnarthmntriepnxngkhkrbriharxanac warakardarngtaaehnng 4 pinbtngaetwneluxktng xanactulakar mirabbsal sungprakxbdwysalyutithrrm salrththrrmnuy aelasalpkkhrxng epnxngkhkrbriharxanac miprathansaldika prathansalrththrrmnuy aelaprathansalpkkhrxngsungsud epnpramukhinswnkhxngtn kxngthphaelaxphichnkharachkarpracakhwbkhumphrrkhkaremuxngidxyangebdesrctngaetpi 2489 thungkhristthswrrs 1980 pramanpi 2523 66 16 phrrkhkaremuxnginpraethsithyswnihymikhwamepnsthabn institutionalize taaelaaethbthnghmdmixayusn 67 246 rahwangpi 2535 2549 praethsithymirabbphrrkhkaremuxngepnaebbsxngphrrkhhlk 67 245 aelamiaenwonmepnrabbphrrkhediyw phrrkhithyrkithy makkhuncnthungpi 2549 67 244 phrrkhkaremuxngsungepnphnthmitrthangkaremuxngkhxng thksin chinwtr chnakareluxktngthwipthukkhrngtngaetpi 2544 karaebngekhtkarpkkhrxng dubthkhwamhlkthi karaebngekhtkarpkkhrxngkhxngpraethsithy aela cnghwdinpraethsithy praethsithyepnrthediyw tamphrarachbyytiraebiybbriharrachkaraephndin ph s 2534 mikarcdraebiybrachkarxxkepnsamradb idaek rachkarswnklang rachkarswnphumiphakh aelarachkarswnthxngthin karpkkhrxngswnphumiphakhcdraebiybepn 76 cnghwd odycnghwdepnkaraebngekhtkarpkkhrxngradbbnsud 878 xaephx 7 255 tabl 14 phuwarachkarcnghwd nayxaephxaelapldxaephxmacakkaraetngtngkhxngrthbalklang cnghwdlasudkhxngpraethsithy khux cnghwdbungkalsungaeykcakcnghwdhnxngkhayinpi 2554 praethsithymixngkhkarpkkhrxngswnthxngthininradbtabl emuxngaelankhrrwm 7 852 aehng 68 sahrbkrungethphmhankhraelaemuxngphthyaepnxngkhkarpkkhrxngswnthxngthinrupaebbphiess sahrbprimnthlaelaphumiphakhimichkaraebngekhtkarpkkhrxngtamkdhmay thngni mikaraebngpraethsithyxxkepn 4 thung 6 phakh aelwaetaehlngxangxing aephnthipraethsithyaebbkhlikid emuxkhlikthichuxcnghwdaelwcalingkipbthkhwamcnghwdnn karaebngcnghwdtang khxngpraethsithyxxkepn 6 phakh sungichmatngaetpi 2478 69 khwamsmphnthrahwangpraeths dubthkhwamhlkthi khwamsmphnthrahwangpraethskhxngithy xanackrobrankhxngithymikhwamsmphnthepnrthbrrnakarkhxngcin swnkhwamsmphnthkbrthiklekhiynginexechiytawnxxkechiyngitaephndinihycaennkarrwbrwmxanackrkhxngkhnithsungrwmthngsuokhthy lanna nkhrsrithrrmrach aelalanchang swnkhwamsmphnthkbphmaaelaewiydnamepnipinlksnakarthasngkhramephuxaeyngchingkhwamepnihy odymikaraeyngchingkhwamepnihyehnuxkmphuchakbewiydnamtngaetkrungsrixyuthyacnthungkrungrtnoksinthrtxntn swnkhwamsmphnthdankarkhann krungsrixyuthyamikarkhakhaykbchatiinexechiyaelatawntkaelaepnemuxngthasakhy nbaetrchkalphrabathsmedcphracxmeklaecaxyuhw praethssyamephchiykblththickrwrrdiniymtawntk naipsukarlngnamsnthisyyaebawringsungepnsnthisyyaimepnthrrm rthballngnamsnthisyyathanxngediywknkbchatitawntkhlaypraethsephuxhwngsrangkhwamsmphnthaebbphhuphakhiephuxihchatiehlannthwngdulknexng praethssyamimtkepnxananikhmkhxngchatitawntksungsaehtubangswnenuxngcakbrietnaelafrngesstklngihsyamepnrthknchn praethssyamekharwmsngkhramolkkhrngthihnungodyekhakbfaysmphnthmitr thaihidaekikhsnthisyyaimepnthrrm aelainsngkhramolkkhrngthisxng rthbalithyekharwmkbyipun aetklbidsthanaphuchnasngkhramipdwy cnidchuxwa karthutimiph hrux karthutlutamlm 70 naykrthmntriprayuthth cnthroxchakbphunapraethsxaesiyntang inpi 2559 karsthapnasatharnrthprachachncininpi 2492 epnpccysakhyinkarkahndnoybaytangpraethskhxngithyinchwngsngkhrameyn 25 214 praethsithyepnphnthmitrthisakhykhxngshrthmatngaetkarlngnamxngkhkarsnthisyyapxngknphumiphakhexechiytawnxxkechiyngitinpi 2497 aeladaeninnoybaytxtankhxmmiwnistxyangekhmkhn mikarsngthhariprwmrbinsngkhramekahliaelasngkhramewiydnam ithyxnuyatihshrthtngthanthphinpraeths xyangirkdi hlngcakshrththxnkalngxxkcakewiydnam praethsithyepliynnoybayipprbkhwamsmphnthkbpraethscinaethn cnmikarelikkarxnuyatihshrthtngthanthphinpraethsithyaelaprbkhwamsmphnththangthutkbcinxyangepnthangkarinpi 2518 25 216 praethsithyepnpraethsphurwmkxtngsmakhmprachachatiaehngexechiytawnxxkechiyngit xaesiyn ithylngnamkhwamtklngkarkhaesrithwiphakhikbpraethsbahern cin ekahliit xxsetreliy chili aelaepru aelakhwamtklngkarkhaesrikbpraethsxaesiyn aelakhwamtklngkarkhaphhuphakhi inthanaxaesiyn kbpraethsxxsetreliyaelaniwsiaelnd 71 smynaykrthmntrithksin chinwtr prakaswapraethsithycaelikrbkhwamchwyehluxcaktangpraethsaelathanganrwmkbpraethsphubricakhephuxchwyphthnapraethsphunbaninxnuphumiphakhlumaemnaokhng thksinmungihpraethsithyepnphunaphumiphakh aetekhaksrangkhwamsmphnthiklchidkbephdckarthharphma rwmthngkarihsinechux 72 insmynaykrthmntrixphisiththi ewchchachiwa praethsithymikhxphiphathkbpraethskmphuchaehnuxkhwamepnecakhxngprasathphrawihar ekidkrniphiphathphrmaednrahwangpi 2551 2554 hlngrthpraharinpraethsithy ph s 2557 khwamsmphnthrahwangpraethsithykbchatitawntkesuxmlng aelaithyhnipekhakbpraethscinmakkhun 73 kxngthph dubthkhwamhlkthi kxngthphithy ekhruxngbinkhbilexf 16 ifthingfxlkhxnkhxngkxngthphxakasithy phramhakstriydarngtaaehnngcxmthphithyodynitiny inthangptibti kxngthphxyuphayitkarbriharcdkarkhxngkrathrwngklaohm mirthmntriwakarkrathrwngklaohmepnphusngkar aelaxyuphayitkarbngkhbbychakhxngkxngbychakarkxngthphithy odymiphubychakarthharsungsudepnphubychakar kxngthphithyaebngxxkepn 3 ehlathph idaek kxngthphbk kxngthpherux aelakxngthphxakas thukwnnikxngthphithymikalngthharthngsin 1 025 640 nay aelamikalnghnunkwa 200 000 nay aelamikalngkungthharpracakarkwa 113 700 nay 74 inpi 2558 ekhrditswiscdxndbwapraethsithymidchnikalngthangthharsungepnxndbthi 16 khxngolk 75 ngbpramanklaohmephimkhunekuxbsamethacak 78 100 lanbathinpi 2548 epn 207 000 lanbathinpingbpraman 2559 khidepnpramanrxyla 1 5 khxngcidiphi 76 77 praethsithymikareknththhar pccubn praethsithyepnpraethsxanacthangbktamaebbthisakhyinexechiytawnxxkechiyngitaephndinihy phrxmthngkxngthphxakaskhnadihyphxsmkhwraelamismrrthnakxngthpheruxthiephimkhun 78 26 xyangirkdi karsuxeruxhlwngckrinvebsr eruxbrrthukekhruxngbin mipccydanekiyrtiphumiekhamaekiywkhxngnxkehnuxcakpraoychnichsxy 78 33 praethsithyekhysngkalngphlekharwmpharkicrksasntiphaphkhxngshprachachati idaek praethskmphucha praethstimxrtawnxxk aeladarfur praethssudan 79 135 hnathihlkkhxngkxngthphithykhuxkarrbmuxphykhukkhaminpraethsmakkwanxkpraeths 80 kxngxanwykarrksakhwammnkhngphayinrachxanackridchuxwaepnfaykaremuxngkhxngkxngthphithy odymixanachnathithangsngkhmaelaesrsthkickhxngrachkarphleruxndwy aelayngmipharkicinkartxtanprachathipity 80 kxngthphithykhunchuxeruxngmithharthucrit echn cakkrnikarsuxyuththphnthimidmatrthanhruxaephngekin karlklxbkhamnusy 81 karptibtitxthhareknthxyangelw 82 rwmthngkarichesnsayfaktngyatiepnnaythhar 83 xachyakrrmaelakarbngkhbichkdhmay dubthkhwamhlkthi kdhmayithy xachyakrrminpraethsithy karchxrasdrbnghlwnginpraethsithy aela tarwcithy khdixachyakrrmrwmthwpraethsephimkhunechliyeduxnlapramanrxyla 1 3 rahwangpi 2540 2554 inchwngnoybayprabpramyaesphtidkhxngnaykrthmntrithksin chinwtr kumphaphnth emsayn 2546 xachyakrrmyaesphtidldlngrxyla 64 6 aetkarkhakhnaelaxachyakrrmxuntxbukhkhlephimkhun 84 162 cnghwdchlburiaelaphuektepncnghwdthimixachyakrrmsungsudsxngxndbaerk aetswnihyimichxachyakrrmrunaerng 84 162 xtracharakhdi clear up khxngtarwcodyechliyxyuthirxyla 86 78 rahwangpi 2550 2554 84 163 xtraxachyakrrmthwngnahnkaeprphntrngkbcanwnaerngnganekhaemuxngmichxbdwykdhmay aetaeplphkphnkbkhaaennthdsxbthangkarsuksaradbchati canwnphraphiksuaelakhwamhnaaennkhxngprachakr 84 163 praethsithymipyhacanwnxawuthpunmak chawithypramanrxyla 10 epnecakhxngpun aelamixtrakaresiychiwitekiywkbpunthimirayngansungsudinthwipexechiy 85 shprachachatiwicarnpraethsithywaimsamarthkhcdkhwamepnthasaelakarlaemidsiththimnusychninphakhpramng 86 sthitipi 2555 phbwachawithyprasbehtuxachyakrrm 152 228 khn epnxachyakrrmtxthrphysinmakthisud rxyla 92 5 87 v thrphysinthithukkhomyswnihyepnthrphysinthisamarthnatidtwipid nxkcaknnepnekhruxngichnxkaelainban ekhruxngpradb epntn 87 vi prasbehtuxachyakrrmtxchiwitaelarangkay 7 879 khn epnkarthuktharayrangkaymakthisud rxyla 79 8 87 vii swnihyphuprasbehtuxachyakrrmimidaecngtarwc odyechliyrxyla 66 6 ykewnxachyakrrmthangephsaelaxachyakrrmtxchiwitaelarangkaythimikaraecngtarwcekinkhrung rxyla 67 2 aela 55 tamladb 87 26 miraynganwa kalngkhwammnkhngbangkhrngichkalngekinkwaehtuaelathungtaytxphutxngsngsyaelamiwisamykhatkrrm karkhakhntamxaephxicaelakarkhakhnimchxbdwykdhmay rwmthngmikarthrmanaelathubtiphutxngsngsyephuxridkhasarphaph 88 praethsithymiphutxngkhngpraman 306 000 khninpi 2559 88 praethsithymicanwnphutxngkhngmakthisudinxaesiyn aelamakepnxndbthi 3 khxngthwipexechiy 89 phutxngkhngkxnphicarnakhdiinsalkhidepnrxyla 18 khxngprachakreruxnca inpingbpraman 2559 miphuesiychiwitrahwangthukkhwbkhumtw 762 khn 88 mihlaykrnithiklawhawatarwcichxanacmichxb aetphuthukklawhamkimthuklngoths 88 insalphleruxn rthbalcdhakhwamchwyehluxthangkdhmay aetmiraynganwakhwamchwyehluxdngklawmikhunphaphta 88 praethsithymikhwamesiyngsungtxkarchxrasdrbnghlwnginhlayphakhswnkhxngpraeths 86 hlngrthpraharpi 2557 faytulakarthukthaihepneruxngkaremuxngxyangsung krabwnkarthangkdhmayinpraethsithymkchaaelabangthimikarichwithikarnxkkdhmayephuxmiphltxkhaphiphaksa 86 faykhwammnkhnginpraethsithymichuxesiyngwaepnsthabnthichxchlthisudinpraethsenuxngcakkhwamphwphnkbkaremuxngaelarabbxupthmph 86 brisththiimcaykhaxanwykhwamsadwkaekkharachkarxacesiyepriybdankaraekhngkhnethiybkbbristhxun 86 mikarhwpramul 86 karbngkhbichkdhmayinpraethsithymikhwamphnaepraelakardaeninkhdikarchxrasdrbnghlwngradbsungxacmiaerngcungicthangkaremuxngmaekiywkhxng 86 khwamphidtxxngkhphramhakstriyithymikareriykwa xacepnkdhmayxayawadwykarhminpramaththirunaerngthisudinolk 90 aela ohd 91 xngkhkarnirothskrrmsaklthuxwaphuthukcakhukthandngklawepnnkothskaremuxng 92 khnathanganwadwykarkkkhngodyphlkarkhxngshprachachatithuxwakarkkkhngkxnphicarnakhdithuxwalaemidkdhmaysiththimnusychnrahwangpraeths 93 esrsthkicdubthkhwamhlkthi esrsthkicithy ekhruxngchiphawaesrsthkicthisakhyphlitphnthmwlrwminpraethsinruptwengin 14 53 lanlanbath 2559 94 karetibotkhxngcidiphi 3 9 2560 95 dchnirakhaphubriophkh thwip phunthan 0 7 2560 0 6 2560 95 xtrakarmiswnrwmkalngaerngngan 68 0 2560 96 29xtrakarwangngan 1 2 2560 95 hnisatharnarwm 6 37 lanlanbath th kh 2560 97 khwamyakcn 8 61 2559 96 36thrphysinkhrweruxnsuththi 20 34 lanlanbath 2553 98 2 krungethphmhankhrepnemuxnghlwngaelasunyklangesrsthkickhxngpraeths krungethphmhankhrepnnkhrthimiesrsthkicihythisudepnxndbthi 6 inthwipexechiy 99 85 praethsithymiesrsthkicaebbphsm praethsithymiesrsthkicihyepnxndbsxnginexechiytawnxxkechiyngit rxngcakpraethsxinodniesiy okhrngkarphthnaaehngshprachachaticdihpraethsithyepn phuprasbkhwamsaercsung inexechiytawnxxk 100 inpi 2556 praethsithymidchnikarrbrukarthucritkhxnkhangta odyxyuxndbthi 102 cak 177 praeths 101 thnakharolkcdihpraethsithyepnpraethsmirayidpanklang sunginpi 2554 102 praethsithymimulkhakarsngxxkepnxndbthi 24 khxngolk inpi 2556 karsngxxkepnsdswn 74 khxngcidiphi 103 phakhxutsahkrrmmisdswntxcidiphimakthisudkhux 38 1 phakhkarkhasng khaplikmisdswntxcidiphi 13 4 phakhkarkhnsngaelakarsuxsarmisdswntxcidiphi 10 2 phakhekstrkrrmmisdswntxcidiphi 8 3 inpi 2552 2553 praethsithysngchinswnaelaswnprakxbxxk sungxyuinxutsahkrrmyanyntaelaxielkthrxniksepnsakhy mulkha 48 000 landxllarshrth hrux 25 khxngmulkhakarsngsinkhaxxk 100 mimulkhakarnaekhaepnxndbthi 23 khxngolk praethskhukhahlk idaek praethscin yipun shrthxemrika maelesiy singkhopr xinodniesiy shrthxahrbexmierts xxsetreliy hxngkngaelaekahliit 104 ekhruxngckrepnthngsinkhanaekhaaelasngxxkthisakhythisudkhxngithy 105 xngkhkarkhwamrwmmuxrahwangpraethsaehngyipun JICA epnecahnitangpraethsrayihythisudkhxngithy 106 praethsithymikalngaerngngan 39 38 lankhn xyuinphakhekstrkrrmmakthisud 15 41 lankhn hrux 39 1 khxngkalngaerngngan tngaetwnthi 1 mkrakhm 2556 khaaerngkhntathangkarthukcnghwdepn 300 bath xtrakarwangngankhxngpraethsxyuthi 1 2 95 sungnxyepnxndbtn khxngolk aetaenwonmaerngngankwakhrungprakxbxachiphthiimmnkhnghruxxachiphthiimepnthangkar 107 kbthng 40 mipyhakarthangantaradb 108 inpi 2559 praethsithymiphuyaythinkhunthaebiynpraman 2 lankhn odyhnunginsamepnphuthuxibxnuyatthanganchwkhraw swnaerngnganimsmaesmxkhadwamixikpraman 1 2 lankhn 109 hlngrthpraharpi 2557 aerngngantangdawkmphuchahlbhniklbpraethscanwn 180 000 khnhlngrthbalprakasprabpram 110 hlngprakasichphrarachkahndkarbriharcdkarkarthangankhxngkhntangdaw ph s 2560 thaihmiaerngngantangdawxxknxkpraethshlayhmunkhn 111 inpi 2560 esrsthkicithymiaerngngannxkrabb khuxaerngnganthiimidrbkhwamkhumkhrxnghruximmihlkpraknsngkhm 20 8 lankhn khidepnrxyla 55 2 khxngphumingantha 112 iii hlngsngkhramolkkhrngthisxng praethsithyepnpraethsyakcnthisudinolkpraethshnung odykxnhnaniesrsthkicithysbesamaxyangnxyhnungstwrrs 40 3 rahwangpi 2508 thung 2539 phlitphnthprachachatiebuxngtntxkhnetibotrxyla 7 txpi aelarahwangpi 2530 thung 2539 eriykwaepnchwng esrsthkicbum esrsthkicithyetiboterwthisudinolk sungmacakkarlngthunradbsungmak 40 3 karetibotkhxnghunepnpccythaihesrsthkicetibotkwakhrung 40 9 karlngthunodytrngcaktangpraethsinchwngesrsthkicbumepnkarihlekhakhxngthunrayasnrxyla 23 40 12 wikvtkarnkarengininexechiy ph s 2540 misaehturayayawhlayxyang aetchnwnehtuthibnthxnkhwamechuxmnekidcakkaretibotkhxngkarsngxxkldlngxyangrunaernginpi 2539 40 21 2 cidiphikhxngithyhdtwrxyla 10 5 inpi 2541 40 30 praethsithyfuntwcakwikvtkarengininpi 2546 40 53 karfuntwthangesrsthkikhxngithylachaephraakhadxupthanrwm 40 32 rahwangpi 2542 thung 2550 cidiphiithyetibotrahwangrxyla 2 1 thung 7 1 txpi 113 dwykarkhadesthiyrphaphcakkarprathwngihyinpi 2553 karetibotkhxngcidiphikhxngpraethsithyxyuthirawrxyla 4 5 ldlngcakrxyla 5 7 inrthbalphleruxnkxn khwamimaennxnthangkaremuxngepnsaehtuhlkkhxngkaresuxmkhwamechuxmnnklngthunaelaphubriophkh 114 noybayesrsthkickhxngrthbalthharhlngrthpraharinpraethsithy ph s 2557 thieriyk pracharth thaihekidthunniymaebbladbchnthithurkickhnadihykhxngithyechuxsaycinekhaipeliyngduaelachinathurkicinthxngthin 47 300 khadkarnwaesrsthkicithynacahdtwlngrxyla 8 9 enuxngcakkarrabadkhxngokhwid 19 115 khwammngkhng khwamyakcnaelakhwamehluxmla sdswnkhwammngkhngthikhrweruxnthuxkhrxngaebngtamepxresnithlkhxngkhrweruxn 116 15 6 epxresnithl sdswntasudrxyla 20 0 5tasudrxyla 40 3 5tasudrxyla 60 12 5sungsudrxyla 20 69 5 praethsithymikhwammngkhngmthythantxphuihyhnungkhn 1 469 dxllarshrthinpi 2559 116 98 ephimkhuncak 605 dxllarshrthinpi 2543 116 34 praethsithycdxyuinxndbthi 55 khxngdchnikhwammnkhngthangxaharolkinpi 2560 117 hlngphawaesrsthkicthdthxykhrngihy phakhkhrweruxnyngmisphaphkhlxngdi aelamikhwamsamarthinkardarngkarbriophkhid aemmirayidsuththitxkhaichcayldlngemuxethiybkbpi 2549 aetkarbriophkhimidldlng 98 3 inpi 2559 dchnikarphthnamnusykhxngithyxyuinxndbthi 87 12 aeladchnikarphthnamnusythiprbkhwamehluxmlaaelwxyuxndbthi 70 118 krungethphmhankhrsungmiphlitphnthcnghwdsungsudmimulkhaphlitphnthcnghwdepn 406 9 ethakhxngcnghwdaemhxngsxnsungminxythisud echingxrrth 2 inpi 2560 khrweruxnmirayidechliyeduxnla 26 946 bath 120 1 khrweruxnthimirayidsungsudrxyla 20 miswnaebngrayidkhidepnrxyla 45 0 aelakhrweruxnthimirayidtasudrxyla 20 miswnaebngrayidkhidepnrxyla 7 1 120 4 klumprachakrrxyla 40 thimirayidtasudmirayidtakwa 5 344 bathtxkhntxeduxnmicanwn 26 9 lankhn 121 5 inpi 2556 phuprathwngklum kpps swnihy rxyla 32 mirayidkhrweruxnekin 50 000 bathtxeduxn swn npch swnihy rxyla 27 mirayidkhrweruxn 10 000 20 000 bathtxeduxn 122 7 inpi 2559 sthabnkarenginekhrditswisraynganwapraethsithyepnpraethsthimikhwamehluxmlamakepnxndbthi 3 khxngolkrxngcakpraethsrsesiyaelaxinediy 123 khnrwysudrxyla 10 thuxkhrxngthrphysinrxyla 79 khxngpraeths 123 mhaesrsthiithy 50 khrxbkhrwaerkmimulkhathrphysinrwmkhidepnrxyla 30 khxngcidiphiithy 123 inpi 2559 praethsithymikhnyakcn 5 81 lankhn hruxrxyla 8 6 khxngprachakr aethaknbrwm khnekuxbcn near poor dwycaephimepn 11 6 lankhn hruxrxyla 17 2 khxngprachakr 121 1 inpi 2559 phakhtawnxxkechiyngehnux phakhit aelaphakhehnuxmisdswnkhncnrxyla 12 96 12 35 aela 9 83 khxngprachakrinaetlaphakhtamladb 121 2 inpi 2560 miphumalngthaebiynphumirayidnxy rayidnxykwa 100 000 bathtxpi ephuxrbswsdikarcakrthepncanwn 14 lankhn 123 playpi 2560 praethsithymihnisinkhrweruxn 11 76 lanlanbath 96 5 inpi 2553 khrweruxnthimipyhalmlalay thrphysinnxykwahnisin khidepnrxyla 3 khxngkhrweruxnthngpraeths 98 5 inpi 2560 khrweruxnthimithixyuxasythawrkhidepnsdswnrxyla 99 69 khxngkhrweruxnthngpraeths 96 36 inpi 2559 sankngankxngthunsnbsnunkarsrangesrimsukhphaphpramankarwamikhnirbanthwpraeths 30 000 khn 124 ekstrkrrm dubthkhwamhlkthi ekstrkrrminpraethsithy praethsithyepnphusngxxkkhawrayihyxndbtn khxngolk karphthnakarekstrtngaetkhristthswrrs 1960 sngesrimkarepliynphansuesrsthkicxutsahkrrmkhxngpraeths 125 inphunthichnbth xachiphekstrkrrmkhidepnkunghnungkhxngkarcangngan 125 inpi 2555 praethsithymithidinephaaplukid 165 600 tarangkiolemtr khidepn 32 3 khxngphunthipraeths 126 sungincanwnnikwa 55 ichplukkhaw inpi 2551 praethsithysngkhawxxkraw 10 lantn khidepnpraman 33 khxngkarkhakhawthwolk 127 khawepnphuchphlsakhysudkhxngpraeths aelapraethsithyepnphusngxxkkhawxndbhnungmachanan cnpraethsxinediyaelaewiydnamaesngemuximnanni 128 praethsithyepnphuphlitaelasngxxkyangrayihythisudkhxngolk 129 khidepnrxyla 40 khxngyangthrrmchatiolk 130 phuchthimimulkhakarphlitsungsudxun idaek xxy mnsapahlng enuxik enuxhmu mamwng mngkhud frng sppard rwmthngphwkphlimekhtrxn 126 kung khawophdaelathwehluxng 131 praethsithyidchuxwaepnaehlngphlitxaharthisakhykhxngolk aelaepnphusngxxkxaharrayihyxndb 5 khxngolk 132 praethsithyepnphuphlitaelasngxxkphlitphnthnmrayihysudinxaesiyn 133 xutsahkrrm khnngansaykarphlitinorngnganincnghwdchaechingethra bristhekuxbthnghmdkhxngithy kwa 2 7 lanwisahkic khidepnrxyla 99 7 cdepnwisahkickhnadklangaelakhnadyxm SME inpi 2560 SME khidepnkarcangnganrxyla 80 3 khxngkarcangnganthnghmd 13 lankhn inpi 2556 sdswntxcidiphikhxng SME xyuthirxyla 37 4 miraynganwa SME rxyla 70 pidkickarphayin imkipi 134 47 xupkrniffaaelaxielkthrxniksepnphakhsngxxkihysudkhxngithy khidepnpramanrxyla 15 khxngkarsngxxkthnghmd inpi 2557 karsngxxkdngklawrwmmulkha 55 000 landxllarshrth mikhnnganpraman 780 000 khninpi 2558 khidepnrxyla 12 2 khxngkarcangnganthnghmdinphakhkarphlit aetphuphlitkalngyaykarphlitipyngpraethsthimikhaaerngthukkwapraethsithy 135 xutsahkrrmrthyntinpraethsithyihysudinexechiytawnxxkechiyngitaelaihysudepnxndbthi 9 khxngolk 136 odymikarcangnganpraman 417 000 taaehnnginpi 2558 khidepnrxyla 10 khxngcidiphipraeths 137 12 13 khnngankwarxyla 70 inthngsxngphakhmikhwamesiyngsungtxkaresiynganihkbhunynt 137 39 xix phlngngan dubthkhwamhlkthi phlngnganinpraethsithy orngaeykkasthrrmchatikhxng ptth thicnghwdrayxng praethsithyepnphunanamnaelaaeksthrrmchatiekhasuththi mikarphlitaelaprimansarxngnamnnxyaelatxngnaekhaepnswnihyephuxkarbriophkh aemwamiprimansarxngaeksthrrmchatithiphisucnaelwkhnadihy aetyngtxngnaekhaephuxihephiyngphxkbxupthaninpraeths karbriophkhphlngnganhlkkhxngpraethsithymacakechuxephlingsakdukdabrrph khidepnkwa 80 khxngthnghmd inpi 2553 praethsithybriophkhphlngngancaknamnmakthisud 39 rxnglngmakhux aeksthrrmchati 31 chiwmwlaelakhxngesiy 16 aelathanhin 13 praethsithyepnphunaekhanamnrayihyxndbsxngkhxngexechiytawnxxkechiyngitrxngcakpraethssingkhopr echuxephlingdieslepnsdswnhnunginsamkhxngphlitphnthnamn aelaepnechuxephlinghlksahrbkarkhnsng 138 inpi 2558 praethsithymikarnaekhasungphlngngankhntnsuththiethiybethanamn 1 253 lanbarerltxwn odymikarsuxiffacakpraethslaw aelaaeksthrrmchaticakpraethsemiynmar 139 inpi 2554 praethsithymismrrthphaphtidtngphlitiffapraman 32 4 kikawtt odyphlitcakaeksthrrmchatimakthisud 71 praethsithykhidsnbsnunphlngnganniwekhliyrephuxldkarphungphaaeksthrrmchati aethlngphyphibtiniwekhliyrfukuchimaidxichiinpinn thaihorngiffaniwekhliyraehngaerkthiesnxthukeluxniphlngpi 2569 138 karkhnsng dubthkhwamhlkthi karkhnsnginpraethsithy aephnthithnninpraethsithy karkhnsngthangthnnepnphakhhlkkhxngkarkhnsngphuodysaraelakharawanginpraethsithy 140 269 odykhidepnrxyla 85 aela 86 khxngkarkhnsngthangbkthnghmdtamladb 141 25 praethsithymithanghlwngkhwamyaw 390 000 kiolemtr 142 aelamiekhruxkhaythnn 462 133 say 143 epnekhruxkhaythanghlwng 51 776 kiolemtrthiechuxmphakhtang khxngpraeths mithangdwnsxngesnthang sungechuxmkrungethphmhankhrkbekhtxutsahkrrmodyrxb rwmrayathang 150 kiolemtr 141 22 xutsahkrrmkhnsngkharawanginpraethsithyxasyrthbrrthukthungrxyla 80 140 276 inpi 2560 praethsithymiyanphahnacdthaebiyn 37 lankhn epnrthckryanynt 20 lankhn aelamithiimidcdthaebiynxikhlaylankhn 143 inpi 2555 praethsithymixtraepnecakhxngyanphahna 488 khntxprachakr 1 000 khn makepnxndbsxngkhxngxaesiyn 144 40 inpi 2561 mirthaethksikhunthaebiynthwpraeths 80 647 khn 145 aelamikardaeninkarrthtusatharna 114 esnthangcakkrungethphmhankhr 146 inpi 2559 praethsithyepnpraethsthikarcracrtidkhdmakthisudinolk 147 shprachachaticdxndbthnninpraethsithywaxntraysungsudepnxndbsxngkhxngolk odymiyxdphuesiychiwitcakyanphahnakwa 30 000 khntxpi sungepnxtratxhwsungsudepnxndbsxngkhxngolkrxngcakpraethsliebiy 142 praethsithymirangrthifyaw 4 034 kiolemtr aelakarkhnsngsinkhathangrangkhidepnrxyla 1 4 khxngnahnkbrrthukthnghmdinpi 2558 142 inpi 2555 miphuodysarthangrang 41 lankhn 144 59 karrthifaehngpraethsithy rfth epnphudaeninkaresnthangrangaehngchatikhxngpraeths sungthukmxngwairprasiththiphaphaelaimyxmepliynaeplng rthifmkchaaelaxupkrnswnihyekaaelamikarbarungrksaimdi khwamphyayamkhxngrthbalinkarcdokhrngsrangihmaelaoxnepnkhxngexkchnthukshphaphkhdkhanxyanghnktlxdma 148 149 inchwngpihlng mikhwamphyayamkxsrangrthifkhwamerwsung praethsithymithaxakasyanphanichy 38 aehng 150 3 inpi 2559 thaxakasyansuwrrnphumiepnthaxakasyanthimiphuodysarmakthisudkhxngpraethsaelaepnxndbthi 20 khxngolk 151 praethsithymithangnainpraethsthiichedineruxid 1 750 kiolemtr praethsithythaeruxnalukrahwangpraeths 8 aehng 141 31 thaeruxaehlmchbngepnthaeruxnalukhlkkhxngpraethsithy swnthaeruxaemnamithnghmd 132 aehng sungichsahrbkarkhnsngsinkhakhntnaelasinkhaekstrepnhlk 141 32 karthxngethiyw dubthkhwamhlkthi karthxngethiywinpraethsithy inpi 2560 praethsithyminkthxngethiywchawtangchati 35 38 lankhn 152 canwnnkthxngethiywetibotkhunxyangrwderwcakedimthimichawtangchati 336 000 ray aelathharthiekhamaphk 54 000 nayinpi 2510 153 praethsthinkthxngethiywedinthangekhapraethsmakthisud idaek cin maelesiy ekahliit yipunaelalaw 152 karthxngethiywaehngpraethsithy ththth epnhnwyngansngesrimkarthxngethiywkhxngpraethstngkhuninpi 2522 154 nxkcakni rthbalyngmikarcdtngtarwcthxngethiywephuxxanwykhwamsadwkaeknkthxngethiywchawtangchati 152 praethsithymiaehlngmrdkolkkhxngyuensok 5 aehlng idaek nkhrprawtisastrphrankhrsrixyuthya emuxngprawtisastrsuokhthyaelaemuxngbriwar aehlngobrankhdibanechiyng ekhtrksaphnthustwpathungihy hwykhaaekhng aelapadngphyaeyn ekhaihy praethsithycdxyuinxndbthi 9 khxngolkindancanwnnkthxngethiywtangchatiinpi 2559 155 rayngankhwamsamarthaekhngkhnkaredinthangaelakarthxngethiywpi 2558 cdxndbpraethsithyxyuinxndbthi 35 cak 141 praeths odypraethsithymikhaaennsungindanthrphyakrthrrmchatiaelaokhrngsrangphunthanbrikarnkthxngethiyw aetmikhaaenntaindankhwamyngyunthangsingaewdlxmaelakhwamplxdphyaelakhwammnkhng 156 karkhapraewniaelakarthxngethiywthangephsthuxepnswnhnungkhxngesrsthkic pramankarinpi 2546 rabumulkhaiw 4 3 phnlandxllarshrthhruxpramanrxyla 3 khxngesrsthkic 157 echuxwaenginnkthxngethiywxyangnxyrxyla 10 ichkhapraewni 158 withyasastraelaethkhonolyi praethsithycdepnpraethsnwtkrrmmakthisudxndbthi 45 indchninwtkrrmblumebirkpi 2561 159 inpi 2556 praethsithymiraycaydankarwicyaelaphthna 1 7 phnlandxllarshrth hruxkhidepnrxyla 0 5 khxngcidiphi epnraycaycakphakhrthrxyla 51 3 aelacakphakhexkchnrxyla 48 7 rthbalmiaephnichsingcungicphasiephuxephimkarlngthunkhxngexkchn 160 74 karwicyaelaphthnainpraethsithymisdswnnganwicyprayuktsungkwanganwicyphunthanmak khxmulinpi 2552 phbwapraethsithyminkwicy 38 500 khnhruxethiybethaetmewla FTE 22 000 khn 160 74 praethsithymicanwnnganwicytiphimphmakepnxndbsaminxaesiyn rxngcakpraethsmaelesiyaelasingkhopr 160 75 inpi 2553 miphukhxcdsiththibtrinpraethsithy 1 925 chbb aelamikarxxkih 772 chbb ekinkhrungkhxngphukhxcdsiththibtrimichphlemuxng aelakhidepnkwarxyla 90 khxngsiththibtrthixxkih 160 75 praethsithyepnpraethsphulngnamxngkhkarkhwamrwmmuxxwkasexechiy aepsifik APSCO sungmipraethscinepnphuna 160 79 withyasastraelaethkhonolyiinpraethsithykawhnaxyangrwderwtngaetpi 2551 xngkhkrsngesrimkarwicysakhyxyang swthch sthabnwicywithyasastraelaethkhonolyiaehngpraethsithy ww aelasunykhwamepnelisdanchiwwithyasastr TCELS chwyprasannganrahwangmhawithyalykbbristh xutsahkrrmkarphlitkhxngithyswnihyphungphakarphlitthxngthinkhxngbristhtangchati thaihmiphllphthkarwicywithyasastraelaethkhonolyinxy 160 80 cudaekhngdanwithyasastraelaethkhonolyikhxngithyxyuinsayxahar ethkhonolyichiwphaph chiwwithyasastr ekstrsastr ethkhonolyiphlngngan aelakarphlit odyechphaaxyangyinginxutsahkrrmrthyntaelaxielkthrxniks 161 103prachakrsastrduephimetimthi prachakrsastrithy prachakr prachakrithypiprachakr 24538 131 247 24629 207 355 13 2 247211 506 207 25 0 248014 464 105 25 7 249017 442 689 20 6 250326 257 916 50 5 251334 397 371 31 0 252344 824 540 30 3 253354 548 530 21 7 254360 916 441 11 7 255365 926 261 8 2 aehlngthima 1 sankngansthitiaehngchati krathrwngmhadithypramanwa praethsithymiprachakr 69 183 173 khn 162 sungmakepnxndbthi 20 khxngolk aetkhadwaprachakrcaldlngkxnpi 2563 163 i praethsithyepnhnunginpraethsthixtraecriyphnthuldlngerwthisudinolk rahwangpi 2513 thung 2533 xtraecriyphnthurahwangpraethsldlngcak 5 5 ehlux 2 2 saehtucakkarkhumkaenid khnadkhrxbkhrwthiprarthnaldlng sdswnphusmrsldlng aelakarsmrscha 163 i inpi 2552 xtraecriyphnthurwmkhxngithyxyuthi 1 5 163 4 inpi 2553 xtrakarekidxyanghyabxyuthi 13 tx 1 000 163 31 khadwacanwnphusungxayuinpraethsithycaephimkhunepnrxyla 15 phayinpi 2573 163 32 canwnprachakrinwythanganthnghmdcaerimldlnghlngpi 2563 163 7 canwnkarekidkhxngwyrunsungkhun odysthitihyingxayu 15 19 pithiekhysmrsinpi 2553 mipraman 330 000 khn 163 28 aelainpi 2552 micanwnkarekidcakaemxayuimekin 19 picanwn 765 000 khn 163 31 inpi 2549 2552 mikarthaaethngchknaekin 60 000 khntxpi 163 28 praethsithythuxwamikhwamhlakhlaythangechuxchati rawrxyla 75 95 khxngprachakrepnchatiphnthuith sungrwmsiphumiphakhhlk khux ithyklangrxyla 30 xisanhruxlawrxyla 22 lannarxyla 9 aelaitrxyla 7 aelamiithyechuxsaycinrxyla 14 khxngprachakr thiehluxepnithyechuxsaymlayu chawmxy chawekhmr aelachawekhahlayepha 5 ithythimibrrphburuscinbangswnmithung rxyla 40 khxngprachakr 164 praethsithymiklumchatiphnthuthirthbalrbrxng 62 klum 165 thngni ithyechuxsaycincdepnchnchnxphichnkhxngithy aelaepnklumthiidepriybthangesrsthkic 166 179 83 inpi 2553 praethsithymikarmilksnaaebbemuxngrxyla 34 sungtakwaemuxethiybkbpraethsthimiekhruxngchiphawakarphthnaphx kn 163 14 karekhluxnyaykhxngprachakrswnihyepnaebbchwkhrawtamvdukal 163 14 krungethphmhankhrepntwxyangsudotngkhxngkhwamepnexknkhr urban primacy odyinpi 2536 krungethphmhankhrmiprachakrmakkwankhrihythisudsamxndbthdmarwmknrahwang 7 5 thung 11 etha 163 14 phuyayxxkchawithyswnmakepnlukcangthksata odyedinthangippraethsplaythangexechiytawnxxkaelaexechiytawnxxkechiyngitnxylng aettawnxxkklangaelapraethstawntkephimkhun 163 ix emuxplaypi 2550 mipramankarwakhntangdawthixasyaelathanganxyuinpraethsithymi 2 8 lankhn sungcanwnnirwmphumiibxnuyatthanganinpraeths nkeriynnksuksa phumikhusmrschawithyaelaphutngthinthanhlngeksiyn tlxdcnnkthxngethiywthixyuekinwisa 163 ix emuxpi 2553 inprachakrxayumakkwa 13 pi miphusmrs 38 001 676 khn hmay 3 833 699 khn hya 670 030 khn aelaimekhysmrs 16 957 651 khn 167 nkhrihy duephimetimthi raychuxcnghwdinpraethsithyeriyngtamcanwnprachakr sasna duephimetimthi sasnainpraethsithy sasnainpraethsithy 169 sasna phuthth 94 6 xislam 4 2 khrist 1 1 xun 0 1 wdphrasrirtnsasdaram rththrrmnuyaehngrachxanackrithyimrabusasnaidepnsasnapracachati rththrrmnuyrbrxngesriphaphinkarnbthuxsasnakhxngphlemuxngithythukkhn aetkahndihphramhakstriytxngnbthuxsasnaphuththnikayethrwath kdhmayhamklawhminpramathsasnaphuththrwmthungphrasngkh aelakhumkhrxngsasnsthanaelasasnphithikhxngsasnaxun 170 inrththrrmnuyaehngrachxanackrithy ph s 2560 byytiwa rthphungsngesrimaelasnbsnunkarsuksaaelakarephyaephhlkthrrmkhxngphraphuththsasnaethrwath aelatxngmimatrkaraelaklikinkarpxngknmiihmikarbxnthalayphraphuththsasnaimwainrupaebbid inchwngpihlngmikareriykrxngihbyytisasnaphuththepnsasnapracachatiinrththrrmnuyaehngrachxanackrithy tamsamaonprachakraelaekhha ph s 2557 prachakrithynbthuxsasnaphuthth pramanrxyla 94 6 169 swnihynbthuxnikayethrwath sungthuxidwaepnsasnapracachatikhxngpraethsithyodyphvtiny thngni praethsithythuxidwamiphunbthuxsasnaphuththmakepnxndbthi 2 khxngolkrxngcakpraethscin 171 inpi 2559 praethsithymiwdthngsin 40 580 wd 172 miphrasngkh 33 749 rup aelasamenr 6 708 rupthwpraeths 173 nkwichakarbangswnechuxwasasnaphuththekhasupraethsithycakxinediyinrchkalphraecaxoskmharachaehngrachwngsomriyainchwngkhristshswrrsthi 1 174 157 sasnathimicanwnphunbthuxrxnglngma idaek sasnaxislam miphunbthuxpramanrxyla 4 2 169 epnnikaysunnirxyla 99 175 muslimxasyxyuincnghwdphakhit idaek cnghwdnrathiwas pttani yalaaelastul makthisud 175 aetmusliminsamcnghwdchayaednphakhitkhidepnephiyngrxyla 18 khxngmusliminpraethsithy 175 thwpraethsmimsyid 3 943 aehng 176 musliminpraethsithyswnihymiechuxsaymlayu sungsathxnmrdkthangwthnthrrmrwmkbpraethsmaelesiy 175 echuxwamikarephyaephsasnaxislamsukhabsmuthrmlayuodyphxkhaxahrbinkhriststwrrsthi 13 175 michawithynbthuxsasnakhristpramanrxyla 1 1 169 swnihy rxyla 54 56 nbthuxnikayopretsaetnt echingxrrth 3 sasnakhristekhamainpraethsithykhrngaerkemuxpramanklangkhriststwrrsthi 16 emuxmichchnnarichawoprtuekscakmalakaekhamaephyaephsasna 177 nxkcakni yngmiphunbthuxsasnaxunxik echn sasnahindu sasnasikkh sasnayudah sasnabaih rwmpramanrxyla 0 1 169 chawithyechuxsaycincanwnphxsmkhwryngkhngthuxsasnakhxngchatiphnthucin rwmthngeta khngcux aelasasnaphunbancin echn xnuttrthrrmaelaetxeciyhuy sasnaehlaniimidrbkarrbrxngxyangepnthangkar aelainkarsuksathangsthitinbsawkepnphuththethrwath 178 sahrbprachakhmchawyiwnn miprawtiyawnantngaetkhriststwrrsthi 17 karsarwckhxngekhruxkhayxisrathwolk smakhmaekllprahwangpraeths WIN GIA inpi 2560 phbwa praethsithyepnpraethsthinbthuxsasnamakthisudinolk odymiphurabutnwaepnsasnikchnrxyla 98 imepnsasnikchnrxyla 1 aelaphuechuxxethwniymxikrxyla 1 179 phasa dubthkhwamhlkthi phasainpraethsithy aephnthichatiphnthuphasainpraethsithy pi 2517 praethsithymiphasaithyepnphasathangkar epnphasahlkthiichtidtxsuxsar karsuksaaelaepnphasaphudthiichknthwpraeths odyichxksrithyepnrupaebbmatrthaninkarekhiyn nxkehnuxcakphasaithyklangaelw phasaithysaeniyngxunyngmikarichnganinaetlaphumiphakhechn phasaithythinehnux thinit aelathinxisan rthbalrbrxng 5 trakulphasa 62 phasainpraethsithy 2 3 nxkehnuxcakphasaithyaelw inpraethsithyyngmikarichphasakhxngchnklumnxyechn phasacinodyechphaasaeniyngaetciw phasalawinphakhtawnxxkechiyngehnuxsungbangkhrngniyamwaphasalawsaeniyngithy phasamlayupttanithangphakhit nxkcaknikmiphasaxunechn phasakwy phasakayatawnxxk phasaphwn phasaithlux phasaithihy rwmipthungphasathiichkninchnephaphuekha prakxbdwytrakulphasamxy ekhmr echn phasamxy phasaekhmr phasaewiydnam aelaphasamlabri trakulphasaxxsotrniesiyn echn phasacam trakulphasacin thiebt echn phasamng phasakaehriyng aelaphasaitxun echn phasaphuith phasaaesk epntn prachakrxayuekin 5 piaebngtamphasa nbechphaathimiphuphudekin 1 aesnkhn sthitishprachachatipi 2543 180 phasa canwnphuphud khn phasaithy 52 325 037phasaekhmr 1 291 024phasamlayu 1 202 911phasakaehriyng 317 968phasacin 231 350phasamng 112 686karsuksa dubthkhwamhlkthi karsuksainpraethsithy culalngkrnmhawithyaly mhawithyalyaehngaerkkhxngpraethsithy sthapnaemuxpi 2459 karsuksaphakhbngkhbinpraethsithyerimmikhuntngaetpi 2464 181 104 kdhmaykahndihrthbalcdkarsuksakhnphunthanaebbiheplaaekprachachnepnewla 12 pi swnkarsuksaphakhbngkhbkahndiw 9 pi thungmthymsuksapithi 3 inpikarsuksa 2555 miphueriyninaelanxkrabborngeriyn 16 376 906 khn aebngepninrabb 13 931 095 khn sankngansngesrimkarsuksanxkrabbaelakarsuksatamxthyasy ksn 2 445 811 khn nkeriyn nisit nksuksainrabborngeriynmisdswninsthansuksarthbalmakkwaexkchn phueriynrxyla 99 saerckarsuksaradbprathmsuksa rxyla 85 saerckarsuksaradbmthymsuksatxntn 182 pramanrxyla 75 eriyntxinradbmthymsuksatxnplay 183 46 sahrbnkeriynthuk 100 khninorngeriynprathm mi 85 6 khnsuksatxradb m 1 79 6 khnsuksatxthungchn m 3 aelaephiyng 54 8 khnsuksatxthungradb m 6 hruxsthabnxachiwa 184 xtraruhnngsuxkhxngithyxyuthirxyla 93 5 185 mhawithyalykhxngithy 5 aehngtidxndb 100 mhawithyalydithisudinthwipexechiy 186 inpingbpraman 2556 ngbpramankarsuksaithyepnsdswnrxyla 3 9 khxngcidiphi aelarxyla 20 6 khxngngbpramanaephndin sungmakepnxndbtn khxngxaesiyn thwa sphaesrsthkicolkcdihkhunphaphkarsuksakhxngithytasudin 8 praethsxaesiynthiphicarna 187 nkeriynithykwakhrunginorngeriynimidthksaphunthanthicaepntxkhwamsaerckhxngtnaelakarphthnapraeths yuensokaelaoxxisidiaenanaihpraethsithymikarthbthwnhlksutr ephimkarkwdkhnkrabwnkarphthnakarthdsxbmatrthan ihkhruichyuththsastrkarsxnaelapraeminphlthiennphueriynepnsunyklang rwmthngephimewlasxnaelaldhnathibrihar 188 15 16 inkarsarwcedkithy 72 780 khnrahwangeduxnthnwakhm 2553 thungmkrakhm 2554 inradbprathmsuksapithi 1 thungmthymsuksapithi 3 phbwa nkeriynchawithymiradbechawnpyyaechliy 98 53 khamthythan 100 xphichy mngkhl xthibdikrmsukhphaphcit wa imkhwrothsrabbkarsuksaithywathaiheyawchnithymiechawnpyyata ephraasaehtuhlkekidcakkarphrxngixoxdin nxkcakniyngmipccyxunxyangkhadkhwamxbxuninkhrxbkhrw thukaeykcakthrrmchatiaelaxaharimehmaasm 189 phlkarsuksalasudesnxwakhwambkphrxngthangstipyyainphunthichnbthbangaehngxacsungthungrxyla 10 190 sthanthiekidepntwchiwdsakhyinkarthanaykhwamsaercthangkarsuksainpraethsithy nkeriyncakkhrxbkhrwyakcninphunthithurkndarmikarekhathungkarsuksakhunphaphtakwankeriyninemuxng 182 khadwaekidcakkarcdsrrthrphyakrsuksaxyangimethaethiym karfukkhruthixxn khwamyakcn aelakarimruphasaithyklanginkrnikhxngchnklumnxy 191 192 193 satharnsukh dubthkhwamhlkthi satharnsukhinpraethsithy orngphyabalsirirachinkrungethphmhankhrepnorngphyabalekaaeksudaelaihysudinpraethsithy inpi 2558 praethsithymikhwamkhadhmaykhngchiphemuxekid 75 pi chay 71 pi hying 79 pi 194 inpi 2558 praethsithymixtrataythark 10 8 txkarekidmichiph 1 000 khn 195 rahwangpi 2552 56 phbwachayithyxayunxykwa 60 pi esiychiwitcakxubtiehtuthangthnnmakthisud rxnglngmaepnkartidechuxexchixwi exds orkhmaerngtb aelaorkhhlxdeluxdsmxng swnhyingithyxayunxykwa 60 piesiychiwitcakexchixwi exdsmakthisud swnsaehtuhlkxndbrxnglngmaidaek xubtiehtuthangthnn orkhhlxdeluxdsmxng aelaebahwan 196 141 inpi 2557 saehtukarpwykhxngphupwynxkthiphbmakthisud idaek orkhrabbklamenux esnexn kradukaelakhx orkhrabbyxyxahar aelaorkhkhxngpakaelafn 196 144 praethsithymixubtikarnmaerngthxnadisungthisudinolk 197 inpi 2552 sankngansthitiaehngchatiraynganwa thuk 1 000 karkhlxdmichiph ekidcakmardawyrun 60 karkhlxd 198 1 inpi 2555 praethsithymiraycaydansatharnsukhkhidepnrxyla 3 9 khxngcidiphi hruxrxyla 14 2 khxngraycayphakhrththnghmd 199 praethsithymihlkpraknsukhphaphthwnhnatngaetpi 2545 sungkhrxbkhlumkhnithyrxyla 99 200 inpi 2552 raycaydansatharsukhkhxngpraethsrxyla 75 8 macakphakhrth aelarxyla 24 2 macakphakhexkchn inpi 2547 praethsithymikhwamhnaaennkhxngaephthyxyuthi 2 98 txprachakr 10 000 khn 201 tngaetpi 2533 kdhmaykahndihbukhkhlthiimidthanganrbrachkartxngsngenginekha sanknganpraknsngkhm odysanknganpraknsngkhmcakahndsthanphyabalihphuprakntneluxkinaetlapi pccubn orngphyabalthisngkdsanknganpraknsngkhmmiimephiyngphxtxphuprakntnthixyuinrabbdngklaw klawkhux phuprakntncanwnkwa 13 lankhn aetmiorngphyabalephiyng 159 orng 202 kharachkaraelakhrxbkhrwsaytrngmisiththiichbrikarorngphyabalkhxngrthidodyimesiykhaichcay ineduxnthnwakhm 2561 praethsithyepnpraethsaerkinexechiytawnxxkechiyngitthikychathangkaraephthychxbdwykdhmay 203 wthnthrrmdubthkhwamhlkthi wthnthrrmithy aela karaephlngepnithy wthnthrrmithyidrbxiththiphlhlkcakwthnthrrmxinediy cin khxm tlxdcnwiyyanniym sasnaphuththaelasasnahindu wthnthrrmchatikhxngithyepnkarsrangsrrkhihm mixayuidephiyngpramanhnungrxypi smysngkhramolkkhrngthisxng hlwngphibulsngkhramsnbsnunkarsngesrimwthnthrrmithyklangepnwthnthrrmaehngchatiniyamaelaybyngmiihchnklumnxyaesdngxxksungwthnthrrmkhxngtn wthnthrrmphlemuxngkhxngithypccubnniyamwapraethsithyepndinaednkhxngkhnithyklang misasnaediywkhux phuththnikayethrwath aelapkkhrxngodyrachwngsckri 204 589 90 wthnthrrmithypccubnepnsingsrangthangsngkhmcaksmyrthbal p phibulsngkhram sasnaphuththnikayethrwathennwa khnswnihyimsamarthtrsruaelaipthungniphphan aeladithisudthithaidkhux karsasmbuyphankarptibtithiepnphithikrrmxyangsung echn karthwayxaharphrasngkhaelakarbricakhenginekhawd khasxnthangsasnathukeluxkihsnbsnunmummxngthangolkaebbsasnakhngcuxihmsungmisunyklangxyuthisamesahlk sasnaphuththkhxngithyyngrwmkarbuchawiyyankhxngkmphuchaaelakhwamechuxwaphramhakstriyepnsmmutiethph xikthngennrupaebbmakkwaaeknsar 204 595 6 khnithyennaelaihkhunkharupaebbmaryathphaynxkxyangyingephuxrksakhwamsmphnth sngkhmithyepnsngkhmimephchiyhnathieliyngkarwicarninthisatharna karesiyhnaepnkhwamesuxmesiyaekkhnithy cungmungpranipranxminsthankarnlabak 205 7 karihwepnaebbkarthkthayaelaaesdngkhwamekharphkhxngphunxytxphuihy thngkhidcakwywuthiaelakhunwuthi tampraephniaelamiaebbphithiekhmngwd 205 7 khnithyekharphkhwamsmphnthaebbmiladbchn emuxkhnithyphbkhnaeplkhnacaphyayamcdihxyuinladbchnthnthiephuxihthrabwakhwrptibtidwyxyangir mkodythameruxngthiwthnthrrmxunmxngwaepnkhathamswntwxyangying sthanphaphmiesuxpha lksnapraktthwip xayu xachiph karsuksa namskulaelakhwamechuxmoyngthangsngkhmepntwkahnd 205 11 khwamsmphnthdngniyngpraktinruprachasphthsungepnkhathiichaekkhninchnchntang kndwy khwamsnukepnxngkhprakxbsakhykhxngchiwitpracawnkhxngkhnithy khnithymixarmnkhninekuxbthuksthankarn bangkhnmxngwakhwamsnukepnkaraesdngxxksungpceckniyminsngkhmthimikarthatamknxyangsung rwmthngepnsingrbkwncakeruxngthicringcnginchiwit echn xniccngaelakhwamrbphidchxb 206 146 klumchatiphnthuhlayklumxanwykarepliynaeplngrahwangwthnthrrmedim wthnthrrmchatiithyaelaxiththiphlkhxngwthnthrrmolk cinophnthaelinithyepnswnsakhykhxngsngkhmithy odyechphaaxyangyinginaelarxb krungethphmhankhr phwkekhasamarthburnakarekhakbsngkhmithycnmixanacthangesrsthkicaelakaremuxng ekhruxkhaythurkicchawithyechuxsaycinepnswnhnungkhxngekhruxkhayiph bamboo network 207 silpa dubthkhwamhlkthi silpaithy phrathinngixswrrythiphyxasn phrarachwngbangpaxin cnghwdphrankhrsrixyuthya silpaithymilksnathiyumhruxrbmacaksilpaxun echn xinediy mxy ekhmr singhl cin epntn mikhunsmbtiexklksnhlayxyang silpaaelanganfimuxkhxngxinediyepntnaebbkhxngsilpaphuththinpraethsithy nxkcakni silpaphuththinpraethsithyyngepnphlkhxngechuxchatitang thitngthinthaninbriewnnimaaetobran silpathwarwdiepnsanksilpaphuththaerkinpraethsithy 208 59 silpaphuththinpraethsithysamarthaebngxxkidepnhasanktamyukh idaek echiyngaesn suokhthy xuthxng xyuthyaaelakrungethphmhankhr silpaphuththithyyngmirxngrxykhxngsilpathwarwdi suwrrnphumiaelalphburixyubang aetsilpaphuththithymikhwamepnpceckaelaexkeths nxkcakni silpaphuththithyyngidrbxiththiphlmacaksilpaxinediyephiyngbangswn miichthnghmddngsilpakxnithychwngaerk 208 70 silpaithysmyihmerimdwykarthalayrupaebbedimkhxngsngkhmhlngkarptiwtipi 2475 xiththiphlsilpainsmyihmidrbxiththiphlxyangmakcakngankhxngsilp phirasri wthnthrrmxemriknyngmixiththiphltxsilpinithythisuksainshrthaelaphaphyntrhxlliwud silpinsmyihmxyangkml thsnaychlirwmkhwamkhidaebbxemriknekhasusilpaithy 25 113 ekhruxngpnephakhxngithyepnswnsakhykhxngkarkharahwangkhnithyaelaxanackriklekhiynginyukhecakhunmulnay ekhruxngpnephaekaaeksudkhxngithy idaek ekhruxngpnephabanechiyng mixayukwa 3 600 pi xahar dubthkhwamhlkthi xaharithy pccubnkhawaelaphrikepnswnprakxbsakhythisudkhxngxaharithy 209 swnprakxbxun echn kraethiym namanaw aelanapla xaharithymikhawklxngaelakhawsxmmuxepnphun 132 xaharthikhunchuxthisudkhxngkhnithy khux naphrikplathu phrxmkbekhruxngekhiyngthicdmaepnchud 181 45 xaharithyhlaychnidiskathiaelakhminsdkhlaykbxaharxinediy maelesiyaelaxinodniesiy 210 xaharithyhlaychnidedimepnxaharcin echn ock salaepa kwyetiywradhnaaelakhawkhahmu etaeciyw sxsthwehluxngaelaetahu 211 xaharithykinkbnacimaelaekhruxngprunghlaychnid echn phriknapla phrikpn nacimik phriknasm danedwid thxmpsn phxkhrwchawxxsetreliy klawwa xaharithyimeriybngay aetenn karcderiyngswnthiimekhaknihekidxaharthiklmklxm 212 praethsithykhunchuxeruxngxaharkhangthnn xaharkhangthnnmilksnaepnxahartamsngthiprakxbidrwderw echn phdkaephra phdkhana smta kwyetiyw khnmcin epntn emuxpi 2554 ewbist CNNgo idcdxndb 50 emnuxaharthixrxythisudinolkodykarlngkhaaennesiyngthangefsbuk praktwa aekngmsmnidrbeluxkihepnxaharthixrxythisudinolk 213 aekngmsmnik tmyakung smtapu phdithykungwngkarbnething dubthkhwamhlkthi phaphyntrithy aela lakhrothrthsnithy cars suwkhnth aela mani sumnnd darakhuaerkkhxngithy phaphyntrithymiprawtikhwamepnmathiyawnan phaphyntrithyeruxngaerkthaythainpraethsithy khux eruxng nangsawsuwrrn inpi 2470 phaphyntreruxng ochkhsxngchn epnphaphyntrkhnad 35 milliemtr khaw da immiesiyng idrbkaryxmrbihepnphaphyntrpraephtheruxngaesdngephuxkarkhaeruxngaerkthikhnithysrang 214 chwnghlngpi 2490 thuxepnchwngyukhefuxngfukhxngphaphyntrithy studioxthaythaaelaphaphyntrmicanwnephimmakkhun aetemuxpraethsithyekhasusngkhramolkkhrngthi 2 phaphyntrithyksbesalng krathngsngkhramolkkhrngthi 2 yuti kickarphaphyntrinpraethsithykhxy funtw idepliynipsrangepnphaphyntrkhnad 16 milliemtraethn aelaemuxbanemuxngekhasuphawakhbkhn phaphyntrithyhlayeruxngidaesdngbthbathkhxngtninthanakracksathxnpyhakaremuxngaelasngkhmrahwangpi 2516 2529 txmaphaphyntrithyinchwngpi 2530 2539 odyintxntnthswrrswyrunepnklumepahmayihm nxkcakphaphyntrpraephthwyrunaelw hnngphi aelahnngbu rwmthnghnngop aelahnngekrdbi kmikarphlitmamakkhun pccubnpraethsithymiphaphyntrthimungsutladolk echn phaphyntreruxng tmyakung 2548 thitidxndbbxksxxffisinshrth aelayngmiphaphyntrithyhlayeruxngthiepnthiyxmrbinethskalphaphyntr lasud phaphyntreruxng lungbuymiralukchati 2553 idrbrangwlpalmthxngkhainnganethskalphaphyntremuxngkhanskhrngthi 63 nbepnphaphyntrithyeruxngaerkthiidrbrangwlni 215 pccubnphaphyntreruxng phimak phraokhnng thixxkchayinpi 2556 epnphaphyntrithythithaenginsungsudinpraeths phaphyntrithymikarsngxxkipyngtladyuorp praethsthiphudphasacinaelaexechiytawnxxkechiyngit 216 xyangirkdi phaphyntrekiywkbkaremuxnghruxsasnaphuththbangeruxngthuksnghamchayodyxangehtueruxngkhwamehmaasm xutsahkrrmbnethingkhxngithymicidiphikhidepnpraman 2 1 phnlandxllarshrthinpi 2554 kxihekidkarcangngan 86 600 taaehnng 217 thrabkndiwalakhrothrthsnithymichuxesiyngaeminpraethsephuxnbanaelacin 218 219 xyangirkdi lakhrothrthsnithymkmilksnataytw echn mikhwamepnlakhrpraolmolksung miekyelntlk 220 aelaminangxiccha 221 222 dntriaelanatsilp dubthkhwamhlkthi dntriithy aela natsilpithy dntriithyedimchwngaerkidrbxiththiphlcakdntricin xinediy aelaekhmr txma rbexalksnakhxngdntrichatiiklekhiyngxyangphmaaelamlayuekhamadwy xiththiphlsmyhlngmacakpraethsyipunaelapraethstawntk 223 1 etha epnethkhnikhkarpraphnththisakhythisudaelaichbxythisudindntriithyepnewlahlayrxypi epnethkhnikhthirbmacakpllawiinphakhitkhxngxinediy 223 3 dntriithyedimmisamklumwnghlk idaek wngpiphathy wngekhruxngsayaelawngmohri dntriithysmysuokhthyekhruxngsayeriybngay piimiph klxngaelakarkhblana 223 3 mntri traomthekhiynwa chawxyuthyathukkhnelndntriepnnganxdierkaelakickrrmyamwang nxkcakni insmyxyuthyaekidekhruxngdntriihm idaek ranadaelakhxngwng 223 13 tngaetkhristthswrrs 1800 pramanpi 2340 thungpi 2475 thuxepnsmy khlassik khxngdntriithyedim 223 15 chwngklangkhristthswrrs 1930 praethstawntkekhamamixiththiphlmakkhun aelarthbalkhdkhwanghruxpidknkarbrrelngdntriithyinthisatharna 223 16 hlngcaknnmikhwamphyayamruxfundntriithy mikaraesdnglakhrthiichdntriithyinornglakhraehngchatithukpiaetphuchmepnkhntawdawmakkwakhnithy 223 17 raithyaebngidepnsxngchnidhlk khux raphunbanaelarakhlassik raphunbanmikhwamaetktangkninsiphakh rakhlassikmithaekhluxnihw 108 tha 224 46 lakhrrathuxkaenidcakramekiyrti insmyxyuthya okhnepnlakhrrakhxngithythimichuxesiyngthisud okhnmikarekhluxnihwkrachbkraechngaelaepnthangkar miekhruxngaetngkaysisnwicitr aelaswmhnakak swnlakhrepnraithythiepnthangkarnxykwa aebngchnidhlkidepnlakhrchatri lakhrnxkaelalakhrin sngkhthxng epntwxyanglakhrthimilksnakhxnglakhrrathidi khux oraemns khwamrk sngkhram karaekaekhn ehnuxthrrmchatiaelakarithbap 206 62 3 lakhrraphunban idaek liekaelamonhra karaesdnghunkrabxkkhxngithyekaaekkwalakhrrathukchnid 206 64 twxyangechn hnngihyaelahnngtalung raphunban echn fxnethiyninphakhehnux fxnphuith rawnginphakhtawnxxkechiyngehnux swnngiwkyngepnthiniym odyechphaaxyangyinginphakhtawnxxkechiyngehnuxaelaphakhit ethskalpraephni ethskallxykrathngincnghwdechiyngihm smykrungsrixyuthya phrarachwngcdpraephnihlwngthukeduxn eriyk phrarachphithisibsxngeduxn echn phithicrdphrarachnngkhl phithiaerkna phithicxngepriyngldchudlxyokhm wnsngkrant epntn phrarachphithisibsxngeduxnmikarrbsasnahinduekhamaphsmphsan swnpraephnirasdrmiekuxbtlxdpi inphakhtawnxxkechiyngehnuxeriyk hitsibsxng nxkcakni yngmipraephnikhxfntang echn phrarachphithiphirunsastrkhxfn phithiaehnangaemw phithicudbngif epntn praephnihlwngswnihyykelikipaelw praephnirasdrthiyngkhngptibtisubenuxngmaxyu echn praephnikhxfn praephnilxykrathng praephnisngkrant epntn 225 praethsithycdethskalphuthththisakhyaelaepnwnhyudrachkar idaek makhbuchaineduxnkumphaphnthhruxminakhm wisakhbuchaineduxnphvsphakhmhruxmithunayn xasalhbuchaaelaekhaphrrsaineduxnkrkdakhm xxkphrrsaineduxntulakhm miethskalthabuy khux thxdkthininchwngxxkphrrsa aelawnsartheduxnsibinklangeduxnknyayn 206 137 9 nxkcakni yngmiethskalthirierimihmthiklumsngkhmaelaxngkhkarthurkicsnbsnun thngepnkaraesdng nithrrskar nganbnethingtang echn nganchangsurinthrthieriminkhristthswrrs 1960 karthxngethiywaehngpraethsithyyngsngesrimngancdaesdngsinkhathxngthin 226 122 wrrnkrrm dubthkhwamhlkthi wrrnkrrmithy wrrnkrrmithysamarthaebngidepnsismyihy tamrachthani wrrnkrrmsuokhthyennklawthungwthnthrrmaelasasnaepnhlk carukphxkhunramkhaaehngepnnganwrrnkrrmaerkthiichxksrithy itrphumiphrarwngaeckaecngprchyaphuththcakkhmphirtang aelaxacthuxidepnwathniphnthwicyaerkkhxngithy 227 65 insmykrungsrixyuthyamirxykrxngrupaebbihm ekidkhun echn lilit kaphyhxokhlng kaphyeherux klxnklbthaelaephlngyaw nganwrrnkrrmthisakhyinsmyni echn lilitywnphay lilitphralx cindamnisungepntaraeriynaerkkhxngithy tanansrithnnchy rwmthngnganwrrnkhdinatkrrmxyangxiehnaaelaramekiyrti insmyrtnoksinthrtxntn minganekiywkbsngkhram echn karaeplsamkkaelarachathirach 227 68 phrabathsmedcphraphuththelishlanphalythrngidrbkarykyxngwaepnkstriynkkwi thrngpraphnthaelathaihaephrhlaysunglakhraelaniyayphunbanhlayeruxngxyangxiehna ikrthxng aelasngkhthxng phraxphymniepnphlngansakhykhxngkwiexksunthrphu nxkcakningansakhyxun echn esphakhunchangkhunaephn txma inhwngthimikartngaethnphimphinpi 2387 phbkarekhiynlilatawntkinnitysaraelabthkhwamhnngsuxphimph eruxngsn nwniyayaelakaraeplwrrnkrrm 227 u69 70 hlngkarptiwtisyampi 2475 wrrnkrrmepliynepnwrrnkrrmprachaniym popular literature odynwniyayidrbkhwamniymxyangmak 227 70 nkekhiynsmyihmthisakhy echn hmxmrachwngskhukvththi praomch hmxmrachwngsnimitrmngkhl nwrtn supha sirisingh knha ekhiyngsiri k surangkhnangkh cirannth phitrpricha citr phumiskdi chati kxbcitti aelakuhlab saypradisth sriburpha 228 227 kila duephimetimthi kilainpraethsithy mwyithy kilapracachatikhxngithy mwyithyepnkilapracachatiithy nkmwyithymkepnaechmepiynradbiltewthkhxngsmakhmmwyolkesmx 226 107 playkhriststwrrsthi 19 praethsithyrbkilatawntkekhamahlaychnid odyerimmikaraekhngkhninorngeriynintnkhriststwrrsthi 20 tammadwyinrabbkarsuksasmyihm 229 38 futbxlepnkilayxdniyminpraethsithy 230 odythimchatiithyidaechmpfutbxlchingaechmpaehngchatixaesiyn 5 smy aetyngimekhyphanekharxbfutbxlolkrxbsudthay swnsnukekxr aebdmintn ethnnis rkbi kilakhimaaelakilathangnaidrbkhwamniymrxnglngma sahrbkilaithyedimthiidrbkhwamniymnn idaek wawphnn kite fighting aekhngeruxaelatakrx 231 praethsithyekharwmaekhngkhnkilaoxlimpikvdurxnkhrngaerkin kh s 1952 aelakilaoxlimpikvduhnawin kh s 2002 praethsithythaphlngandithisudinkilachkmwy 230 nkmwysaklsmkhreln smrks khasinghepnnkkilachawithykhnaerkphukhwaehriyythxnginoxlimpikvdurxn 1996 nkkilaithythaphlnganiddiinkilasiekms 230 praethsithyepnecaphaphcdkaraekhngkhnexechiynekms 4 khrng kh s 1966 1970 1978 aela 1998 aelasiekms 6 khrng nxkcakniyngekhyepnecaphaphcdkaraekhngkhnexechiynkhphaelafutbxlolkhyingeyawchnxikdwy suxmwlchn, wikipedia, วิกิ หนังสือ, หนังสือ, ห้องสมุด,

บทความ

, อ่าน, ดาวน์โหลด, ฟรี, ดาวน์โหลดฟรี, mp3, วิดีโอ, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, รูปภาพ, เพลง, เพลง, หนัง, หนังสือ, เกม, เกม