fbpx
วิกิพีเดีย

จังหวัดสงขลา

ความหมายอื่นของ สงขลา ดูได้ที่ สงขลา (แก้ความกำกวม)

สงขลา เป็นจังหวัดหนึ่งในภาคใต้ตอนล่าง มีประชากรมากเป็นอันดับ 2 ของภาคใต้ (รองจากนครศรีธรรมราช) และมีขนาดพื้นที่ใหญ่เป็นอันดับ 3 ของภาคใต้ (รองจากสุราษฎร์ธานี และนครศรีธรรมราช) มีจังหวัดที่อยู่ติดกันได้แก่ นครศรีธรรมราช พัทลุง ปัตตานี ยะลา สตูล และยังมีอาณาเขตติดต่อกับรัฐไทรบุรีและรัฐปะลิสของประเทศมาเลเซีย

จังหวัดสงขลา
คำขวัญ:
นกน้ำเพลินตา สมิหลาเพลินใจ เมืองใหญ่สองทะเล
เสน่ห์สะพานติณ ถิ่นธุรกิจแดนใต้
อักษรไทยสงขลา
อักษรโรมันSongkhla
ชื่อไทยอื่น ๆสิงขร, ซิงกอรา, บ่อยาง
การปกครอง
ผู้ว่าราชการจารุวัฒน์ เกลี้ยงเกลา
(ตั้งแต่ พ.ศ. 2562)
พื้นที่
• ทั้งหมด7,393.89 ตร.กม. (2,854.80 ตร.ไมล์)
อันดับพื้นที่อันดับที่ 26
ประชากร
(พ.ศ. 2563)
• ทั้งหมด1,428,609 คน
• อันดับอันดับที่ 10
• ความหนาแน่น193.21 คน/ตร.กม. (500.4 คน/ตร.ไมล์)
• อันดับความหนาแน่นอันดับที่ 15
รหัส ISO 3166TH-90
สัญลักษณ์ประจำจังหวัด
ต้นไม้สะเดาเทียม
ดอกไม้สะเดาเทียม
สัตว์น้ำปลาตะกรับ
ศาลากลางจังหวัด
• ที่ตั้งภายในศูนย์ราชการจังหวัดสงขลา ถนนราชดำเนิน ตำบลบ่อยาง อำเภอเมืองสงขลา จังหวัดสงขลา 90000
• โทรศัพท์0 7431 2016, 0 7431 3206
เว็บไซต์
แผนที่
ส่วนหนึ่งของสารานุกรมประเทศไทย

เนื้อหา

มีตำนานและเรื่องเล่าหลายเรื่องทั้งที่เป็นบันทึกและจากคำบอกเล่าถึงชื่อของเมืองสงขลาหลายประการด้วยกัน ซึ่งพอจะแจกแจงตามเอกสารที่มาได้ดังนี้

ชื่อเมืองสงขลาได้ปรากฏชื่อในพงศาวดารกรุงศรีอยุธยาในสมัยสมเด็จพระรามาธิบดีที่ 1 แห่งกรุงศรีอยุธยาเมื่อ พ.ศ. 1893 ว่าเป็นเมืองประเทศราชในจำนวน 16 หัวเมือง และในเอกสารที่บันทึกโดยคนไทยอีกหลายฉบับที่ศึกษาเกี่ยวกับเรื่องเมืองสงขลาได้บันทึกประวัติของชื่อเมืองสงขลาว่า มาจากบันทึกของพ่อค้า และนักเดินเรือชาวอาหรับเปอร์เซีย ระหว่างปี พ.ศ. 1993-2093 ในนามของเมือง "ซิงกูร์" หรือ "ซิงกอรา" แต่ในหนังสือประวัติศาสตร์เและการเมืองแห่งราชอาณาจักรสยามของนายนิโกลาส แซร์แวส เรียกชื่อเมืองสงขลาว่า "เมืองสิงขร" โดยได้สันนิษฐานว่าคำว่าสงขลาในปัจจุบันน่าจะเพี้ยนมาจากคำว่า "สิงหลา" หรือ "สิงขร" แปลว่าเมืองสิงห์ เนื่องมาจากการที่พ่อค้าชาวเปอร์เซียอินเดีย ตามที่ได้กล่าวมาข้างต้น ได้แล่นเรือผ่านมาค้าขายและแลเห็นเกาะหนู-เกาะแมว ซึ่งเมื่อมองจากทะเลเข้าหาฝั่งในระยะไกล ๆ จะเห็นปรากฏเป็นภาพคล้ายสิงห์สองตัวหมอบเฝ้าปากทางเข้าเมืองสงขลา ชาวอินเดียจึงเรียกเมืองสงขลาในสมัยนั้นว่า "เมืองสิงหลา" ส่วนคนไทยเรียกว่า "เมืองสทิง" เมื่อแขกมลายูเข้ามาค้าขายกับเมืองสิงหลา ก็จะออกเสียงเพี้ยนเป็น "เซ็งคอรา" เมื่อฝรั่งเข้ามาค้าขายก็เรียกตามมลายูแต่เสียงเพี้ยนเป็นสำเนียงฝรั่งคือ "ซิงกอรา" (Singora) จากนั้นคนไทยพื้นถิ่นเองก็ได้เรียกตามเสียงมลายูและฝรั่งเพี้ยนเป็นคำว่า "สงขลา" ดังปัจจุบัน

นอกเหนือจากนี้ เอกสารชิ้นนี้ยังอธิบายต่อถึงความเป็นไปได้อีกสาเหตุหนึ่งว่า คำว่าสงขลาน่าจะเป็นการเรียกเพี้ยนมาจากคำว่า "สิงขร" ที่แปลว่าภูเขา เนื่องจากเมืองสงขลาในยุคดั้งเดิมตั้งอยู่เชิงเขา และเจ้าเมืองคนแรกยังได้รับพระราชทานนามว่า "วิเชียรคีรี" ซึ่งสอดคล้องกับเมืองที่อยู่แถบภูเขา สอดคล้องกับสุภาวดี เชื้อพราหมณ์ ที่ได้บันทึกว่าสงขลาเพี้ยนมาจากภาษาสันสกฤตหรือภาษาบาลี เนื่องจากชาวอินเดียล่องเรืออ้อมแหลมมลายูมาสู่ฝั่งตะวันออก เมื่อมองจากทะเลเข้าสู่ฝั่งสงขลาแลเห็นภูเขาเป็นปราการธรรมชาติ จึงเรียกว่า สิงขระ หรือ สิงขร ซึ่งคำไทยสิงขร หมายถึง ภูเขา ต่อมาชาวตะวันตกจึงเรียกตาม และเพี้ยนเป็นคำว่า ซิงโกรา หรือ ซิงกอรา เช่นเดียวกันกับที่กล่าวมาข้างต้น

เหตุผลสุดท้ายที่เอกสารในเอกสารการศึกษาความเป็นไปได้ก็คือ ในสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้มีพระราชวินิจฉัยไว้ว่า "สงขลา" เดิมชื่อสิงหนคร (สิง-หะ-นะ-คอน) แต่แขกชาวมลายูพูดเร็วและออกเสียงเพี้ยนกลายเป็น สิง-คะ-รา แต่ออกเสียงเป็น ซิงคะรา หรือ สิงโครา จนมีการเรียกเป็น ซิงกอรา

ในส่วนเอกสารของชาวตะวันตกที่กล่าวถึงสงขลาในช่วงเวลาต้น ๆ ซึ่งสามารถค้นย้อนหลังไปได้ถึงสามร้อยปีในสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราชโดยปรากฏชื่อเมืองสงขลาในแผนที่ของประเทศสยามที่ทำโดยนายเชอวาลีเย เดอ โชมอง ราชทูตของพระเจ้าหลุยส์ที่ 14 แห่งฝรั่งเศสที่เข้ามาเมืองไทยระหว่าง พ.ศ. 2228

นับตั้งแต่พุทธศตวรรษที่ 5-6 การปรากฏตัวของเมืองท่า และแหล่งโบราณคดีที่แสดงว่า มีผู้คนจากต่างแดนเข้ามาปะทะสัมพันธ์ น่าจะมีเหตุผลจาก การแสวงหาโชคลาภและโภคทรัพย์ของผู้คนทางตะวันตกดั่งเช่น กรีซและโรมัน จึงทำให้ช่วงเวลาดังกล่าว เป็นช่วงเวลาของการค้นพบเส้นทางการค้าทางทะเลที่เกิดขึ้นใหม่ คู่ขนานและเชื่อมโครงข่ายกับเส้นทางการค้าทางบก

ต่อมาเมื่อราวพุทธศตวรรษที่ 8 ได้เกิดอุปสรรคทางภูมิศาสตร์และความปลอดภัย ในการใช้เส้นทางบกระหว่างดินแดนทางตะวันตกและตะวันออก โดยเฉพาะพวกโรมันและรัฐในกลุ่มเอเชียกลาง จึงหันมาใช้เส้นทางทะเลแทน เพื่อใช้ค้าขายติดต่อกับอินเดีย เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และจีน โดยการเดินทางเชื่อมระหว่างสองทวีปในระยะแรก ๆ นี้ ไม่ใช่เป็นการเดินทางแบบรวดเดียวถึงกันตลอด แต่ต้องมีจุดหยุดพักเป็นระยะ ๆ โดยอาศัยเมืองท่า และสถานีพักสินค้า เพื่อถ่ายสินค้า เพิ่มเติมน้ำจืดและอาหาร รวมไปถึงการซ่อมแซมเรือจากจุดหนึ่งไปยังอีกจุดหนึ่ง

ทั้งนี้หากย้อนกลับมาพิจารณาจากทำเลที่ตั้งของภาคใต้ของประเทศไทย ที่เป็นคาบสมุทรตั้งอยู่ระหว่างประเทศที่เป็นอู่อารยะธรรม คือ ประเทศจีน ประเทศอินเดีย ประเทศแถบอาหรับเปอร์เซีย และประเทศแถบชวา-มลายู จะพบว่า ดินแดนทางภาคใต้ของประเทศไทย เป็นดินแดนที่อยู่ในตำแหน่งเส้นทางการค้าขายทางทะเล รวมถึงเป็นดินแดนที่พ่อค้าชาวแขกมัวร์ ใช้เส้นทางนี้เดินทางค้าขายทางเรือ โดยอาศัยลมสินค้าในสมัยโบราณที่จำกัดโดยสภาพภูมิศาสตร์ และเทคโนโลยีการต่อเรือ รวมถึงการเดินเรือซึ่งในสมัยนั้น ต้องอาศัยทิศทางและกำลังลมมรสุมตะวันตกเฉียงใต้ เพื่อเดินทางจากอินเดียไปยังจีน และอาศัยลมมรสุมจากตะวันออกเฉียงเหนือ เพื่อเดินทางจากจีนไปยังอินเดีย และบริเวณเหนือเส้นศูนย์สูตรไปถึงเส้นห้าองศาเหนือ เป็นพื้นที่อันตรายเพราะเป็นเขตจุดเริ่มต้นของลมสินค้า ลมจะสงบนิ่ง (ไร้กระแสลม เรียกว่าโดลดรัม Doldrums) เมื่อลมเบาบางจนทำให้เรือสินค้าเคลื่อนที่ไม่ได้ ที่เรียกว่า "ตกโลก" ก็เป็นการบังคับให้พ่อค้าต้องแวะตามเมืองท่าชายฝั่งภาคใต้ของไทย ซึ่งอยู่ทางตอนเหนือของเส้นศูนย์สูตรเพื่อจอดซ่อมแซมเรือ เติมน้ำจืดและอาหาร รวมถึงขนถ่ายสินค้าข้ามคาบสมุทรกลางทางในรอบปี โดยการขนถ่าย แลกเปลี่ยนสินค้านี่เอง ทำให้เมืองท่าต่าง ๆ ในคาบสมุทรทางภาคใต้ของไทยในสมัยที่มีการเดินเรือทะเล มีความเจริญรุดหน้า จากการค้าขายเป็นอันมาก นอกจากนั้น สินค้าที่สำคัญที่ผลักดันให้ชาวตะวันตกต้องแสวงหาและเดินทางมายังเมืองท่าในคาบสมุทรมลายูคือ เครื่องเทศ เช่น ว่าน กระวาน ขิง ข่า ขมิ้น กระชาย พริกไทย กานพลู อบเชย ดีปลี จันทน์เทศ ทำให้เส้นทางการเดินเรือดังกล่าว ได้ชื่อว่าเป็นเส้นทางเครื่องเทศ

ประวัติศาสตร์เมืองสงขลาได้เริ่มต้นอย่างแท้จริง ประมาณพุทธศตวรรษที่ 22-24 โดยมีศูนย์กลางการปกครอง หรือ สถานที่ตั้งเมือง 3 แห่งโดยสามารถลำดับจากพัฒนาการ ได้แก่

สมัยเมืองสงขลาฝั่งหัวเขาแดง

เป็นยุคที่น่าจะมีมาก่อนพุทธศตวรรษที่ 22 ถึงปลายพุทธศตวรรษที่ 23 โดยพิจารณาจากเจดีย์บนยอดเขาน้อยที่กำหนดอายุได้ไม่น้อยกว่า พุทธศตวรรษที่ 17-18 โดยปรากฏชื่อในเอกสารต่าง ๆ ของพ่อค้าชาวตะวันตกว่า Singora บ้าง Singor บ้าง น่าจะมีชื่อเมือง สิงขร สิงคะ แปลว่าจอม ที่สูงสุดยอดเขา และภาษาไทยว่า "สิงขร" เป็นความหมายที่สอดคล้องกับที่ตั้งเมืองสงขลา โดยช่วงเมืองสงขลาฝั่งหัวเขาแดงนี้อยู่ภายใต้การปกครองของ เจ้าเมืองและ ปฐมพลเมืองชาวมุสลิม ซึ่งได้อพยพและนำพลพรรคชาวแขกชวา หนีภัยจากโจรสลัดที่คุกคามอย่างหนัก ในแถบหมู่เกาะชวาล่องเรือมาขึ้นฝั่งบริเวณฝั่งหัวเขาแดง โดยปรากฏในเอกสารชาวต่างชาติที่มาค้าขาย เป็นต้นว่าในสำเนาจดหมายของนายแมร์ เทนเฮาท์แมน จากอยุธยา มีไปจนถึงนายเฮนดริก แจนเซน นายพานิชย์คนที่ 1 ชาวดัตช์ ที่ปัตตานีในปี พ.ศ. 2156 ออกชื่อเจ้าเมืองสงขลาในขณะนั้นว่า "โมกุล" แต่ในบันทึกบริษัทอินเดียตะวันออกของอังกฤษ ได้กล่าวถึงเมืองสงขลาในปี พ.ศ. 2165 เรียกชื่อเจ้าเมืองว่า "ดาโต๊ะโกมอลล์" จึงพอสรุปได้ว่า ผู้สร้างเมืองฝั่งหัวเขาแดงประมาณกลางพุทธศตวรรษที่ 22 เป็นมุสลิมที่ชาวอังกฤษในสมัยอยุทธยาเรียกว่า "โมกุล" และ ชาว ดัตช์ เรียกว่า "โมกอล" โดย ดาโต๊ะโมกุล ได้ตั้งเมืองสงขลาบริเวณหัวเขาแดง เขาค่ายม่วงและ เขาน้อย ซึ่งน่าจะอยู่ระหว่าง พ.ศ. 2153 - 2154 ซึ่งตรงกับสมัยพระเอกาทศรถ สุภัทร สุคนธาภิรมย์ ณ พัทลุง ซึ่งเป็นเชื้อสายโดยตรงของสุรต่านสุไลมาน ได้เล่าว่า ประมาณ พ.ศ. 2145 ดาโต๊ะโมกอลซึ่งเคยปกครองเมืองสาเลย์ ที่เป็นเมืองลูก ของจาการ์ตา บนเกาะชวา (อินโดนีเซียในปัจจุบัน) ได้อพยพครอบครัว และบริวารหนีภัย การล่าเมืองขึ้น (ซึ่งใช้ปืนใหญ่จากเรือปืนยิงขึ้นฝั่งที่เรียกว่า Gunship policy) ลงเรือสำเภามาขึ้นฝั่งที่บริเวณบ้านหัวเขาแดง แขวงเมืองสงขลา เข้าใจว่าตระกูลนี้คงเคยเป็นตระกูลปกครองบ้านเมืองมาก่อน เมื่อเจอทำเลเหมาะสมหัวเขาแดง ท่านดะโต๊ะ โมกอล ก็ได้นำบริวารขึ้นบก แล้วช่วยกันสร้างบ้านแปลงเมือง และ ดัดแปลงบริเวณปากทางเข้าทะเลสาบสงขลาให้เป็นท่าจอดเรือขนาดใหญ่ ที่สามารถรับเรือสำเภา หรือ เรือกำปั่นที่ประกอบธุรกิจการค้าทางทะเล แวะเข้าจอดเทียบท่าได้ จนเมืองหัวเขาแดงในสมัยนั้น กลายเป็นเมืองท่าเรือระหว่างประเทศไป กิติศัพย์นี้โด่งดังไปจนถึงกรุงศรีอยุธยา ด้วยเหตุนี้สมเด็จพระเอกาทศรถ (พ.ศ. 2148 - 2153) จึงได้มีพระบรมราชโองการ แต่งตั้งให้ดะโต๊ะ โมกอล เป็นข้าหลวงใหญ่ของพระเจ้ากรุงสยาม ประจำเมืองพัทลุงอยู่ที่หัวเขาแดง แขวงเมืองสงขลา

สุรต่านผู้ครองเมืองสงขลาได้ปกครองเมืองแบบรัฐสุรต่าน ของราชวงศ์ ออโตมาน ซึ่งการปกครองแบบนี้แพร่หลายเข้ามายังเกาะสุมาตรา เกาะชวา และรัฐสุรต่านต่าง ๆ ทางปลายแหลมมาลายู โดยสุลต่านผู้ปกครองเมืองสงขลาฝั่งหัวเขาแดงได้นับถือศาสนาอิสลาม นิกายสุนี่ จึงดำรงค์ตำแหน่งจุฬาราชมนตรี ส่วนบุตรชาย สามคนคือ มุสตาฟา ฮุสเซน และ ฮัสซัน ได้รับการแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งสูงทาง กองทัพเรือ ผู้บัญชาการป้อม และ ตำแหน่งการปกครองอื่น ๆ ในระบอบการปกครองแบบสุลต่าน ทายาทผู้สืบเชื้อสายสุลต่าลสุลัยมานมีอยู่ด้วยกันหลายสกุล โดยมี "ณ พัทลุง" เป็นมหาสาขาใหญ่

การค้าแรกเริ่มกับฮอลันดา

ในระยะแรกของการตั้งเมืองสงขลา เจ้าเมืองได้ยอมรับในการตกเป็นเมืองที่อยู่ภายใต้การปกครองของกรุงศรีอยุธยา โดยสุรต่านผู้ครองเมือง ได้จัดส่งเครื่องราชบรรณาการซึ่งประกอบด้วยดอกไม้เงิน และ ดอกไม้ทอง แก่กรุงศรีอยุธยา โดยเจ้าเมืองสงขลาได้กำหนดทิศทางของการพัฒนาเมืองสงขลาฝั่งหัวเขาแดงเป็นลักษณะเมืองท่า ทำกิจการในแลกเปลี่ยนสินค้าในระดับนานาชาติ โดยเมืองท่านี้ได้ทำการค้าขายกับ ฮอลันดา โปรตุเกตุ อังกฤษ จีน อินเดีย และ ฝรั่งเศส ซึ่งประเทศคู่ค้าประเทศแรก ๆ ที่สามารถมีสัมพันธภาพที่ดีต่อ กรุงศรีอยุธยา ซึ่งเป็นเมืองหลวงของประเทศไทย และสามารถขยายความสัมพันธ์ทางการค้า มายังสงขลาคือ ฮอลันดา โดยเฉพาะระหว่างปี พ.ศ. 2171 - 2201 เป็นสมัยที่ฮอลันดา มีความมั่งคั่งจาก การผูกขาดเครื่องเทศแต่เพียงผู้เดียว โดยฮอลันดาสามารถกำจัดคู่แข่งทางการค้าอื่น ๆ เช่น โปรตุเกตุ อังกฤษ และ พ่อค้ามุสลิม ให้ห่างจากเส้นทางการค้า มีผลทำให้ให้ฮอลันดามีความมั่งคั่ง และ มีอำนาจขึ้นในยุโรป และ ตะวันออกไกล ครั้นถึงปี พ.ศ. 2184 ชาวดัตช์สามารถยึดเมืองมะละกาซึ่งเป็นศูนย์กลางการค้าทางทะเลที่สำคัญได้จากโปรตุเกส จึงใช้มะละกาเป็นศูนย์กลางการค้าขายกับจีน และญี่ปุ่นโดยตรง โดยมีบันทึกหลาย ๆ ฉบับ ได้กล่าวถึงการค้าขายบริเวณเมืองท่าสงขลาฝั่งหัวเขาแดง ดังนี้

  • จดหมายของนายคอร์เนลิส ฟอน นิวรุท จากห้างดัตช์ ที่กรุงศรีอยุทธยา ไปถึงหอการค้าเมืองอัมสเตอร์ดัม ประเทศฮอลันดา เมื่อ พ.ศ. 2160 กล่าวถึงเมืองสงขลาไว้ว่า "ขณะนี้พ่อค้าสำคัญ ๆ ได้สัญญาว่าจะแวะเมืองสิงขระ (สงขลาฝั่งหัวเขาแดง) "
  • จดหมายของ จูร์แคง ชาวอังกฤษได้รายงานไปที่ห้างอังกฤษ บนเกาะชวาเมื่อวันที่ 14 ธันวาคม พ.ศ. 2164 ได้กล่าวถึงการค้าขายที่เมืองสงขลาฝั่งหัวเขาแดงไว้ว่า "พวกดัชใช้เรือขนาดเล็กที่เรียกว่า แวงเกอร์ โดยมีเรือขนาดเล็กนี้มีอยู่ประมาณ 4-5 ลำ ประจำที่สิงขระ เพื่อกว้านซื้อพริกไทยจากพ่อค้าชาวพื้นเมืองที่เข้ามาขายให้"
  • บันทึกของ โยเกสต์ สเกาเตน ผู้จัดการห้างฮอลันดา ในสมัยพระเจ้าปราสาททอง หนังสือแต่งเมื่อ พ.ศ. 2179 ดังคำแปลในประชุมพงศาวดาร ภาค 76 กล่าวว่า "พวกเราชาวฮอลันดาได้เข้ามาอยู่ในอาณาจักรสยามได้ 30 ปีแล้ว และได้รับการต้อนรับเป็นอย่างดีจากพระมหากัตริย์ตลอดมา การค้าขายของเราถึงจะไม่ได้รับกำไรมากมายจนเกินไป แต่กระนั้นพวกเรายังได้รับไมตรีจิต มิตรภาพจากพระมหากษัตริย์ มากกว่าชนชาติยุโรปอื่นได้รับ" ซึ่งสอดคล้องกับการพบสุสานของชาวฮอลันดาอยู่ ณ บริเวณสุสานวิลันดา ในบริเวณพื้นที่เมืองเก่าสงขลาฝั่งหัวเขาแดง

เนื่องจากการที่เมืองสงขลาฝั่งหัวเขาแดงเป็นเมืองคู่ค้าที่สำคัญ กับฮอลันดา ทำให้เมืองสงขลาได้รับการคุ้มครอง และ การสนับสุนด้านต่าง ๆ จากฮอลันดาเป็นอย่างมาก จนกระทั่งทำให้เมืองสงขลา โดย สุลต่านสุไลมาน ฉวยโอกาส แข็งเมืองในช่วงกบฏกรุงศรีอยุธยาใน รัชสมัยพระเจ้าปราสาททอง ซึ่งผลจากการแข็งเมืองนี้เองทำให้ สุลต่านสุไลมานประกาศตัวเป็น พระเจ้าสงขลาที่ 1 และ ดำเนินการค้าโดยตรงกับนานาประเทศโดยเฉพาะ ประเทศฮอลันดา ซึ่งแทบจะเรียกได้ว่า ฮอลันดาได้ทำการค้าเพื่อเอาใจ และสัมพันธ์ด้านประโยชน์ทางการค้า ทั้งกรุงศรีอยุธยาและสงขลา ไปในคราเดียวกัน ดั่งปรากฏหลักฐานว่า พระเจ้าปราสาททอง แห่งอยุธยาได้เคย ขอให้ฮอลันดาช่วยปราบกบฏเมืองสงขลา แต่ฮอลันดากลับไม่ได้ตั้งใจช่วยอย่างจริงจังตามที่ได้แสดงเจตนาไว้ ซ้ำยังให้ความช่วยเหลือเมืองสงขลาด้วยในคราเดียวกัน ทำให้ความสัมพันธ์ระหว่างเมืองสงขลาฝั่งหัวเขาแดง กับฮอลันดา ยิ่งทวีความแน่นแฟ้นขึ้นตามลำดับ โดยไม่มีบทบาทของกรุงศรีอยุธยามาแทรกแซง จนฮอลันดาสนใจจะเปิดสถานีการค้ากับเมืองสงขลาฝั่งหัวเขาแดง

ตามบันทึกของ ซามูเอล พอทท์ส ซึ่งไปสำรวจภาวะตลาดในเอเซียเมื่อปี พ.ศ. 2221 ได้บรรยายว่าเจ้าเมืองสงขลาต้อนรับเป็นอย่างดีที่วังของเมือง แสดงความเป็นกันเอง พร้อมทั้งตั้งข้อเสนอหลายอย่างที่เป็นการจูงใจให้เข้าไปค้าขาย เช่น จะไม่เก็บอากรบ้าน จะหาบ้านและที่อยู่ให้ โดยปรากฏหลักฐานสนับสนุนเรื่องนี้จากจากแผนที่ซึ่งทำโดยชาวฝรั่งเศส ได้ระบุว่า มีหมู่บ้านของชาวฮอลันดาปรากฏอยู่ในแผนที่ นอกเหนือจากการปรากฏหลักฐานของสุสานชาวดัตช์ อยู่ใก้ลที่ฝังศพ สุลต่านสุไลมานซึ่งอยู่ทางตอนเหนือของเมืองสงขลาฝั่งหัวเขาแดง โดยมีหลุมศพเหล่านี้กระจัดกระจายอยู่ประมาณ 22 หลุม ซึ่งชาวบ้านได้เรียกที่ฝังศพนี้ว่า "วิลันดา" ซึ่ง หนึ่งในยี่สิบสอง หลุมนี้อาจเป็นตัว ซามูเอล พอทท์ส หรือ พรรคพวกเองก็เป็นได้

ความสัมพันธ์ทางการค้ากับอังกฤษที่นำมาสู่เมืองแห่ง 20 ป้อมปืน

ความเป็นคู่แข่งทางการค้าระหว่างฮอลันดา กับ อังกฤษได้นำมาสู่การคานอำนาจของหัวเมืองต่าง ๆ ภายใต้การปกครองของกรุงศรีอยุธยา เช่น ขณะที่สงขลามีปฏิสัมพันธ์ทางการค้าและการเมืองที่ดีต่อ ฮอลันดา นั้นอังกฤษก็ได้เริ่มมุ่งความสนใจทางการค้ากับ เมืองปัตตานีที่เป็นเมืองท่าอยู่ทางตอนใต้ของสงขลา และพยายามที่จะขยับขยายการค้ามาสู่สงขลา ดังบันทึกฉบับหนึ่งที่เขียนโดยพ่อค้าชาวอังกฤษ กล่าวถึงการค้าที่เมืองสิงขระว่า "จะไม่เป็นการผิดหวัง หากคิดจะสร้างคลังสินค้าขนาดใหญ่ขึ้นที่ สิงขระ (Singora) ข้าพเจ้าคิดว่าเรา อาจจะใช้สิงขระ เป็นที่สำหรับตระเวณหาสินค้าจากบริเวณใกล้เคียง เพื่อจัดส่งให้แก่ห้างของเราที่กรุงสยาม โคชินไชน่า (พื้นที่ทางตอนใต้ของเวียดนาม) บอเนียว และญี่ปุ่นได้อย่างดี" โดยจากการค้าขายกับต่างชาตินี่เองทำให้เมืองสิงขระที่นำโดย "ดาโต๊ะโมกอล" ได้พัฒนาเมืองอย่างรวดเร็วเพื่อรองรับการค้าขายระดับนานาชาติ เพื่อสร้างความปลอดภัย และรักษาเมืองจากการปล้นสะดมจากโจรสลัดซึ่งเกิดขึ้นอย่างมากในขณะนั้น การพัฒนาเมืองจึงได้รวมไปถึงการสร้างป้อมปืนใหญ่บริเวณบนเขา และที่ราบในชัยภูมิต่าง ๆ ถึง 20 ป้อมปืน รวมไปถึงการสร้างประตูเมืองและคูดินรอบเมือง โดยได้รับการสนับสนุนเทคโนโลยีและอาวุธจากพ่อค้าชาวอังกฤษ แลกกับการที่อังกฤษมาตั้งห้างที่สงขลา ทั้งนี้ตรงกับหลักฐานตามที่นาย ลามาร์ ชาวฝรั่งเศส ได้บันทึกแผนผังเมืองไว้เมื่อ พ.ศ. 2230 ประกอบด้วยประตูเมืองและป้อมปืน 17 ป้อม

จากการที่สงขลาแข็งเมือง ทำให้พ่อค้าชาวอังกฤษเห็นช่องทางในการลดค่าภาษีที่จะต้องส่งให้แก่กรุงศรีอยุธยา เพียงแต่ให้ของกำนัล แก่เจ้าเมือง สิงขระ เพียงเล็กน้อย ก็สามารถทำการค้าขายในแถบนี้ได้แล้วดังบันทึกอันหนึ่ง ซึ่งเขียนโดยพ่อค้าชาวอังกฤษว่า "การตั้งคลังสินค้าขึ้นที่นี่ยังจะช่วยให้ไม่ต้องเสียค่าใช้จ่ายสำหรับห้างอีกด้วย เพราะที่นี่ไม่เก็บอากรขนอนเลย เพียงแต่เสียของกำนัลให้แก่ดาโต๊ะโมกอลล์ (เจ้าเมืองสงขลา) ก็อาจนำเงินสินค้าผ่านไปได้" โดยผลจากการประกาศแข็งเมือง และ ตั้งตนเป็นพระเจ้าสงขลาที่ 1 ของสุลต่านสุไลมัน (บุตรของดาโต๊ะโมกอล) จึงเสมือนการเปิดโอกาสให้เมืองสงขลาในระยะนี้เจริญถึงจุดสูงสุด ถึงขั้นมีการผลิตเงินตราขึ้นใช้เอง โดยมี คำว่า "สงขลา" เป็นภาษาไทยบนหรียญ ภาษายาวีสองคำ อ่านว่า นะครี-ซิงเกอร์ แปลว่านครสงขลา และมีภาษาจีนอีก ห้าคำ เนื่องจากไม่ปรากฏหลักฐานในช่วงเวลาการผลิตเหรียญแต่สันนิษฐานจากภาษา แขก ที่ปรากฏบนเหรียญ จึงสันนิษฐานว่าน่าจะอยู่ในช่วงเวลาที่เจ้าเมืองแขกปกครองสงขลาอยู่เกือบ 40 ปี ทำให้เราสามารถคาดการณ์ถึงสภาพเศรษฐกิจที่รุ่งเรืองของเมืองสงขลาในขณะนั้นได้

ดังนั้นหลังจากปี พ.ศ. 2185 สุลต่านสุไลมานก็ตั้งตนเป็นเอกราช สถาปนาตนเองเป็นเจ้าเมืองสงขลา ดำเนินการค้ากับ ฮอลันดา อังกฤษ และประเทศอื่น ๆ โดยตรงไม่ผ่านการส่งอากรสู่อยุธยาทำให้ พระเจ้าปราสาททอง กษัตริย์ของอยุธยาในขณะนั้น ต้องส่งกองทหารมาปราบหลายครั้งตลอดรัชการของพระองค์ แต่ไม่สำเร็จเนื่องจากสงขลาแห่งนี้ ได้ตั้งเมืองอยู่ในชัยภูมิที่ดี และมีการก่อสร้างกำแพงเมือง คันคู ตลอดจน ป้อมปืนใหญ่ที่มีประสิทธิภาพสูง เพื่อป้องกันเมืองทั้งทางน้ำและทางบกมากกว่า ยี่สิบป้อม (บางเล่มก็ระบุว่า 17 ป้อมผู้เขียนอยู่ระหว่างค้นหาข้อมูลเพิ่มเติม) ดังหลักฐานจากข้อเขียนของ วัน วลิต (Van Vliet) ผู้แทนบริษัท Dutch East India CO, Ltd. ประจำกรุงศรีอยุธยา ซึ่งเคยเดินทางมาเยือนเมืองสุรต่านที่หัวเขาแดง เมื่อวันที่ 3 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2185 ได้เขียนรายงานไว้ว่า พระเจ้าปราสาททอง ได้เคยส่งกองเรือจากกรุงศรีอยุธยามาร่วมกับกองทัพเมืองนครศรีธรรมราช (ซึ่งอยู่ทางตอนเหนือของสงขลา) ทำการโจมตีเมืองสงขลาถึงสองครั้งในช่วงเวลาเพียงสองปี แต่ต้องประสพความพ่ายแพ้ไปทั้งสองครั้ง

ต่อมา เมืองสงขลาฝั่งหัวเขาแดงได้ถูกกองทัพ ทั้งทางบก และ ทางทะเล ตีแตกในปี พ.ศ. 2223 ถัดมาในรัชการสมัยสมเด็จพระนารายณ์ แห่งกรุงศรีอยุธยา ดังปรากฏในจดหมายเหตุของมองซิเออ เวเรต์ ชาวฝรั่งเศสที่มาค้าขายในอยุธยา ใน พ.ศ. 2230 ว่า "พระเจ้ากรุงสยามได้ส่งกองทัพเรือซึ่งมีเรือรบมาเป็นอันมาก ให้มาตีเมืองสงขลาเป็นอย่างมาก และ ได้ใช้แผนล่อลวงผู้รักษาป้อมแห่งหนึ่งให้มีใจออกห่างจากนายตน จากนั้นทหารกรุงศรีอยุธยาจึงได้ลอบเข้าไปทางประตูดังกล่าวเปิดประตูให้ทหารเข้ามาทำลาย และ เผาเมือง โดยเพลิงได้ลุกลามจนไหม้ เมืองตลอดจนวังของเจ้าพระยาสงขลาหมดสิ้นอีกทั้ง ทหารกรุงศรีอยุธยาได้ยกทัพเข้าไปในเมืองทำลาย ป้อม ประตู หอรบ และบ้านเมืองจนเหลือแต่แผ่นดิน เพราะเกรงว่าจะมีคนคิดกบฏขึ้นมาอีก"

ส่วนอีกบันทึกหนึ่งได้เล่าไว้ว่า กองเรือจากกรุงศรีอยุธยาได้ร่วมกับกองทัพจากนครศรีธรรมราช ได้ยกทัพเรือมาดอบล้อมเมืองสุรต่านที่หัวเขาแดง โดยมีพระยารามเดโช เป็นแม่ทัพใหญ่ ครั้นแล้วกองทัพทั้ง สอง ฝ่ายก็ได้เริ่มทำยุธนาการกันทั้งกลางวันและกลางคืน โดยมีลูกเรือชาวดัตช์ที่มารักษาการณ์ อยู่ที่สถานีการค้าของบริษัท Dutch East India Co.Ltd. ที่หัวเขาแดง เข้าช่วยฝ่ายสุลต่านเมืองเขาแดง เข้ารบกับกองทัพเมืองนครศรีธรรมราช ดังปรากฏที่ฝังศพของทหารอาสาชาวดัตช์ ซึ่งอยู่ทางตะวันออกของกุโบร์ที่ฝังศพของสุรต่านสุลัยมาน โดยในบันทึกได้บรยายรายละเอียดว่าในคืนวันหนึ่งขณะที่ปืนใหญ่จากเรือรบของนครศรีธรรมราช กำลังกระหน่ำยิงเมืองหัวเขาแดงทหารซึ่งอยู่ที่ป้อมเมืองสงขลาของสุรต่านมุสตาฟา (บุตร สุลต่านสุไลมาน) จำนวนสองคนได้ทำการทรยศจุดคบไฟโยนลงจากบนภูเขาใส่บ้านเรือนราษฎรที่ตั้งอยู่บริเวณเชิงเขา ซึ่งส่วนมากจะมุงด้วยหลังคาใบจาก จึงได้เกิดไฟไหม้ขึ้น ทำให้เกิดโกลาหลอลม่านกันขึ้น จนกระทั่งกองทัพกรุงศรีอยุธยา และ เมืองนครศรีธรรมราชสามารถยกพลขึ้นบกได้หลายจุด เช้าวันรุ่งขึ้น มุสตาฟา ฮุสเซน และฮัสซัน น้องชาย เข้าพบและยอมจำนนแก่แม่ทัพใหญ่ เจ้าเมืองนครศรีธรรมราช

ผลที่สุดจึงปรากฏว่า สมเด็จพระนารายณ์มหาราชมีพระบรมราชโองการ ให้ยุบเลิกเมือง สุลต่าน ที่หัวเขาแดง ล้วกวาดต้อนกองกำลัง และ บริวารทั้งหมดออกจากพื้นที่ แล้วลงเรืออพยพแบ่งเป็นสองพวกคือ คนที่มีอายุหกสิบปีขึ้นไป ให้อพยพไปตั้งหลักแหล่งใหม่ที่หมู่บ้านสงขลา เมืองไชยา (ในพื้นที่ จ สุราษฎร์ธานี ห่างจากสงขลา ห้าร้อยกิโลเมตรทางตอนเหนือ) ส่วนคนหนุ่มคนสาว รวมทั้งลูกเจ้าเมืองทั้งสาม ของสุรต่านสุไลมาน ให้อพยพเข้าไปอยู่ในกรุงศรีอยุธยา หลังจากเมืองสงขลาฝั่งหัวเขาแดงถูกทำลายแล้วทางกรุงศรีอยุธยามีนโยบายจะยกเมืองสงขลาให้ฝรั่งเศส แต่ฝรั่งเศสไม่ยอมรับ ดังหลักฐานจากหนังสือสัญญาที่ฟอนคอนทำไว้ที่เมืองลพบุรี เมื่อวันที่ 11 ธันวาคม พ.ศ. 2228 ระบุไว้ว่า "สมเด็จพระเจ้ากรุงสยามยกเมืองสงขลา และ เมืองขึ้นของสงขลา พระราชทานให้พระเจ้ากรุงฝรั่งเศส และ พระราชทานพระราชานุญาตให้พระจ้ากรุงฝรั่งเศสสร้างป้อม หรือจัดทำอะไรในเมืองสงขลาได้แล้วแต่พระทัย" แต่ข้อนี้ทางฝ่ายฝรั่งเศสได้ปฏิเศษข้อเสนอดังกล่าว เนื่องจากเมืองสงขลาในขณะนั้นอยู่ในสภาพเสียหายอย่างหนักเพราะถูกทำลายจนหมดสิ้น อย่างไรก็ตาม เมืองสงขลาฝั่งหัวเขาแดงก็ยังมีการสร้างกำแพงหรือขอบเขตของเมืองด้วยไม้ แต่ประชาชนส่วนใหญ่ก้ได้โยกย้ายไปตั้งบ้านเรือน อยู่ฝั่งแหลมสนซึ่งอยู่ทางฟากเขาอีกด้านหนึ่ง ซึ่งชุมชนนี้ต่อมาได้พัฒนาเป็นเมืองสงขลาฝั่งแหลมสน )

สมัยเมืองสงขลาฝั่งแหลมสน

หนีความทุกข์ยากหลังสงครามเมือง : Singora สู่เมืองสงขลาฝั่งแหลมสน ภายหลัง เมื่อเมืองสงขลาฝั่งหัวเขาแดง ถูกกองทัพกรุงศรีอยุธยาทำลายจนหมดสิ้น เมื่อ พ.ศ. 2223 ประชาชนชาวสงขลาฝั่งหัวเขาแดงที่เหลืออยู่ ได้ย้ายชุมชนไปสร้างเมืองใหม่ ณ เมืองสงขลาแห่งที่สองนี้ ที่รู้จักกันในชื่อว่าเมืองสงขลาฝั่งแหลมสน โดยเมืองนี้เป็นเมืองที่ไม่ได้รับการวางแผนในการสร้างเมืองตั้งแต่ต้น ประกอบกับเป็นเมืองที่ถูกสร้างเนื่องจากการย้ายเมืองภายหลังจากสงคราม ดังนั้นลักษณะของเมืองจึงเป็นเมืองที่ถูกสร้างกันอย่างง่าย ๆ บนพื้นที่เชิงเขาติดทะเล ถัดจากตำแหน่งเมืองสงขลาเดิมที่ถูกทำลายลงไปอีกด้านหนึ่งของฝากเขา เนื่องจากเป็นที่ตั้งเมืองที่อยู่บนเชิงเขา ทำให้เมืองสงขลาแห่งที่สองนี้ในภายหลังประสบกับปัญหาการขาดแคลนน้ำจืดอุปโภค และปัญหาการมีพื้นที่ในทางราบไม่เพียงพอกับการขยายและเติบโตของเมือง ซึ่งเป็นปัญหาหลักที่ทำให้เกิดการย้ายเมืองในเวลาต่อมา ลักษณะการสร้างบ้านเรือนของสงขลาฝั่งแหลมสน ส่วนใหญ่บ้านเรือนจะทำด้วยวัสดุไม่ถาวร เช่น ไม้ และ ใบจาก ในลักษณะเรือนเครื่องสับ จึงทำให้หลงเหลือร่องรอย และหลักฐานไม่มากนัก เนื่องจากประชากรในการสร้างเมืองส่วนใหญ่เป็นชาวบ้านธรรมดาสามัญชน ประกอบกับขนาด และ อาณาเขต รวมไปถึงอำนาจการปกครองของเมืองสงขลาได้ลดฐานะเป็นแค่เมืองเล็ก ๆ ของเมืองบริวาร ของเมืองพัทลุง ดังนั้นเจ้าเมืองสงขลาคนแรกจึงถูกแต่งตั้งโดยพระยาจักรี และ พระยาพิชัยราชา เป็นเพียงแค่การคัดเลือกชาวบ้านคนหนึ่งชื่อ "โยม" มาดำรงตำแหน่งเป็นพระสงขลา เจ้าเมืองสงขลาฝั่งแหลมสน และ ในคราวเดียวกันนั่นเอง ยังมีชาวจีนคนหนึ่งชื่อ นายเหยี่ยง แซ่เฮา ชาวจีน ซึ่งอพยพ มาจาก เมือง เจียงจิ้งหู มลฑลฟูเจี้ยน ได้เสนอบัญชีทรัพย์สิน และบริวารของตน เพื่อแลกกับสัมปทานผูกขาดธุรกิจรังนกบน เกาะสี่เกาะห้า ในทะเลสาบสงขลา เจ้าพระยาทั้งสองจึงพิจารณา แต่งตั้งให้ นายเหยี่ยง แซ่เฮา เป็นหลวงอินทคีรีสมบัติ นายอากรรังนกเกาะสี่เกาะห้า

พระสงขลาได้ปกครองเมืองสงขลาฝั่งแหลมสน อยู่จนถึงปี พ.ศ. 2317 สมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี ได้ดำริว่า พระสงขลา (โยม) หย่อนสมรรถภาพในการปฏิบัติราชการ จึงให้หลวงอินทคีรีสมบัติ (เหยียง แซ่เฮา) ซึ่งเป็นนายอากรรังนก เกาะสี่เกาะห้า เลื่อนตำแหน่งเป็น หลวงสุวรรณคีรีสมบัติ เจ้าเมืองสงขลา คนถัดมาซึ่งนับว่าเป็นการเริ่มต้นสายสกุล ณ สงขลา ซึ่งต่อมาได้ปกครองเมืองสงขลา มาถึง 8 รุ่น ในการปกครองสงขลาในช่วงเวลานี้นับเป็นช่วงเวลาของการทำหน้าที่ปกป้องอาณาเขต และรับใช้ราชการปกครองแทนเมืองหลวง ซึ่งตรงกับกรุงรัตนโกสินทร์ ปกครองโดยพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย รัชการที่ 2 ปัญหาหลักของการปกครองสงขลาคือการส่งกำลังไปร่วมกำกับและควบคุมหัวเมืองแขกต่าง ๆ ให้อยู่ในความสงบ โดยมีเหตุการณ์ต่าง ๆ ที่เกี่ยวเนื่องกับการรบหลายครั้ง ทำให้เจ้าเมืองสงขลาในรุ่นต่าง ๆ ได้มีโอกาสแสดงความสามารถ และ ความภัคดีทางการรบ โดยในสมัยสงขลา ครั้งนี้มีเมือง แขก ปัตตานี ได้ถูกแยกออกเป็น เจ็ดหัวเมืองย่อย ได้มาอยู่ภายใต้การกำกับดูแลของสงขลา ซึ่งต่อมาชื่อเมืองต่าง ๆ ได้ถูกนำไปตั้งเป็นชื่อถนน ในครั้งตั้งเมืองใหม่ ณ ฝั่งบ่อยาง เมืองทั้งเจ็ดมีรายชื่อดังนี้ เมืองปัตตานี เมืองหนองจิก เมืองเมืองยะลา เมืองรามันห์ เมืองยะหริ่ง เมืองสายบุรี และเมืองระแงะ และ เมืองสุดท้ายที่เข้ามาอยู่ใต้การกำกับดูแลของสงขลา ในช่วงปี พ.ศ. 2379 คือเมืองสตูลในสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชการที่ 3 และตรงกับ เจ้าพระยาวิเชียรคีรี (เถี้ยนเส้ง) ปกครองเมืองสงขลาฝั่งแหลมสน เนื่องจากเมืองสงขลาฝั่งแหลมสนเป็นเมืองที่ถูกสร้างอย่างง่าย ๆ เพื่อรองรับการหนีภัยในช่วงเมืองแตก ทำให้เกิดปัญหาและข้อขัดข้องในการพัฒนาเมืองหลายประการตามมา ส่งผลต่อการพิจารณาย้ายเมืองในเวลาต่อมาไม่นานนัก

เจ้าเมืองสายสกุล ณ สงขลาที่ปกครองเมืองสงขลาฝั่งแหลมสน ดังนี้

ลำดับที่ 1. พระยาสุวรรณคีรีสมบัติ (เหยี่ยง แซ่เฮา) พ.ศ. 2318-2327
ลำดับที่ 2. เจ้าพระยาอินทคีรีศรีสมุทรสงครามรามภักดี อภัยพิริยบรากรมพาหุ (บุญหุ้ย) พ.ศ. 2327-2355
ลำดับที่ 3. พระยาวิเศษภักดี (เถี้ยนจ๋ง) พ.ศ. 2355-2360

สมัยเมืองสงขลาฝั่งบ่อยาง

สร้างเมืองสงขลาฝั่งบ่อยาง สู่ความรุ่งเรือง และความมั่งคั่งของเมืองท่า จนถึงเมืองท่องเที่ยว จากการขยายตัวของเมืองสงขลาฝั่งแหลมสน ทำให้ปัญหาการขาดแคลนน้ำจืดเพื่อการอุปโภคบริโภค ทวีความรุนแรงมากขึ้น ประกอบกับพื้นที่บริเวณสงขลาฝั่งแหลมสน เป็นพื้นที่ลาดชันเชิงเขา ทำให้เป็นอุปสรรคต่อการขยายตัวของเมืองรวมถึง อาจเป็นอุปสรรคของการขยายตัวเป็นเมืองท่าในอนาคต ซึ่งจากลักษณะทางภูมิศาสตร์ น่าจะเป็นข้อได้เปรียบ แต่เนื่องจากมีพื้นที่ในแนวราบไม่เพียงพอ จึงทำให้พระยาวิเชียรคีรี (เถี้ยนเส้ง) ไปตั้งเมืองสงขลาใหม่ที่ตำบลบ่อยาง (สถานที่ปัจจุบัน) ตั้งแต่ พ.ศ. 2379 ซึ่งเมืองใหม่ที่สร้างขึ้น ก็ยังคงรักษาความเป็นเมืองท่าไว้อย่างเดิม โดยในเบื้องต้นของการสร้างเมือง พระยาคีรี (เถี้ยนเส้ง ณ สงขลา) ได้เริ่มสร้างป้อม กำแพงเมืองยาว 1200 เมตร และ ประตูเมือง สิบประตู ตั้งแต่ พ.ศ. 2379 หลังจากนั้นจึงได้วางหลักเมือง (ไม้ชัยพฤษ์พระราชทาน) และสมโภชน์หลักเมืองในปี พ.ศ. 2385 และเรียกบริเวณพื้นที่นี้ว่า "เมืองสงขลาฝั่งบ่อยาง" ก่อนที่พระยาคีรี (เถี้ยนเส้ง) จะถึงแก่กรรมในปี พ.ศ. 2408

ถัดจากนั้น พระยาคีรี ลำดับต่อมา ได้เป็นเจ้าเมืองสงขลาต่อ และ ได้ดำเนินการพัฒนาสงขลาในลักษณะเมืองกันชนระหว่างเมืองปัตตานี ซึ่งเป็นเมืองมุสลิมที่อยู่ทางตอนใต้ของสงขลา และ เมืองนครศรีธรรมราชซึ่งเป็นเมืองพุทธศาสนิกชน โดยเมืองสงขลาได้อยู่ภายใต้การปกครองของสายสกุล ณ สงขลา ซึ่งมี นายเหยียง แซ่เฮา เป็นต้นสกุล รวมเจ้าเมืองสายสกุล ณ สงขลาที่ปกครองเมืองสงขลา บ่อยาง ดังนี้

ลำดับที่ 1. พระยาวิเชียรคีรี (เถี้ยนเส้ง ณ สงขลา) พ.ศ. 2360 – 2390 ผู้เริ่มสร้างเมืองสงขลา บ่อยาง
ลำดับที่ 2. เจ้าพระยาวิเชียรคีรี (บุญสัง ณ สงขลา) พ.ศ. 2390 – 2408
ลำดับที่ 3. เจ้าพระยาวิเชียรคีรี (เม่น ณ สงขลา) พ.ศ. 2408 – 2427
ลำดับที่ 4. พระยาวิเชียรคีรี (ชุ่ม ณ สงขลา) พ.ศ. 2427 – 2431
ลำดับที่ 5. พระยาวิเชียรคีรี (ชม ณ สงขลา) พ.ศ. 2431 – 2439

หลังจากเจ้าพระยาวิเชียรคีรี (เม่น ณ สงขลา) ได้เป็นเจ้าเมืองสงขลาได้ประมาณปีเศษ พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 ได้เสด็จราชดำเนินมายังเมืองสงขลา และได้พระราชทานเงินบางส่วนเพื่อสร้างเจดีย์ บนยอดเขาตังกวน ระหว่างปี พ.ศ. 2437-2439 เมืองสงขลาได้เปลี่ยนแปลงการปกครอง โดยสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ 5 ได้ปฏิรูปการปกครองเป็นแบบมณฑลเทศาภิบาล โดยตั้งมลฑลนครศีธรรมราช ประกอบด้วย นครศรีธรรมราช พัทลุง สงขลา และ หัวเมืองแขกอีก เจ็ดเมือง โดยมี พระวิจิตร (ปั้น สุขุม) ลงมาเป็นข้าหลวงพิเศษว่าการมณฑลนครศรีธรรมราช ซึ่งตำแหน่งที่ตั้งอาคารที่ว่าการอยู่ที่เมืองสงขลาบ่อยาง และลดบทบาทเจ้าเมืองเป็นผู้ว่าราชการเมือง ซึ่งถือว่าเป็นการสิ้นสุดยุคการปกครองแบบเจ้าเมืองไปด้วย ทั้งนี้เจ้าเมืองคนสุดท้ายในสายสกุล ณ สงขลา ที่ปกครองเมืองสงขลามามากกว่า แปดรุ่น ต่อมาประเทศไทยได้ปรับเปลี่ยนการปกครองอีกหลายครั้ง จนกระทั่งในปี พ.ศ. 2475 รัฐบาลได้เปลี่ยนแปลงการปกครองโดยยกเลิกระบบเดิมทั้งหมด และยกระดับสงขลา ขึ้นเป็นจังหวัดหนึ่งของประเทศไทย

ทำเนียบเจ้าเมืองและผู้ว่าราชการจังหวัด
ลำดับ ภาพ รายนาม เริ่มต้น สิ้นสุด
อาณาจักรสทิงปุระ
1
อาณาจักรซิงกอร่า - รัฐสุลตานสงขลา (เมืองสงขลา-หัวเขาแดง)
1 พระเจ้าสงขลา ที่ 1 (ดาโต๊ะ โมกอล)
2
พระเจ้าสงขลา ที่ 2 (สุลต่านสุลัยมาน ชาห์) (ขึ้นต่ออยุธยา)
3
สมเด็จพระราชาธิบดีแห่งสงขลา ที่ 1 (สุลต่านสุลัยมาน ชาห์) (ตั้งตนเป็นอิสระ) พ.ศ. 2173 พ.ศ. 2211
4 สมเด็จพระราชาธิบดีแห่งสงขลา ที่ 2 (สุลต่านมุสตอฟา)
เมืองสงขลา - แหลมสน
1 พระสงขลา (วิเถียน)
2 พระสงขลา (โยม)
3
พระยาสุวรรณคีรีสมบัติ (เหยี่ยง แซ่เฮา 吳讓) หรือ อู๋หยาง (吳陽) 2318 2327
4
เจ้าพระยาอินทคีรีศรีสมุทรสงครามรามภักดี อภัยพิริยบรากรมพาหุ (บุญหุ้ย 吳文輝) 2327 2355
5
พระยาวิเศษภักดี (เถี้ยนจ๋ง 吳志從) 2355 2360
6
พระยาวิเชียรคีรี (เถี้ยนเส้ง 吳志生) 2360 2390
7 เจ้าพระยาวิเชียรคีรี (บุญสัง 吳志仁) 2390 2408
8 เจ้าพระยาวิเชียรคีรี (เม่น 吳錦) 2408 2427
9 พระยาวิเชียรคีรี (ชุ่ม 吳寵) 2427 2431
10 พระยาวิเชียรคีรี (ชม 吳登箴) 2431 2444

ที่ตั้งและอาณาเขต

จังหวัดสงขลาตั้งอยู่ฝั่งตะวันออกของภาคใต้ โดยมีจังหวัดที่มีอาณาเขตติดกัน ดังนี้

  • ต้นไม้ประจำจังหวัด: สะเดาเทียม (Azadirachta excelsa)
  • ดอกไม้ประจำจังหวัด: สะเดาเทียม

คำขวัญ

คำขวัญประจำจังหวัดของจังหวัดสงขลาในปัจจุบันคือ "นกน้ำเพลินตา สมิหลาเพลินใจ เมืองใหญ่สองทะเล เสน่ห์สะพานป๋า ศูนย์การค้าแดนใต้" ซึ่งเปลี่ยนมาจากคำขวัญเมื่อจังหวัดสงขลาเป็นเจ้าภาพกีฬาแห่งชาติ คือ "นกน้ำเพลินตา สมิหลาเพลินใจ เมืองใหญ่สองทะเล เสน่ห์สะพานป๋า เฟื่องฟ้าสุดสวย ร่ำรวยธุรกิจแดนใต้" และคำขวัญท่องเที่ยวครั้งแรกเมื่อการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทยออกแคมเปญ Visit Thailand คือ "นกน้ำเพลินตา สมิหลาเพลินใจ เมืองใหญ่สองทะเล เสน่ห์สะพานติณ ถิ่นธุรกิจแดนใต้"

การปกครองแบ่งออกเป็น 16 อำเภอ 127 ตำบล 987 หมู่บ้าน

จังหวัดสงขลา มีการแบ่งการปกครองส่วนท้องถิ่น ดังนี้

เทศบาลนคร

มีเทศบาลนคร 2 แห่ง คือ

เทศบาลเมือง

มีเทศบาลเมือง 11 แห่ง คือ

เทศบาลตำบล

มีเทศบาลตำบลอีก 29 แห่ง ได้แก่

ระยะทางจากตัวจังหวัดไปอำเภอต่างๆ

แหลมสมิหลา

แหลมสมิหลาอยู่ในเขตเทศบาลนครสงขลา ห่างจากตลาดสดเทศบาลประมาณ 3 กิโลเมตร มีหาดทรายขาวสะอาดและทิวสนอันร่มรื่น มีร้านขายอาหารอยู่มาก การเดินทางจากหาดใหญ่ใช้รถประจำทางสายหาดใหญ่-สงขลา แต่หากอยู่ในตัวเมืองสงขลาก็มีรถสองแถว บริการจากตัวเมืองไปยังชายหาดในราคาไม่แพงนัก

แหลมสนอ่อน

แหลมสนอ่อน ติดกับแหลมสมิหลาไปทางตะวันตกเฉียงเหนือ ด้านทิศตะวันตกของแหลมสนอ่อนเป็นทะเลสาบสงขลา บริเวณรอบ ๆ แหลมสนอ่อนมีถนน สามารถชมทิวทัศน์ได้ทั้งทะเลหลวงและทะเลสาบ นอกจากนี้ยังมีสวนสนซึ่งเหมาะแก่การพักผ่อนและนั่งพักรับประทานอาหาร

เขาตังกวน

อยู่ทางทิศตะวันออกของเขาน้อย มีบันไดทางขึ้นอยู่ใกล้วัดแหลมทราย (สูงจากระดับน้ำทะเลประมาณ 2,000 ฟุต) บนยอดเขามีเจดีย์และตำหนักซึ่งสร้างในสมัยรัชกาลที่ 5 เมื่อขึ้นไปบนยอดเขาตังกวนแล้ว สามารถมองเห็นทิวทัศน์ของเมืองสงขลาและทะเลสาบสงขลาได้อย่างชัดเจน

เก้าเส้ง

อยู่ทางทิศใต้ของหาดสมิหลาประมาณ 3 กิโลเมตร มีถนนแยกจากถนนไทรบุรี ตรงสามแยกสำโรง (โรงพยาบาลประสาท) เป็นหาดที่สวยงามแห่งหนึ่งของสงขลา มีโขดหินระเกะระกะอยู่ริมทะเล และมีอยู่ก้อนหนึ่งตั้งเด่นอยู่เหนือโขดหิน ซึ่งชาวบ้านเรียกหินก้อนนี้ว่า "หัวนายแรง"

เมืองว่า “หัวนายแรง” ว่า “ครั้งนั้นทางเมืองนครศรีธรรมราชกำหนด บรรจุพระบรมสารีริกธาตุในเจดีย์ และจัดงานเฉลิมฉลองใหญ่โต บรรดา ๑๒ หัวเมืองปักษ์ใต้ต่างก็นำเงินทองไปบรรจุในพระบรมธาตุ เมืองที่นายแรงเป็นเจ้าเมืองก็เป็นเมืองขึ้นนครศรีธรรมราชด้วย ประกอบกับนายแรงมีความศรัทธาในพุทธศาสนา จึงขนเงินทองเป็นจำนวนมากถึงเก้าแสนบรรทุกเรือสำเภา พร้อมด้วยไพร่พลออกเดินทางไปเมืองนครศรีธรรมราช ขณะกำลังเดินทางเรือสำเภาถูกคลื่นลมชำรุด จึงเข้าจอดเรือที่ชายฝั่งหาดทรายแห่งหนึ่ง เพื่อซ่อมแซมเรือ

พอได้ทราบข่าวว่าทางเมืองนครศรีธรรมราช ได้บรรจุพระบรมสารีริกธาตุเสร็จแล้ว นายแรงเสียใจมาก จึงให้ไพร่พลขนเงินทองบรรจุไว้บนยอดเขาลูกหนึ่ง สั่งให้ลูกเรือตัดหัวของตนไปวางไว้ที่ยอดเขา นายแรงกลั้นใจตาย ลูกเรือต้องจำใจตัดหัวเจ้านายไปวางไว้บนยอดเขาตามคำสั่ง เขาลูกนี้ภายหลังเรียกว่า “เขาเก้าแสน” เรียกเพี้ยนไปเป็น “เก้าเส้ง” ก้อนหินที่ปิดทับบนยอดเขาเรียกว่า“หัวนายแรง” ชาวบ้านเชื่อว่าดวงวิญญาน ของนายแรงยังเป็นปู่โสมเฝ้าทรัพย์มาจนทุกวันนี้”

เกาะหนู-เกาะแมว

เกาะหนู-เกาะแมวเป็นเกาะใกล้ชายฝั่งขนาดเล็ก อยู่นอกแหลมสมิหลา มีหินสวยงามเหมาะสำหรับตกปลา มีรูปปั้นหนูและแมว

ทะเลสาบสงขลา

ทะเลสาบสงขลาเป็นทะเลสาบแห่งเดียวในประเทศไทย มีความยาวจากปากน้ำไปทางทิศเหนือประมาณ 80 กิโลเมตร ส่วนกว้างไม่แน่นอน บางตอนแคบ บางตอนกว้างมาก ส่วนที่กว้างที่สุดประมาณ 20-25 กิโลเมตร ทะเลสาบสงขลาเป็นทะเลสาบน้ำจืด แต่จะกร่อยในช่วงที่ติดกับทะเล ตรงปากอ่าวในทะเลสาบมีเกาะอยู่หลายเกาะ ที่สำคัญได้แก่ เกาะใหญ่ เกาะสี่ เกาะห้า เกาะแก้ว เกาะหมาก เกาะราย และเกาะยอ นักท่องเที่ยวสามารถหาเรือท่องเที่ยวในทะเลสาบได้บริเวณท่าเรืออยู่หลังที่ทำการไปรษณีย์โทรเลข หรือบริเวณตลาดสด จะมีเรือหางยาวรับส่งตลอดวัน

สวนสัตว์สงขลา

เป็นสวนสัตว์เปิดริมถนนสงขลา-นาทวี ตำบลเขารูปช้าง มีเนื้อที่ 911 ไร่ มีวัตถุประสงค์เพื่ออนุรักษ์และขยายพันธุ์สัตว์ป่าของไทยคืนสู่ธรรมชาติ พื้นที่เป็นภูเขาเล็ก ๆ หลายลูก มีถนนลาดยางโดยรอบและแยกชนิดสัตว์ไว้เป็นหมวดหมู่ มีสัตว์มากมายหลายชนิด ทั้งที่มีถิ่นกำเนิดในประเทศและต่างประเทศ เช่น อูฐ นกชนิดต่าง ๆ วัวแดง เสือ จระเข้ ฯลฯ นอกเหนือจากสัตว์ป่าชนิดต่าง ๆ อันควรค่าแก่การศึกษา สวนสัตว์สงขลายังมีจุดเด่นที่นักท่องเที่ยวไม่ควรพลาดคือ จุดชมทิวทัศน์ซึ่งสามารถมองเห็นทัศนียภาพของเมืองสงขลา บริเวณนั้นมีร้านอาหารไว้คอยบริการนักท่องเที่ยว

วัดมัชฌิมาวาส

วัดมัชฌิมาวาสวรวิหาร (วัดกลางหรือวัดยายศรีจันทร์) อยู่ที่ถนนไทรบุรี เป็นวัดใหญ่และสำคัญที่สุดในจังหวัดสงขลา มีอายุกว่า 400 ปี สร้างสมัยอยุธยาตอนปลาย เดิมเรียกว่าวัดยายศรีจันทร์ กล่าวกันว่ายายศรีจันทร์ คหบดีผู้มั่งคั่งในเมืองสงขลาได้อุทิศเงินสร้างขึ้น ต่อมามีผู้สร้างวัดเลียบทางทิศเหนือ และวัดโพธิ์ทางทิศใต้ ชาวสงขลาจึงเรียกวัดยายศรีจันทร์ว่า "วัดกลาง" และได้เปลี่ยนชื่อเป็น "วัดมัชฌิมาวาส" โดยพระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นวชิรญาณวโรรสคราวเสด็จเมืองสงขลาเมื่อ พ.ศ. 2431 ต่อวันที่ ๑๗ สิงหาคม พุทธศักราช ๒๔๖๐ พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวมีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ ให้ยกฐานะวัดขึ้นเป็นพระอารามหลวงชั้นตรี มีชื่อทางราชการว่า "วัดมัชฌิมาวาสวรวิหาร" ในวัดมีโบราณสถานที่น่าสนใจหลายแห่ง อาทิ พระอุโบสถ สร้างสมัยรัชกาลที่ 1 เป็นศิลปะประยุกต์ไทย-จีน ภายในมีภาพจิตรกรรมฝาผนังที่ยังอยู่ในสภาพสมบูรณ์ เช่น ภาพท่าเรือสงขลาที่หัวเขาแดงที่มีการค้าขายกันคึกคัก ซุ้มประตู เป็นศิลปะจีนกับยุโรป และมีพิพิธภัณฑ์ "ภัทรศิลป" เป็นที่เก็บพระพุทธรูป วัตถุโบราณ ซึ่งรวบรวมมาจากเมืองสงขลา สทิงพระ ระโนด ซึ่งเป็นหลักฐานที่สำคัญทางประวัติศาสตร์ควรค่าแก่การศึกษา เปิดให้เข้าชมทุกวัน เว้นวันจันทร์-อังคารและวันหยุดราชการ เวลา 13.00-16.00 น.

พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ สงขลา

พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ สงขลาตั้งอยู่ที่ถนนวิเชียรชม เป็นสถาปัตยกรรมแบบจีน อายุกว่า 100 ปี เดิมเป็นบ้านพักส่วนตัวของพระยาสุนทรานุรักษ์ (เนตร ณ สงขลา) ผู้ช่วยราชการเมืองสงขลา สร้างเมื่อ พ.ศ. 2421 จนกระทั่งปี พ.ศ. 2437 จึงใช้เป็นที่พำนักและว่าราชการของพระวิจิตรวรศาสตร์ ข้าหลวงพิเศษตรวจราชการเมืองสงขลา ซึ่งต่อมาก็คือเจ้าพระยายมราช (ปั้น สุขุม) หลังจากนั้นใช้เป็นศาลาว่าการมณฑลนครศรีธรรมราชและเป็นศาลากลางจังหวัดจนถึงปี พ.ศ. 2496

ในปี พ.ศ. 2516 กรมศิลปากรได้ขึ้นทะเบียนอาคารนี้เป็นโบราณสถานและปรับปรุงเป็นพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติและเปิดอย่างเป็นทางการเมื่อ พ.ศ. 2525 ภายในพิพิธภัณฑ์จัดแสดงศิลปวัตถุภาคใต้ตอนล่าง และเป็นแหล่งศึกษาหาความรู้ทางด้านโบราณคดี ประวัติศาสตร์ศิลปะ ชาติพันธุ์วิทยา ศิลปะจีน ศิลปะพื้นบ้านพื้นเมือง อาทิ บานประตูไม้เดิมของจวน เป็นศิลปะพุทธศตวรรษที่ 24 ทำด้วยไม้จำหลักเขียนสีและประดับมุกฝีมือช่างชาวจีนชั้นครู แสดงออกถึงคตินิยมในธรรมเนียมประเพณี วรรณคดี ศาสนาตามแบบจีนที่วิจิตรงดงามยังความสมบูรณ์อยู่มาก โบราณวัตถุสมัยก่อนประวัติศาสตร์แหล่งโบราณคดีจากบ้านเชียงและกาญจนบุรี เปิดให้เข้าชมวันพุธ-วันอาทิตย์ เวลา 09.00-12.00 น. และ 13.00-16.00 น. ค่าเข้าชม ชาวไทย 10 บาท ชาวต่างประเทศ 30 บาท สอบถามเพิ่มเติม โทร. 0 7431 1728

เจดีย์บรรจุพระบรมธาตุวัดชัยมงคล

อยู่ด้านหน้าสถานีรถไฟสงขลา มีเจดีย์บรรจุพระบรมธาตุ ซึ่งได้มาจากศรีลังกา เมื่อ พ.ศ. 2435 ปัจจุบันเป็นวัดหลวง มีอุโบสถและศาลาการเปรียญที่สวยงามมาก

พิพิธภัณฑ์พะทำมะรง

ตั้งอยู่ที่ถนนจะนะ ใกล้กับพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ สงขลา ซึ่งเป็นสถานที่ตั้งบ้านพักเดิมของรองอำมาตย์โทขุนวินิจทัณฑกรรม (บึ้ง ติณสูลานนท์) บิดาของพลเอกเปรม ติณสูลานนท์ พิพิธภัณฑ์เป็นสถาปัตยกรรมแบบเรือนไทยที่สร้างขึ้นเพื่อจำลองสถานที่เกิดของพลเอกเปรม ติณสูลานนท์ อดีตนายกรัฐมนตรีและรัฐบุรุษซึ่งเป็นชาวจังหวัดสงขลา จากคำบอกเล่าความทรงจำในอดีตสมัยที่บิดาของท่านดำรงตำแหน่งพัสดีเรือนจำสงขลา "พะทำมะรง" เป็นตำแหน่งเก่าของข้าราชการกรมราชทัณฑ์ที่มีมาตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยาเป็นราชธานีควบคู่กับตำแหน่งพัสดีปรากฏหลักฐานอยู่ในกฎหมายตราสามดวง และอัยการลักษณะต่าง ๆ ตำแหน่งพะทำมะรงได้ใช้ติดต่อกันมาตลอดจนได้มีการประกาศใช้พระราชบัญญัติราชทัณฑ์ พ.ศ. 2479 ตำแหน่งพะทำมะรงจึงได้ถูกยกเลิกไป พิพิธภัณฑ์ฯ เปิดให้เข้าชมทุกวันเว้นวันจันทร์และวันหยุดนักขัตฤกษ์ เวลา 08.30-16.00 น.

บ้านศรัทธา

เป็นบ้านที่ชาวสงขลาพร้อมใจกันสร้างเพื่อเป็นอนุสรณ์สถานสำคัญทางประวัติศาสตร์มอบให้กับพลเอกเปรม ติณสูลานนท์ องคมนตรีและรัฐบุรุษ ในสมัยที่ยังดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรี สร้างเสร็จเมื่อวันที่ 26 สิงหาคม พ.ศ. 2534 ต่อมาท่านได้มอบบ้านศรัทธานี้คืนให้กับชาวสงขลาเมื่อปี พ.ศ. 2539 พร้อมกันนี้ชาวจังหวัดสงขลาได้จัดสร้างอาคารหอสมุดกาญจนาภิเษกขึ้น ตรงเชิงเขาใกล้กับบ้านศรัทธาและเปิดเป็นที่ศึกษาค้นคว้า บ้านศรัทธาตั้งอยู่บนเนินเขา ใกล้กับบ้านศรัทธา และเปิดเป็นที่ศึกษาค้นคว้าและท่องเที่ยว บ้านศรัทธานี้เป็นสิ่งที่แสดงถึงศรัทธาที่ชาวสงขลามีต่อพลเอกเปรม ติณสูลานนท์

พิพิธภัณฑ์คติชนวิทยา-สถาบันทักษิณคดีศึกษา

ตั้งอยู่หมู่ที่ 1 ตำบลเกาะยอ อำเภอเมืองสงขลา บริเวณใกล้เชิงสะพานติณฯ ตอนเหนือ และอยู่ริมทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 4146 มีพื้นที่ทั้งหมด 23 ไร่ 1 งาน 39.9 ตารางวา พื้นที่ส่วนหนึ่งอยู่บริเวณเชิงเขา และอีกส่วนหนึ่งอยู่บนยอดเขา และเมื่อขึ้นไปอยู่บนสุดของพื้นที่ จะสามารถมองเห็นทะเลสาบส่วนที่ล้อมเกาะทั้ง 3 ด้าน เป็นทัศนียภาพที่สวยงามมาก

สถาบันแห่งนี้ตั้งขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2521 เพื่อศึกษาเกี่ยวกับศิลปวัฒนธรรมของภาคใต้ และมีการจัดนิทรรศการเกี่ยวกับศิลปวัฒนธรรมของภาคใต้ไว้เป็นที่น่าสนใจมาก เช่น ศิลปวัฒนธรรมพื้นบ้านจิตรกรรมฝาผนัง เครื่องดนตรีพื้นบ้าน ตลอดจนผลิตภัณฑ์งานฝีมือต่าง ๆ สถาบันทักษิณคดีศึกษาประกอบด้วยส่วนสำคัญ 5 ส่วนคือ พิพิธภัณฑ์คติชนวิทยา อุทยานวัฒนธรรม ศูนย์วิทยบริการด้านวัฒนธรรม งานส่งเสริมและเผยแพร่ และหมู่บ้านวัฒนธรรมสาธิต สถาบันเปิดให้ผู้สนใจชมในเวลาราชการทุกวัน ค่าเข้าชมคนละ 5 บาท

เกาะยอ

เป็นเกาะเล็ก ๆ ในทะเลสาบสงขลา เดินทางโดยข้ามสะพานติณสูลานนท์ไปตามเส้นทาง จากตัวเมืองใช้ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 407 และเลี้ยวซ้ายเข้าทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 408 ทางไปอำเภอสิงหนคร เกาะยอมีพื้นที่ทั้งหมดประมาณ 9,275 ไร่ พื้นที่ส่วนใหญ่เป็นไหล่เขาและที่ราบตามเชิงเขา เหมาะแก่การเกษตรกรรม บนเกาะยอมีการทำสวนผลไม้แบบสุมรุม หมายถึงผลไม้จะผลัดกันให้ผลผลิตตลอดปี เช่น ส้มโอ มะพร้าว ขนุน ผลไม้ที่มีชื่อของเกาะยอคือ จำปาดะ ลักษณะคล้ายขนุนแต่ลูกเล็กกว่า สามารถนำไปทอดเหมือนกล้วยแขก หรือจะรับประทานสดก็ได้ และผ้าทอเกาะยอ เป็นผ้าพื้นเมืองที่มีชื่อเสียงและได้รับความนิยมจากผู้นิยมสวมใส่ผ้าไทย มีลายที่เป็นเอกลักษณ์ เช่น ลายราชวัตถ์ ดอกพิกุล ดอกพะยอม เนื้อผ้าดูแลรักษาง่าย นอกจากนั้นเกาะยอยังเป็นแหล่งเลี้ยงปลากะพงขาวในกระชังในทะเลสาบสงขลาอีกด้วย

สถานที่แสดงพันธุ์สัตว์น้ำ

สถานแสดงพันธุ์สัตว์น้ำสงขลา ตั้งอยู่บริเวณ ปลายแหลมสนอ่อน เป็นโครงการที่ดำเนินการก่อสร้างในปี พ.ศ. 2549 โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อให้เยาวชนและประชาชนทั่วไปใช้เป็นแหล่งเรียนรู้ศึกษาเกี่ยวกับระบบนิเวศทางน้ำและพันธุ์สัตว์น้ำหลากหลายชนิด มีเนื้อที่รวม ประมาณ 7.5 ไร่ ตัวอาคารมีเนื้อที่ 2 ไร่ แบ่งออกเป็น 3 ส่วน ส่วนน้ำจืด เป็นการจำลองน้ำตกที่มีชื่อเสียงของภาคใต้ และการแสดงพันธุ์ปลาน้ำจืด ส่วนน้ำกร่อย เป็นการจำลองระบบนิเวศของน้ำ เช่น ป่าชายเลน พืช และสัตว์ที่อาศัยบริเวณป่าชายเลน ส่วนทะเล มีสัตว์ทะเลและพันธุ์ปลาหลากหลาย ชนิดสามารถชมผ่านจอแก้วพานอรามาที่มีขนาดสูง 3 เมตร ยาว 7 เมตร สามารถชมปลาได้ในมุมกว้าง

ประติมากรรมพญานาคพ่นน้ำ

เป็นโครงการที่เทศบาลนครสงขลาสรรค์สร้างขึ้นเพื่อปรับปรุงภูมิทัศน์บริเวณชายหาดสมิหลาให้เป็นสถานที่พักผ่อนของนักท่องเที่ยวและชาวสงขลา โดยนำเอาคติความเชื่อเกี่ยวกับพญานาคที่เชื่อว่า พญานาค ป็นสัญลักษณ์ของการกำเนิดน้ำและความอุดมสมบูรณ์ ชาวใต้จึงนับถือพญานาคเป็นสิ่งศักดิ์สิทธิ์และกราบไหว้ขอพรเพื่อเป็นสิริมงคลแก่ชีวิต นับเป็นแหล่งการเรียนรู้ทางวัฒนธรรมแห่งใหม่ที่เกิดขึ้นของชาวสงขลา

ประติมากรรมพญานาคพ่นน้ำเป็นสัญลักษณ์หนึ่งของจังหวัดสงขลา มีลักษณะแบบลอยตัว สามารถมองเห็นได้รอบด้าน เนื้อวัตถุเป็นโลหะทองเหลืองรมสนิมเขียว ออกแบบโดยอาจารย์มนตรี สังข์มุสิกานนท์ (รองอธิการบดีมหาวิทยาลัยทักษิณคนปัจจุบัน) มีการสร้างขึ้นเป็น 3 ส่วน คือ ส่วนที่หนึ่ง หัวพญานาค ตั้งอยู่บริเวณสวนสองทะเล ปลายแหลมสนอ่อน มีขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางของลำตัว 1.20 เมตร ความสูงจากฐานลำตัวจนถึงปลายยอดสุดประมาณ 9 เมตร พ่นน้ำลงสู่ปากอ่าวทะเลสาบสงขลา ส่วนที่สอง สะดือพญานาค ตั้งอยู่บริเวณลานชมดาวสนามสระบัว แหลมสมิหลา ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางของลำตัว 1.20 เมตร ความยาว 5.00 เมตร ความสูง 2.50 เมตร ลักษณะลำตัวโค้งครึ่งวงกลม เพื่อให้นักท่องเที่ยวได้ลอดใต้สะดือพญานาคให้เกิดความเป็นสิริมงคลแก่ตนเอง ส่วนที่สาม หางพญานาค ตั้งอยู่บริเวณชายหาดสมิหลา ริมถนนสะเดา (หลังสนามกอล์ฟ) ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 1.20 เมตร ความยาว 4.00 เมตร ความสูง 4.50 เมตร ปัจจุบันประติมากรรมพญานาคพ่นน้ำได้รับความนิยมจากนักท่องเที่ยวทั้งชาวไทยและชาวต่างประเทศที่เข้ามาเยี่ยมเยือนจังหวัดสงขลา

สะพานติณสูลานนท์

สะพานติณสูลานนท์ (สะพานติณหรือสะพานป๋า) ตั้งชื่อเป็นเกียรติแด่พลเอกเปรม ติณสูลานนท์ซึ่งเป็นชาวจังหวัดสงขลา เป็นส่วนหนึ่งของทางหลวงที่เชื่อมระหว่างทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 407 สายหาดใหญ่-สงขลา กับทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 408 สายสงขลา-ระโนด โดยสะพานแห่งนี้เป็นสะพานข้ามทะเลสาบสงขลา แบ่งออกเป็นสองช่วง คือช่วงแรก เชื่อมระหว่างชายฝั่งอำเภอเมืองสงขลา บริเวณบ้านน้ำกระจายกับเกาะยอตอนใต้ ความยาวรวมเชิงสะพานทั้งสองด้าน 1,140 เมตร ช่วงที่ 2 เชื่อมระหว่างฝั่งด้านเหนือของเกาะยอกับฝั่งบ้านเขาเขียว ความยาวทั้งทั้งสิ้น 1,800 เมตร สะพานนี้เริ่มก่อสร้างเมื่อ 26 มีนาคม พ.ศ. 2527 และเสร็จสิ้นเมื่อวันที่ 25 กันยายน พ.ศ. 2529 สะพานแห่งนี้ได้กลายเป็นจุดสนใจของนักท่องเที่ยว ที่จะต้องเดินทางแวะชมควบคู่ไปกับการมาท่องเที่ยวและรับประทานอาหารที่เกาะยอ

โรงเรียน
ระดับอุดมศึกษา
  1. กลุ่มงานข้อมูลสารสนเทศและการสื่อสาร. สำนักงานจังหวัดสงขลา. "ข้อมูลทั่วไป: สัญลักษณ์จังหวัด/คำขวัญจังหวัด." [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: [ม.ป.ป.]. สืบค้น 21 เมษายน 2553.
  2. ศูนย์สารสนเทศเพื่อการบริหารและงานปกครอง. กรมการปกครอง. กระทรวงมหาดไทย. "ข้อมูลการปกครอง." [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: [ม.ป.ป.]. สืบค้น 18 เมษายน 2553.
  3. กรมการปกครอง. กระทรวงมหาดไทย. "ประกาศสำนักทะเบียนกลาง กรมการปกครอง เรื่อง จำนวนราษฎรทั่วราชอาณาจักร แยกเป็นกรุงเทพมหานครและจังหวัดต่าง ๆ ตามหลักฐานการทะเบียนราษฎร ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2563." [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: 2564. สืบค้น 19 เมษายน 2564.
  4. คณะสิ่งแวดล้อมฯ มหาวิทยาลัยมหิดล และคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยศิลปากร. โครงการจัดทำแผนการจัดการอนุรักษ์และปรับสภาพแวดล้อมเมืองเก่าสงขลา. กรุงเทพฯ, 2536, บทที่ 2, หน้า 2-3.
  5. "การศึกษาความเป็นไปได้ โครงการก่อสร้างกระเช้าลอยฟ้าจังหวัดสงขลา." บ. ซี เอ็ม ซี ยูนิเวอร์แซล จำกัด, 2548, บทที่ 2 หน้า 17.
  6. สุภาวดี เชื้อพรหามณ์. ตึกแถววิทยานิพนธ์. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยศิลปากร, 2546, หน้า 12.
  7. เอนก นาวิกมูล. สมุดภาพสงขลามหาวชิราวุธ. กรุงเทพฯ: อมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง จำกัด (มหาชน), 2536, หน้า 57.
  8. สุทธิวงศ์.โครงสร้างฯ 2544: 43
  9. ประเสริฐ, สภาพอากาศฯม2536, 14-15 .สุทธิวงศ์, สายใยฯ ใน Plural peninsular proceeding, 2004, 71
  10. สุทธิวงศ์.โครงสร้างฯ 2544:41-42
  11. นันทนา สุตตุล 2513:63, ฝ่ายประมวลเอกสารและจดหมายเหตุ. 2545 : 55
  12. ไพโรจน์ เกษแม่นกิจ. 2512:176, ฝ่ายประมวลเอกสารและจดหมายเหตุ. 2545 : 55
  13. สกรรจ์ จันทรัตน์ และ สงบส่งเมือง, 2532:29, ฝ่ายประมวลเอกสารและจดหมายเหตุ. 2545 : 55
  14. สุภัทร สุคนธาภิรมย์ ณ พัทลุง บทบาทของสุรต่านฯ, สงขลาศึกษา, 2535, 157
  15. อำพัน ณ พัทลุง 2531: 102 - 103, ศรีสมร ศรีเบญจพลางกูร, 2544: 65 - 66
  16. ศรีสมร ศรีเบญจพลางกูร, ประวัติศาสตร์เมืองสงขลา, หจก. ภาพพิมพ์, 2544 : 73
  17. นันทนา สุตกุล. 2513: 81, ฝ่ายประมวลเอกสารและจดหมายเหตุ. 2545 : 56
  18. ไพโรจน์ เกษมแม่นกิจ. 2512: 38, ฝ่ายประมวลเอกสารและจดหมายเหตุ. 2545 : 56
  19. สังข์ พัฒโนทัย, 2516: 197, ศรีสมร ศรีเบญจพลางกูร, 2544: 73
  20. ศรีสมร ศรีเบญจพลางกูร, ประวัติศาสตร์เมืองสงขลา, หจก. ภาพพิมพ์, 2 544: 73 - 74
  21. ยงยุทธ ชูแว่น, 2529: 38, ศรีสมร ศรีเบญจพลางกูร, 2544 :74
  22. ม.ล. ชัยนิมิตร นวรัตน, 2530: 58, ศรีสมร ศรีเบญจพลางกูร, ประวัติศาสตร์เมืองสงขลา, หจก. ภาพพิมพ์, 2544: 74
  23. ไพโรจน์ เกษมแม่นกิจ. 2512: 176 - 177, ฝ่ายประมวลเอกสารและจดหมายเหตุ. 2545: 56
  24. La marre 1687, ฝ่ายประมวลเอกสารและจดหมายเหตุ. 2545: 56
  25. ไพโรจน์ เกษมแม่นกิจ. 2512: 176 - 177, ฝ่ายประมวลเอกสารและจดหมายเหตุ. 2545: 56
  26. สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาภานุพันธุวงค์วรเดช, 2504: 77, ศรีสมร ศรีเบญจพลางกูร, 2544: 64
  27. สุภัทร สุคนธาภิรมย์ ณ พัทลุง บทบาทของสุรต่านฯ, สงขลาศึกษา, 2535, 158
  28. ศึกษาภัณฑ์พานิช, ประชุมพงศวดาร เล่ม 25:308, รศ. ทวีสักดิ์ ล้อมลิ้ม, ความสัมพันธ์ฯ, สงขลาศึกษา, 2534: 109
  29. สุภัทร สุคนธาภิรมย์ ณ พัทลุง บทบาทของสุรต่านฯ, สงขลาศึกษา, 2535, 159 - 160
  30. หอสมุดแห่งชาติ, 2507: 141, ฝ่ายประมวลเอกสารและจดหมายเหตุ. 2545: 59
  31. Lamare. 1682: 36, ฝ่ายประมวลเอกสารและจดหมายเหตุ. 2545: 59
  32. ฝ่ายประมวลเอกสารและจดหมายเหตุ. 2545: 59
  33. หลวงศรีวรวัตร (พิณ จันทโรจน์วงศ์) พ.ศ. 2481: 26, ฝ่ายประมวลเอกสารและจดหมายเหตุ. 2545: 60
  34. วิเชียรคีรี (ชม) พ.ศ. 2506 :36 - 37, ฝ่ายประมวลเอกสารและ จดหมายเหตุ. 2545: 60
  35. สงบ ส่งเมือง, พ.ศ. 2521: 67-70, ฝ่ายประมวลเอกสารและจดหมายเหตุ. 2545: 64
  36. ฝ่ายประมวลเอกสาร และจดหมายเหตุ. 2545: 64 - 66
  37. . www.songkhla.go.th.

พิกัดภูมิศาสตร์:7°13′N100°34′E /7.21°N 100.56°E /7.21; 100.56

  • แผนที่และภาพถ่ายทางอากาศของ จังหวัดสงขลา
    • แผนที่ จาก หรือ
    • ภาพถ่ายทางอากาศ จาก
    • ภาพถ่ายดาวเทียม จาก

จังหวัดสงขลา
งหว, ดสงขลา, งหว, ดในภาคใต, ในประเทศไทย, ภาษาอ, เฝ, าด, แก, ไข, ความหมายอ, นของ, สงขลา, ได, สงขลา, แก, ความกำกวม, สงขลา, เป, นจ, งหว, ดหน, งในภาคใต, ตอนล, าง, ประชากรมากเป, นอ, นด, ของภาคใต, รองจากนครศร, ธรรมราช, และม, ขนาดพ, นท, ใหญ, เป, นอ, นด, ของภาคใต, รอง. cnghwdsngkhla cnghwdinphakhitinpraethsithy phasaxun efadu aekikh khwamhmayxunkhxng sngkhla duidthi sngkhla aekkhwamkakwm sngkhla epncnghwdhnunginphakhittxnlang miprachakrmakepnxndb 2 khxngphakhit rxngcaknkhrsrithrrmrach aelamikhnadphunthiihyepnxndb 3 khxngphakhit rxngcaksurasdrthani aelankhrsrithrrmrach micnghwdthixyutidknidaek nkhrsrithrrmrach phthlung pttani yala stul aelayngmixanaekhttidtxkbrthithrburiaelarthpaliskhxngpraethsmaelesiycnghwdsngkhlacnghwdthngtrakhakhwy nknaephlinta smihlaephlinic emuxngihysxngthael esnhsaphantin thinthurkicaednit 1 xksrithysngkhlaxksrormnSongkhlachuxithyxun singkhr singkxra bxyangkarpkkhrxng phuwarachkar caruwthn ekliyngekla tngaet ph s 2562 phunthi 2 thnghmd7 393 89 tr km 2 854 80 tr iml xndbphunthixndbthi 26prachakr ph s 2563 3 thnghmd1 428 609 khn xndbxndbthi 10 khwamhnaaenn193 21 khn tr km 500 4 khn tr iml xndbkhwamhnaaennxndbthi 15rhs ISO 3166TH 90sylksnpracacnghwd tnimsaedaethiym dxkimsaedaethiym 4 stwnaplatakrbsalaklangcnghwd thitngphayinsunyrachkarcnghwdsngkhla thnnrachdaenin tablbxyang xaephxemuxngsngkhla cnghwdsngkhla 90000 othrsphth0 7431 2016 0 7431 3206ewbisthttp www songkhla go thaephnthiswnhnungkhxngsaranukrmpraethsithy enuxha 1 thimakhxngchux 2 prawtisastr 2 1 smyemuxngsngkhlafnghwekhaaedng 2 1 1 karkhaaerkerimkbhxlnda 2 1 2 khwamsmphnththangkarkhakbxngkvsthinamasuemuxngaehng 20 pxmpun 2 2 smyemuxngsngkhlafngaehlmsn 2 3 smyemuxngsngkhlafngbxyang 3 raynamecaemuxngaelaphuwarachkarcnghwdsngkhla 4 phumisastr 4 1 thitngaelaxanaekht 5 traaelasylksnpracacnghwd 5 1 khakhwy 6 hnwykarpkkhrxng 7 karpkkhrxngswnthxngthin 7 1 ethsbalnkhr 7 2 ethsbalemuxng 7 3 ethsbaltabl 8 karkhnsng 8 1 rayathangcaktwcnghwdipxaephxtang 9 chawcnghwdsngkhlathimichuxesiyng 10 aehlngthxngethiyw 10 1 aehlmsmihla 10 2 aehlmsnxxn 10 3 ekhatngkwn 10 4 ekaesng 10 5 ekaahnu ekaaaemw 10 6 thaelsabsngkhla 10 7 swnstwsngkhla 10 8 wdmchchimawas 10 9 phiphithphnthsthanaehngchati sngkhla 10 10 ecdiybrrcuphrabrmthatuwdchymngkhl 10 11 phiphithphnthphathamarng 10 12 bansrththa 10 13 phiphithphnthkhtichnwithya sthabnthksinkhdisuksa 10 14 ekaayx 10 15 sthanthiaesdngphnthustwna 10 16 pratimakrrmphyanakhphnna 10 17 saphantinsulannth 11 sthanthisakhyxun 12 karsuksa 13 orngphyabalchuxdng 14 orngeriynchuxdng 15 xangxing 16 duephim 17 aehlngkhxmulxunthimakhxngchux aekikhmitananaelaeruxngelahlayeruxngthngthiepnbnthukaelacakkhabxkelathungchuxkhxngemuxngsngkhlahlayprakardwykn sungphxcaaeckaecngtamexksarthimaiddngni chuxemuxngsngkhlaidpraktchuxinphngsawdarkrungsrixyuthyainsmysmedcphraramathibdithi 1 aehngkrungsrixyuthyaemux ph s 1893 waepnemuxngpraethsrachincanwn 16 hwemuxng aelainexksarthibnthukodykhnithyxikhlaychbbthisuksaekiywkberuxngemuxngsngkhlaidbnthukprawtikhxngchuxemuxngsngkhlawa macakbnthukkhxngphxkha aelankedineruxchawxahrbepxresiy rahwangpi ph s 1993 2093 innamkhxngemuxng singkur hrux singkxra aetinhnngsuxprawtisastreaelakaremuxngaehngrachxanackrsyamkhxngnaynioklas aesraews eriykchuxemuxngsngkhlawa emuxngsingkhr 5 odyidsnnisthanwakhawasngkhlainpccubnnacaephiynmacakkhawa singhla hrux singkhr aeplwaemuxngsingh enuxngmacakkarthiphxkhachawepxresiyxinediy tamthiidklawmakhangtn idaelneruxphanmakhakhayaelaaelehnekaahnu ekaaaemw sungemuxmxngcakthaelekhahafnginrayaikl caehnpraktepnphaphkhlaysinghsxngtwhmxbefapakthangekhaemuxngsngkhla chawxinediycungeriykemuxngsngkhlainsmynnwa emuxngsinghla swnkhnithyeriykwa emuxngsthing emuxaekhkmlayuekhamakhakhaykbemuxngsinghla kcaxxkesiyngephiynepn esngkhxra emuxfrngekhamakhakhaykeriyktammlayuaetesiyngephiynepnsaeniyngfrngkhux singkxra Singora caknnkhnithyphunthinexngkideriyktamesiyngmlayuaelafrngephiynepnkhawa sngkhla dngpccubn nxkehnuxcakni exksarchinniyngxthibaytxthungkhwamepnipidxiksaehtuhnungwa khawasngkhlanacaepnkareriykephiynmacakkhawa singkhr thiaeplwaphuekha enuxngcakemuxngsngkhlainyukhdngedimtngxyuechingekha aelaecaemuxngkhnaerkyngidrbphrarachthannamwa wiechiyrkhiri sungsxdkhlxngkbemuxngthixyuaethbphuekha sxdkhlxngkbsuphawdi echuxphrahmn thiidbnthukwasngkhlaephiynmacakphasasnskvthruxphasabali enuxngcakchawxinediylxngeruxxxmaehlmmlayumasufngtawnxxk emuxmxngcakthaelekhasufngsngkhlaaelehnphuekhaepnprakarthrrmchati cungeriykwa singkhra hrux singkhr sungkhaithysingkhr hmaythung phuekha txmachawtawntkcungeriyktam aelaephiynepnkhawa singokra hrux singkxra echnediywknkbthiklawmakhangtn ehtuphlsudthaythiexksarinexksarkarsuksakhwamepnipidkkhux insmyphrabathsmedcphraculcxmeklaecaxyuhw idmiphrarachwinicchyiwwa sngkhla edimchuxsinghnkhr sing ha na khxn aetaekhkchawmlayuphuderwaelaxxkesiyngephiynklayepn sing kha ra aetxxkesiyngepn singkhara hrux singokhra cnmikareriykepn singkxra 6 7 inswnexksarkhxngchawtawntkthiklawthungsngkhlainchwngewlatn sungsamarthkhnyxnhlngipidthungsamrxypiinsmysmedcphranaraynmharachodypraktchuxemuxngsngkhlainaephnthikhxngpraethssyamthithaodynayechxwaliey edx ochmxng rachthutkhxngphraecahluysthi 14 aehngfrngessthiekhamaemuxngithyrahwang ph s 2228 8 nbtngaetphuththstwrrsthi 5 6 karprakttwkhxngemuxngtha aelaaehlngobrankhdithiaesdngwa miphukhncaktangaednekhamapathasmphnth nacamiehtuphlcak karaeswnghaochkhlaphaelaophkhthrphykhxngphukhnthangtawntkdngechn krisaelaormn cungthaihchwngewladngklaw epnchwngewlakhxngkarkhnphbesnthangkarkhathangthaelthiekidkhunihm khukhnanaelaechuxmokhrngkhaykbesnthangkarkhathangbk txmaemuxrawphuththstwrrsthi 8 idekidxupsrrkhthangphumisastraelakhwamplxdphy inkarichesnthangbkrahwangdinaednthangtawntkaelatawnxxk odyechphaaphwkormnaelarthinklumexechiyklang cunghnmaichesnthangthaelaethn ephuxichkhakhaytidtxkbxinediy exechiytawnxxkechiyngit aelacin odykaredinthangechuxmrahwangsxngthwipinrayaaerk ni imichepnkaredinthangaebbrwdediywthungkntlxd aettxngmicudhyudphkepnraya odyxasyemuxngtha aelasthaniphksinkha ephuxthaysinkha ephimetimnacudaelaxahar rwmipthungkarsxmaesmeruxcakcudhnungipyngxikcudhnung 9 thngnihakyxnklbmaphicarnacakthaelthitngkhxngphakhitkhxngpraethsithy thiepnkhabsmuthrtngxyurahwangpraethsthiepnxuxaryathrrm khux praethscin praethsxinediy praethsaethbxahrbepxresiy aelapraethsaethbchwa mlayu caphbwa dinaednthangphakhitkhxngpraethsithy epndinaednthixyuintaaehnngesnthangkarkhakhaythangthael rwmthungepndinaednthiphxkhachawaekhkmwr ichesnthangniedinthangkhakhaythangerux odyxasylmsinkhainsmyobranthicakdodysphaphphumisastr aelaethkhonolyikartxerux rwmthungkaredineruxsunginsmynn txngxasythisthangaelakalnglmmrsumtawntkechiyngit ephuxedinthangcakxinediyipyngcin aelaxasylmmrsumcaktawnxxkechiyngehnux ephuxedinthangcakcinipyngxinediy aelabriewnehnuxesnsunysutripthungesnhaxngsaehnux epnphunthixntrayephraaepnekhtcuderimtnkhxnglmsinkha lmcasngbning irkraaeslm eriykwaodldrm Doldrums emuxlmebabangcnthaiheruxsinkhaekhluxnthiimid thieriykwa tkolk 10 kepnkarbngkhbihphxkhatxngaewatamemuxngthachayfngphakhitkhxngithy sungxyuthangtxnehnuxkhxngesnsunysutrephuxcxdsxmaesmerux etimnacudaelaxahar rwmthungkhnthaysinkhakhamkhabsmuthrklangthanginrxbpi odykarkhnthay aelkepliynsinkhaniexng thaihemuxngthatang inkhabsmuthrthangphakhitkhxngithyinsmythimikaredineruxthael mikhwamecriyrudhna cakkarkhakhayepnxnmak nxkcaknn sinkhathisakhythiphlkdnihchawtawntktxngaeswnghaaelaedinthangmayngemuxngthainkhabsmuthrmlayukhux ekhruxngeths echn wan krawan khing kha khmin krachay phrikithy kanphlu xbechy dipli cnthneths thaihesnthangkaredineruxdngklaw idchuxwaepnesnthangekhruxngeths 11 prawtisastr aekikhprawtisastremuxngsngkhlaiderimtnxyangaethcring pramanphuththstwrrsthi 22 24 odymisunyklangkarpkkhrxng hrux sthanthitngemuxng 3 aehngodysamarthladbcakphthnakar idaek emuxngsngkhlafnghwekhaaedng kxnphuththstwrrsthi 22 thungplayphuththstwrrsthi 23 emuxngsngkhlafngaehlmsn emuxngsngkhlafngbxyangsmyemuxngsngkhlafnghwekhaaedng aekikh epnyukhthinacamimakxnphuththstwrrsthi 22 thungplayphuththstwrrsthi 23 odyphicarnacakecdiybnyxdekhanxythikahndxayuidimnxykwa phuththstwrrsthi 17 18 odypraktchuxinexksartang khxngphxkhachawtawntkwa Singora bang Singor bang nacamichuxemuxng singkhr singkha aeplwacxm thisungsudyxdekha aelaphasaithywa singkhr epnkhwamhmaythisxdkhlxngkbthitngemuxngsngkhla odychwngemuxngsngkhlafnghwekhaaedngnixyuphayitkarpkkhrxngkhxng ecaemuxngaela pthmphlemuxngchawmuslim sungidxphyphaelanaphlphrrkhchawaekhkchwa hniphycakocrsldthikhukkhamxyanghnk inaethbhmuekaachwalxngeruxmakhunfngbriewnfnghwekhaaedng odypraktinexksarchawtangchatithimakhakhay epntnwainsaenacdhmaykhxngnayaemr ethnehathaemn cakxyuthya miipcnthungnayehndrik aecnesn nayphanichykhnthi 1 chawdtch thipttaniinpi ph s 2156 xxkchuxecaemuxngsngkhlainkhnannwa omkul 12 aetinbnthukbristhxinediytawnxxkkhxngxngkvs idklawthungemuxngsngkhlainpi ph s 2165 eriykchuxecaemuxngwa daotaokmxll 13 cungphxsrupidwa phusrangemuxngfnghwekhaaedngpramanklangphuththstwrrsthi 22 epnmuslimthichawxngkvsinsmyxyuththyaeriykwa omkul aela chaw dtch eriykwa omkxl ody daotaomkul idtngemuxngsngkhlabriewnhwekhaaedng ekhakhaymwngaela ekhanxy sungnacaxyurahwang ph s 2153 2154 14 sungtrngkbsmyphraexkathsrth suphthr sukhnthaphirmy n phthlung sungepnechuxsayodytrngkhxngsurtansuilman idelawa praman ph s 2145 daotaomkxlsungekhypkkhrxngemuxngsaely thiepnemuxngluk khxngcakarta bnekaachwa xinodniesiyinpccubn idxphyphkhrxbkhrw aelabriwarhniphy karlaemuxngkhun sungichpunihycakeruxpunyingkhunfngthieriykwa Gunship policy lngeruxsaephamakhunfngthibriewnbanhwekhaaedng aekhwngemuxngsngkhla ekhaicwatrakulnikhngekhyepntrakulpkkhrxngbanemuxngmakxn emuxecxthaelehmaasmhwekhaaedng thandaota omkxl kidnabriwarkhunbk aelwchwyknsrangbanaeplngemuxng aela ddaeplngbriewnpakthangekhathaelsabsngkhlaihepnthacxderuxkhnadihy thisamarthrberuxsaepha hrux eruxkapnthiprakxbthurkickarkhathangthael aewaekhacxdethiybthaid cnemuxnghwekhaaednginsmynn klayepnemuxngthaeruxrahwangpraethsip kitisphyniodngdngipcnthungkrungsrixyuthya dwyehtunismedcphraexkathsrth ph s 2148 2153 cungidmiphrabrmrachoxngkar aetngtngihdaota omkxl epnkhahlwngihykhxngphraecakrungsyam pracaemuxngphthlungxyuthihwekhaaedng aekhwngemuxngsngkhla 15 surtanphukhrxngemuxngsngkhlaidpkkhrxngemuxngaebbrthsurtan khxngrachwngs xxotman sungkarpkkhrxngaebbniaephrhlayekhamayngekaasumatra ekaachwa aelarthsurtantang thangplayaehlmmalayu odysultanphupkkhrxngemuxngsngkhlafnghwekhaaedngidnbthuxsasnaxislam nikaysuni cungdarngkhtaaehnngcularachmntri swnbutrchay samkhnkhux mustafa husesn aela hssn idrbkaraetngtngihdarngtaaehnngsungthang kxngthpherux phubychakarpxm aela taaehnngkarpkkhrxngxun inrabxbkarpkkhrxngaebbsultan 16 thayathphusubechuxsaysultalsulymanmixyudwyknhlayskul odymi n phthlung epnmhasakhaihy karkhaaerkerimkbhxlnda aekikh inrayaaerkkhxngkartngemuxngsngkhla ecaemuxngidyxmrbinkartkepnemuxngthixyuphayitkarpkkhrxngkhxngkrungsrixyuthya odysurtanphukhrxngemuxng idcdsngekhruxngrachbrrnakarsungprakxbdwydxkimengin aela dxkimthxng aekkrungsrixyuthya odyecaemuxngsngkhlaidkahndthisthangkhxngkarphthnaemuxngsngkhlafnghwekhaaedngepnlksnaemuxngtha thakickarinaelkepliynsinkhainradbnanachati odyemuxngthaniidthakarkhakhaykb hxlnda oprtuektu xngkvs cin xinediy aela frngess sungpraethskhukhapraethsaerk thisamarthmismphnthphaphthiditx krungsrixyuthya sungepnemuxnghlwngkhxngpraethsithy aelasamarthkhyaykhwamsmphnththangkarkha mayngsngkhlakhux hxlnda odyechphaarahwangpi ph s 2171 2201 epnsmythihxlnda mikhwammngkhngcak karphukkhadekhruxngethsaetephiyngphuediyw odyhxlndasamarthkacdkhuaekhngthangkarkhaxun echn oprtuektu xngkvs aela phxkhamuslim ihhangcakesnthangkarkha miphlthaihihhxlndamikhwammngkhng aela mixanackhuninyuorp aela tawnxxkikl khrnthungpi ph s 2184 chawdtchsamarthyudemuxngmalakasungepnsunyklangkarkhathangthaelthisakhyidcakoprtueks cungichmalakaepnsunyklangkarkhakhaykbcin aelayipunodytrng 17 odymibnthukhlay chbb idklawthungkarkhakhaybriewnemuxngthasngkhlafnghwekhaaedng dngni cdhmaykhxngnaykhxrenlis fxn niwruth cakhangdtch thikrungsrixyuththya ipthunghxkarkhaemuxngxmsetxrdm praethshxlnda emux ph s 2160 klawthungemuxngsngkhlaiwwa khnaniphxkhasakhy idsyyawacaaewaemuxngsingkhra sngkhlafnghwekhaaedng 18 cdhmaykhxng curaekhng chawxngkvsidraynganipthihangxngkvs bnekaachwaemuxwnthi 14 thnwakhm ph s 2164 idklawthungkarkhakhaythiemuxngsngkhlafnghwekhaaedngiwwa phwkdchicheruxkhnadelkthieriykwa aewngekxr odymieruxkhnadelknimixyupraman 4 5 la pracathisingkhra ephuxkwansuxphrikithycakphxkhachawphunemuxngthiekhamakhayih 19 bnthukkhxng oyekst sekaetn phucdkarhanghxlnda insmyphraecaprasaththxng hnngsuxaetngemux ph s 2179 dngkhaaeplinprachumphngsawdar phakh 76 klawwa phwkerachawhxlndaidekhamaxyuinxanackrsyamid 30 piaelw aelaidrbkartxnrbepnxyangdicakphramhaktriytlxdma karkhakhaykhxngerathungcaimidrbkairmakmaycnekinip aetkrannphwkerayngidrbimtricit mitrphaphcakphramhakstriy makkwachnchatiyuorpxunidrb 20 sungsxdkhlxngkbkarphbsusankhxngchawhxlndaxyu n briewnsusanwilnda inbriewnphunthiemuxngekasngkhlafnghwekhaaedng enuxngcakkarthiemuxngsngkhlafnghwekhaaedngepnemuxngkhukhathisakhy kbhxlnda thaihemuxngsngkhlaidrbkarkhumkhrxng aela karsnbsundantang cakhxlndaepnxyangmak cnkrathngthaihemuxngsngkhla ody sultansuilman chwyoxkas aekhngemuxnginchwngkbtkrungsrixyuthyain rchsmyphraecaprasaththxng sungphlcakkaraekhngemuxngniexngthaih sultansuilmanprakastwepn phraecasngkhlathi 1 aela daeninkarkhaodytrngkbnanapraethsodyechphaa praethshxlnda sungaethbcaeriykidwa hxlndaidthakarkhaephuxexaic aelasmphnthdanpraoychnthangkarkha thngkrungsrixyuthyaaelasngkhla ipinkhraediywkn dngprakthlkthanwa phraecaprasaththxng aehngxyuthyaidekhy khxihhxlndachwyprabkbtemuxngsngkhla aethxlndaklbimidtngicchwyxyangcringcngtamthiidaesdngectnaiw sayngihkhwamchwyehluxemuxngsngkhladwyinkhraediywkn thaihkhwamsmphnthrahwangemuxngsngkhlafnghwekhaaedng kbhxlnda yingthwikhwamaennaefnkhuntamladb odyimmibthbathkhxngkrungsrixyuthyamaaethrkaesng cnhxlndasniccaepidsthanikarkhakbemuxngsngkhlafnghwekhaaedng tambnthukkhxng samuexl phxthths sungipsarwcphawatladinexesiyemuxpi ph s 2221 idbrryaywaecaemuxngsngkhlatxnrbepnxyangdithiwngkhxngemuxng aesdngkhwamepnknexng phrxmthngtngkhxesnxhlayxyangthiepnkarcungicihekhaipkhakhay echn caimekbxakrban cahabanaelathixyuih 21 odyprakthlkthansnbsnuneruxngnicakcakaephnthisungthaodychawfrngess idrabuwa mihmubankhxngchawhxlndapraktxyuinaephnthi nxkehnuxcakkarprakthlkthankhxngsusanchawdtch xyuiklthifngsph sultansuilmansungxyuthangtxnehnuxkhxngemuxngsngkhlafnghwekhaaedng odymihlumsphehlanikracdkracayxyupraman 22 hlum 22 sungchawbanideriykthifngsphniwa wilnda sung hnunginyisibsxng hlumnixacepntw samuexl phxthths hrux phrrkhphwkexngkepnid 23 khwamsmphnththangkarkhakbxngkvsthinamasuemuxngaehng 20 pxmpun aekikh khwamepnkhuaekhngthangkarkharahwanghxlnda kb xngkvsidnamasukarkhanxanackhxnghwemuxngtang phayitkarpkkhrxngkhxngkrungsrixyuthya echn khnathisngkhlamiptismphnththangkarkhaaelakaremuxngthiditx hxlnda nnxngkvskiderimmungkhwamsnicthangkarkhakb emuxngpttanithiepnemuxngthaxyuthangtxnitkhxngsngkhla aelaphyayamthicakhybkhyaykarkhamasusngkhla dngbnthukchbbhnungthiekhiynodyphxkhachawxngkvs klawthungkarkhathiemuxngsingkhrawa caimepnkarphidhwng hakkhidcasrangkhlngsinkhakhnadihykhunthi singkhra Singora khaphecakhidwaera xaccaichsingkhra epnthisahrbtraewnhasinkhacakbriewniklekhiyng ephuxcdsngihaekhangkhxngerathikrungsyam okhchinichna phunthithangtxnitkhxngewiydnam bxeniyw aelayipunidxyangdi 24 odycakkarkhakhaykbtangchatiniexngthaihemuxngsingkhrathinaody daotaomkxl idphthnaemuxngxyangrwderwephuxrxngrbkarkhakhayradbnanachati ephuxsrangkhwamplxdphy aelarksaemuxngcakkarplnsadmcakocrsldsungekidkhunxyangmakinkhnann karphthnaemuxngcungidrwmipthungkarsrangpxmpunihybriewnbnekha aelathirabinchyphumitang thung 20 pxmpun rwmipthungkarsrangpratuemuxngaelakhudinrxbemuxng odyidrbkarsnbsnunethkhonolyiaelaxawuthcakphxkhachawxngkvs aelkkbkarthixngkvsmatnghangthisngkhla thngnitrngkbhlkthantamthinay lamar chawfrngess idbnthukaephnphngemuxngiwemux ph s 2230 prakxbdwypratuemuxngaelapxmpun 17 pxm 25 cakkarthisngkhlaaekhngemuxng thaihphxkhachawxngkvsehnchxngthanginkarldkhaphasithicatxngsngihaekkrungsrixyuthya ephiyngaetihkhxngkanl aekecaemuxng singkhra ephiyngelknxy ksamarththakarkhakhayinaethbniidaelwdngbnthukxnhnung sungekhiynodyphxkhachawxngkvswa kartngkhlngsinkhakhunthiniyngcachwyihimtxngesiykhaichcaysahrbhangxikdwy ephraathiniimekbxakrkhnxnely ephiyngaetesiykhxngkanlihaekdaotaomkxll ecaemuxngsngkhla kxacnaenginsinkhaphanipid 26 odyphlcakkarprakasaekhngemuxng aela tngtnepnphraecasngkhlathi 1 khxngsultansuilmn butrkhxngdaotaomkxl cungesmuxnkarepidoxkasihemuxngsngkhlainrayaniecriythungcudsungsud thungkhnmikarphlitengintrakhunichexng odymi khawa sngkhla epnphasaithybnhriyy phasayawisxngkha xanwa nakhri singekxr aeplwankhrsngkhla aelamiphasacinxik hakha 27 enuxngcakimprakthlkthaninchwngewlakarphlitehriyyaetsnnisthancakphasa aekhk thipraktbnehriyy cungsnnisthanwanacaxyuinchwngewlathiecaemuxngaekhkpkkhrxngsngkhlaxyuekuxb 40 pi thaiherasamarthkhadkarnthungsphaphesrsthkicthirungeruxngkhxngemuxngsngkhlainkhnannid dngnnhlngcakpi ph s 2185 sultansuilmanktngtnepnexkrach sthapnatnexngepnecaemuxngsngkhla daeninkarkhakb hxlnda xngkvs aelapraethsxun odytrngimphankarsngxakrsuxyuthyathaih phraecaprasaththxng kstriykhxngxyuthyainkhnann txngsngkxngthharmaprabhlaykhrngtlxdrchkarkhxngphraxngkh aetimsaercenuxngcaksngkhlaaehngni idtngemuxngxyuinchyphumithidi aelamikarkxsrangkaaephngemuxng khnkhu tlxdcn pxmpunihythimiprasiththiphaphsung ephuxpxngknemuxngthngthangnaaelathangbkmakkwa yisibpxm bangelmkrabuwa 17 pxmphuekhiynxyurahwangkhnhakhxmulephimetim dnghlkthancakkhxekhiynkhxng wn wlit Van Vliet phuaethnbristh Dutch East India CO Ltd pracakrungsrixyuthya sungekhyedinthangmaeyuxnemuxngsurtanthihwekhaaedng emuxwnthi 3 kumphaphnth ph s 2185 idekhiynraynganiwwa phraecaprasaththxng idekhysngkxngeruxcakkrungsrixyuthyamarwmkbkxngthphemuxngnkhrsrithrrmrach sungxyuthangtxnehnuxkhxngsngkhla thakarocmtiemuxngsngkhlathungsxngkhrnginchwngewlaephiyngsxngpi aettxngprasphkhwamphayaephipthngsxngkhrng 28 txma emuxngsngkhlafnghwekhaaedngidthukkxngthph thngthangbk aela thangthael tiaetkinpi ph s 2223 thdmainrchkarsmysmedcphranarayn aehngkrungsrixyuthya dngpraktincdhmayehtukhxngmxngsiexx ewert chawfrngessthimakhakhayinxyuthya in ph s 2230 wa phraecakrungsyamidsngkxngthpheruxsungmieruxrbmaepnxnmak ihmatiemuxngsngkhlaepnxyangmak aela idichaephnlxlwngphurksapxmaehnghnungihmiicxxkhangcaknaytn caknnthharkrungsrixyuthyacungidlxbekhaipthangpratudngklawepidpratuihthharekhamathalay aela ephaemuxng odyephlingidluklamcnihm emuxngtlxdcnwngkhxngecaphrayasngkhlahmdsinxikthng thharkrungsrixyuthyaidykthphekhaipinemuxngthalay pxm pratu hxrb aelabanemuxngcnehluxaetaephndin ephraaekrngwacamikhnkhidkbtkhunmaxik 29 swnxikbnthukhnungidelaiwwa kxngeruxcakkrungsrixyuthyaidrwmkbkxngthphcaknkhrsrithrrmrach idykthpheruxmadxblxmemuxngsurtanthihwekhaaedng odymiphrayaramedoch epnaemthphihy khrnaelwkxngthphthng sxng faykiderimthayuthnakarknthngklangwnaelaklangkhun odymilukeruxchawdtchthimarksakarn xyuthisthanikarkhakhxngbristh Dutch East India Co Ltd thihwekhaaedng ekhachwyfaysultanemuxngekhaaedng ekharbkbkxngthphemuxngnkhrsrithrrmrach dngpraktthifngsphkhxngthharxasachawdtch sungxyuthangtawnxxkkhxngkuobrthifngsphkhxngsurtansulyman odyinbnthukidbryayraylaexiydwainkhunwnhnungkhnathipunihycakeruxrbkhxngnkhrsrithrrmrach kalngkrahnayingemuxnghwekhaaedngthharsungxyuthipxmemuxngsngkhlakhxngsurtanmustafa butr sultansuilman canwnsxngkhnidthakarthryscudkhbifoynlngcakbnphuekhaisbaneruxnrasdrthitngxyubriewnechingekha sungswnmakcamungdwyhlngkhaibcak cungidekidifihmkhun thaihekidoklahlxlmanknkhun cnkrathngkxngthphkrungsrixyuthya aela emuxngnkhrsrithrrmrachsamarthykphlkhunbkidhlaycud echawnrungkhun mustafa husesn aelahssn nxngchay ekhaphbaelayxmcannaekaemthphihy ecaemuxngnkhrsrithrrmrach phlthisudcungpraktwa smedcphranaraynmharachmiphrabrmrachoxngkar ihyubelikemuxng sultan thihwekhaaedng lwkwadtxnkxngkalng aela briwarthnghmdxxkcakphunthi aelwlngeruxxphyphaebngepnsxngphwkkhux khnthimixayuhksibpikhunip ihxphyphiptnghlkaehlngihmthihmubansngkhla emuxngichya inphunthi c surasdrthani hangcaksngkhla harxykiolemtrthangtxnehnux swnkhnhnumkhnsaw rwmthnglukecaemuxngthngsam khxngsurtansuilman ihxphyphekhaipxyuinkrungsrixyuthya 30 hlngcakemuxngsngkhlafnghwekhaaedngthukthalayaelwthangkrungsrixyuthyaminoybaycaykemuxngsngkhlaihfrngess aetfrngessimyxmrb dnghlkthancakhnngsuxsyyathifxnkhxnthaiwthiemuxnglphburi emuxwnthi 11 thnwakhm ph s 2228 rabuiwwa smedcphraecakrungsyamykemuxngsngkhla aela emuxngkhunkhxngsngkhla phrarachthanihphraecakrungfrngess aela phrarachthanphrarachanuyatihphracakrungfrngesssrangpxm hruxcdthaxairinemuxngsngkhlaidaelwaetphrathy 31 aetkhxnithangfayfrngessidptiesskhxesnxdngklaw enuxngcakemuxngsngkhlainkhnannxyuinsphaphesiyhayxyanghnkephraathukthalaycnhmdsin xyangirktam emuxngsngkhlafnghwekhaaedngkyngmikarsrangkaaephnghruxkhxbekhtkhxngemuxngdwyim 32 aetprachachnswnihykidoykyayiptngbaneruxn xyufngaehlmsnsungxyuthangfakekhaxikdanhnung sungchumchnnitxmaidphthnaepnemuxngsngkhlafngaehlmsn 33 smyemuxngsngkhlafngaehlmsn aekikh hnikhwamthukkhyakhlngsngkhramemuxng Singora suemuxngsngkhlafngaehlmsn phayhlng emuxemuxngsngkhlafnghwekhaaedng thukkxngthphkrungsrixyuthyathalaycnhmdsin emux ph s 2223 prachachnchawsngkhlafnghwekhaaedngthiehluxxyu idyaychumchnipsrangemuxngihm n emuxngsngkhlaaehngthisxngni thiruckkninchuxwaemuxngsngkhlafngaehlmsn odyemuxngniepnemuxngthiimidrbkarwangaephninkarsrangemuxngtngaettn prakxbkbepnemuxngthithuksrangenuxngcakkaryayemuxngphayhlngcaksngkhram dngnnlksnakhxngemuxngcungepnemuxngthithuksrangknxyangngay bnphunthiechingekhatidthael thdcaktaaehnngemuxngsngkhlaedimthithukthalaylngipxikdanhnungkhxngfakekha enuxngcakepnthitngemuxngthixyubnechingekha thaihemuxngsngkhlaaehngthisxngniinphayhlngprasbkbpyhakarkhadaekhlnnacudxupophkh aelapyhakarmiphunthiinthangrabimephiyngphxkbkarkhyayaelaetibotkhxngemuxng sungepnpyhahlkthithaihekidkaryayemuxnginewlatxma lksnakarsrangbaneruxnkhxngsngkhlafngaehlmsn swnihybaneruxncathadwywsduimthawr echn im aela ibcak inlksnaeruxnekhruxngsb cungthaihhlngehluxrxngrxy aelahlkthanimmaknk enuxngcakprachakrinkarsrangemuxngswnihyepnchawbanthrrmdasamychn prakxbkbkhnad aela xanaekht rwmipthungxanackarpkkhrxngkhxngemuxngsngkhlaidldthanaepnaekhemuxngelk khxngemuxngbriwar khxngemuxngphthlung 34 dngnnecaemuxngsngkhlakhnaerkcungthukaetngtngodyphrayackri aela phrayaphichyracha epnephiyngaekhkarkhdeluxkchawbankhnhnungchux oym madarngtaaehnngepnphrasngkhla ecaemuxngsngkhlafngaehlmsn aela inkhrawediywknnnexng yngmichawcinkhnhnungchux nayehyiyng aeseha chawcin sungxphyph macak emuxng eciyngcinghu mlthlfueciyn idesnxbychithrphysin aelabriwarkhxngtn ephuxaelkkbsmpthanphukkhadthurkicrngnkbn ekaasiekaaha inthaelsabsngkhla ecaphrayathngsxngcungphicarna aetngtngih nayehyiyng aeseha epnhlwngxinthkhirismbti nayxakrrngnkekaasiekaaha 35 phrasngkhlaidpkkhrxngemuxngsngkhlafngaehlmsn xyucnthungpi ph s 2317 smedcphraecakrungthnburi iddariwa phrasngkhla oym hyxnsmrrthphaphinkarptibtirachkar cungihhlwngxinthkhirismbti ehyiyng aeseha sungepnnayxakrrngnk ekaasiekaaha eluxntaaehnngepn hlwngsuwrrnkhirismbti ecaemuxngsngkhla khnthdmasungnbwaepnkarerimtnsayskul n sngkhla sungtxmaidpkkhrxngemuxngsngkhla mathung 8 run inkarpkkhrxngsngkhlainchwngewlaninbepnchwngewlakhxngkarthahnathipkpxngxanaekht aelarbichrachkarpkkhrxngaethnemuxnghlwng sungtrngkbkrungrtnoksinthr pkkhrxngodyphrabathsmedcphraphuththelishlanphaly rchkarthi 2 pyhahlkkhxngkarpkkhrxngsngkhlakhuxkarsngkalngiprwmkakbaelakhwbkhumhwemuxngaekhktang ihxyuinkhwamsngb odymiehtukarntang thiekiywenuxngkbkarrbhlaykhrng thaihecaemuxngsngkhlainruntang idmioxkasaesdngkhwamsamarth aela khwamphkhdithangkarrb odyinsmysngkhla khrngnimiemuxng aekhk pttani idthukaeykxxkepn ecdhwemuxngyxy idmaxyuphayitkarkakbduaelkhxngsngkhla sungtxmachuxemuxngtang idthuknaiptngepnchuxthnn inkhrngtngemuxngihm n fngbxyang emuxngthngecdmiraychuxdngni emuxngpttani emuxnghnxngcik emuxngemuxngyala emuxngramnh emuxngyahring emuxngsayburi aelaemuxngraaenga aela emuxngsudthaythiekhamaxyuitkarkakbduaelkhxngsngkhla inchwngpi ph s 2379 khuxemuxngstulinsmyphrabathsmedcphranngeklaecaxyuhw rchkarthi 3 aelatrngkb ecaphrayawiechiyrkhiri ethiynesng pkkhrxngemuxngsngkhlafngaehlmsn enuxngcakemuxngsngkhlafngaehlmsnepnemuxngthithuksrangxyangngay ephuxrxngrbkarhniphyinchwngemuxngaetk thaihekidpyhaaelakhxkhdkhxnginkarphthnaemuxnghlayprakartamma sngphltxkarphicarnayayemuxnginewlatxmaimnannk ecaemuxngsayskul n sngkhlathipkkhrxngemuxngsngkhlafngaehlmsn dngni ladbthi 1 phrayasuwrrnkhirismbti ehyiyng aeseha ph s 2318 2327 ladbthi 2 ecaphrayaxinthkhirisrismuthrsngkhramramphkdi xphyphiriybrakrmphahu buyhuy ph s 2327 2355 ladbthi 3 phrayawiessphkdi ethiyncng ph s 2355 2360 dd smyemuxngsngkhlafngbxyang aekikh srangemuxngsngkhlafngbxyang sukhwamrungeruxng aelakhwammngkhngkhxngemuxngtha cnthungemuxngthxngethiyw cakkarkhyaytwkhxngemuxngsngkhlafngaehlmsn thaihpyhakarkhadaekhlnnacudephuxkarxupophkhbriophkh thwikhwamrunaerngmakkhun prakxbkbphunthibriewnsngkhlafngaehlmsn epnphunthiladchnechingekha thaihepnxupsrrkhtxkarkhyaytwkhxngemuxngrwmthung xacepnxupsrrkhkhxngkarkhyaytwepnemuxngthainxnakht sungcaklksnathangphumisastr nacaepnkhxidepriyb aetenuxngcakmiphunthiinaenwrabimephiyngphx cungthaihphrayawiechiyrkhiri ethiynesng iptngemuxngsngkhlaihmthitablbxyang sthanthipccubn tngaet ph s 2379 sungemuxngihmthisrangkhun kyngkhngrksakhwamepnemuxngthaiwxyangedim odyinebuxngtnkhxngkarsrangemuxng phrayakhiri ethiynesng n sngkhla iderimsrangpxm kaaephngemuxngyaw 1200 emtr aela pratuemuxng sibpratu tngaet ph s 2379 hlngcaknncungidwanghlkemuxng imchyphvsphrarachthan aelasmophchnhlkemuxnginpi ph s 2385 aelaeriykbriewnphunthiniwa emuxngsngkhlafngbxyang kxnthiphrayakhiri ethiynesng cathungaekkrrminpi ph s 2408 thdcaknn phrayakhiri ladbtxma idepnecaemuxngsngkhlatx aela iddaeninkarphthnasngkhlainlksnaemuxngknchnrahwangemuxngpttani sungepnemuxngmuslimthixyuthangtxnitkhxngsngkhla aela emuxngnkhrsrithrrmrachsungepnemuxngphuththsasnikchn odyemuxngsngkhlaidxyuphayitkarpkkhrxngkhxngsayskul n sngkhla sungmi nayehyiyng aeseha epntnskul rwmecaemuxngsayskul n sngkhlathipkkhrxngemuxngsngkhla bxyang dngni ladbthi 1 phrayawiechiyrkhiri ethiynesng n sngkhla ph s 2360 2390 phuerimsrangemuxngsngkhla bxyang ladbthi 2 ecaphrayawiechiyrkhiri buysng n sngkhla ph s 2390 2408 ladbthi 3 ecaphrayawiechiyrkhiri emn n sngkhla ph s 2408 2427 ladbthi 4 phrayawiechiyrkhiri chum n sngkhla ph s 2427 2431 ladbthi 5 phrayawiechiyrkhiri chm n sngkhla ph s 2431 2439 dd hlngcakecaphrayawiechiyrkhiri emn n sngkhla idepnecaemuxngsngkhlaidpramanpiess phrabathsmedcphracxmeklaecaxyuhw rchkalthi 4 idesdcrachdaeninmayngemuxngsngkhla aelaidphrarachthanenginbangswnephuxsrangecdiy bnyxdekhatngkwn 36 rahwangpi ph s 2437 2439 emuxngsngkhlaidepliynaeplngkarpkkhrxng odysmedcphraculcxmeklaecaxyuhwrchkalthi 5 idptirupkarpkkhrxngepnaebbmnthlethsaphibal odytngmlthlnkhrsithrrmrach prakxbdwy nkhrsrithrrmrach phthlung sngkhla aela hwemuxngaekhkxik ecdemuxng odymi phrawicitr pn sukhum lngmaepnkhahlwngphiesswakarmnthlnkhrsrithrrmrach sungtaaehnngthitngxakharthiwakarxyuthiemuxngsngkhlabxyang aelaldbthbathecaemuxngepnphuwarachkaremuxng sungthuxwaepnkarsinsudyukhkarpkkhrxngaebbecaemuxngipdwy thngniecaemuxngkhnsudthayinsayskul n sngkhla thipkkhrxngemuxngsngkhlamamakkwa aepdrun txmapraethsithyidprbepliynkarpkkhrxngxikhlaykhrng cnkrathnginpi ph s 2475 rthbalidepliynaeplngkarpkkhrxngodyykelikrabbedimthnghmd aelaykradbsngkhla khunepncnghwdhnungkhxngpraethsithy 37 raynamecaemuxngaelaphuwarachkarcnghwdsngkhla aekikhthaeniybecaemuxngaelaphuwarachkarcnghwd 38 ladb phaph raynam erimtn sinsudxanackrsthingpura1xanackrsingkxra rthsultansngkhla emuxngsngkhla hwekhaaedng 1 phraecasngkhla thi 1 daota omkxl 2 phraecasngkhla thi 2 sultansulyman chah khuntxxyuthya 3 smedcphrarachathibdiaehngsngkhla thi 1 sultansulyman chah tngtnepnxisra ph s 2173 ph s 22114 smedcphrarachathibdiaehngsngkhla thi 2 sultanmustxfa emuxngsngkhla aehlmsn1 phrasngkhla wiethiyn 2 phrasngkhla oym 3 phrayasuwrrnkhirismbti ehyiyng aeseha 吳讓 hrux xuhyang 吳陽 2318 23274 ecaphrayaxinthkhirisrismuthrsngkhramramphkdi xphyphiriybrakrmphahu buyhuy 吳文輝 2327 23555 phrayawiessphkdi ethiyncng 吳志從 2355 23606 phrayawiechiyrkhiri ethiynesng 吳志生 2360 23907 ecaphrayawiechiyrkhiri buysng 吳志仁 2390 24088 ecaphrayawiechiyrkhiri emn 吳錦 2408 24279 phrayawiechiyrkhiri chum 吳寵 2427 243110 phrayawiechiyrkhiri chm 吳登箴 2431 2444phumisastr aekikhthitngaelaxanaekht aekikh cnghwdsngkhlatngxyufngtawnxxkkhxngphakhit odymicnghwdthimixanaekhttidkn dngni danehnux tidkbcnghwdnkhrsrithrrmrach aelacnghwdphthlung danit tidkbcnghwdyala cnghwdpttani rthekhdah aelarthpaliskhxngpraethsmaelesiy dantawnxxk tidkbxawithy dantawntk tidkbcnghwdphthlung aelacnghwdstultraaelasylksnpracacnghwd aekikh hlkemuxngtnimpracacnghwd saedaethiym Azadirachta excelsa dxkimpracacnghwd saedaethiym 4 khakhwy aekikh khakhwypracacnghwdkhxngcnghwdsngkhlainpccubnkhux nknaephlinta smihlaephlinic emuxngihysxngthael esnhsaphanpa sunykarkhaaednit sungepliynmacakkhakhwyemuxcnghwdsngkhlaepnecaphaphkilaaehngchati khux nknaephlinta smihlaephlinic emuxngihysxngthael esnhsaphanpa efuxngfasudswy rarwythurkicaednit aelakhakhwythxngethiywkhrngaerkemuxkarthxngethiywaehngpraethsithyxxkaekhmepy Visit Thailand khux nknaephlinta smihlaephlinic emuxngihysxngthael esnhsaphantin thinthurkicaednit hnwykarpkkhrxng aekikhkarpkkhrxngaebngxxkepn 16 xaephx 127 tabl 987 hmuban xaephxemuxngsngkhla xaephxsthingphra xaephxcana xaephxnathwi xaephxethpha xaephxsabayxy xaephxraond xaephxkraaessinthu xaephxrtphumixaephxsaedaxaephxhadihyxaephxnahmxmxaephxkhwneniyngxaephxbangklaxaephxsinghnkhrxaephxkhlxnghxyokhng karpkkhrxngswnthxngthin aekikhcnghwdsngkhla mikaraebngkarpkkhrxngswnthxngthin dngni ethsbalnkhr aekikh miethsbalnkhr 2 aehng khux ethsbalnkhrsngkhla ethsbalnkhrhadihyethsbalemuxng aekikh miethsbalemuxng 11 aehng khux ethsbalemuxngbanphru ethsbalemuxngkhlxngaeh ethsbalemuxngkhwnlng ethsbalemuxngkhxhngs ethsbalemuxngthungtaesa ethsbalemuxngsinghnkhr ethsbalemuxngsaeda ethsbalemuxngpadngebsar ethsbalemuxngekharupchang ethsbalemuxngkaaephngephchr ethsbalemuxngmwngngam ethsbaltabl aekikh miethsbaltablxik 29 aehng idaek ethsbaltablphawng ethsbaltablekaaaetw ethsbaltablsthingphra ethsbaltablcana ethsbaltablbanna ethsbaltablnathwi ethsbaltablethpha ethsbaltabllaiphl ethsbaltablsabayxy ethsbaltablbxtru ethsbaltablraond ethsbaltablkraaessinthu ethsbaltablkaaephngephchr ethsbaltablnasithxng ethsbaltablpakaetra ethsbaltablprik ethsbaltablkhlxngaenga ethsbaltablsankkham ethsbaltablphatng ethsbaltablbanir ethsbaltablnanxy ethsbaltablkhueta ethsbaltablkhwneniyng ethsbaltablbangehriyng ethsbaltablthachang ethsbaltablnathwinxkethsbaltablbanhar ethsbaltablchaael ethsbaltablthunglan ethsbaltablokhkmwng ethsbaltablthaphrayakarkhnsng aekikhrayathangcaktwcnghwdipxaephxtang aekikh xaephxsinghnkhr 21 kiolemtr xaephxnahmxm 31 kiolemtr xaephxhadihy 32 kiolemtr xaephxcana 37 kiolemtr xaephxbangkla 38 kiolemtr xaephxkhlxnghxyokhng 48 kiolemtr xaephxsthingphra 50 kiolemtr xaephxkhwneniyng 50 kiolemtr xaephxnathwi 57 kiolemtr xaephxrtphumi 60 kiolemtr xaephxsaeda 70 kiolemtr xaephxethpha 71 kiolemtr xaephxkraaessinthu 76 kiolemtr xaephxraond 90 kiolemtr xaephxsabayxy 95 kiolemtrchawcnghwdsngkhlathimichuxesiyng aekikhsmedcphranangecasuthida phchrsuthaphimllksn phrabrmrachini phraxkhrmehsiinphrabathsmedcphrawchireklaecaxyuhw hlwngputhwdehyiybnathaelcud smedcphramhamuniwngs phicitr thitwn on phrarachakhnaecakhnarxng xditecakhnaphakh16 17 18 thrrmyut ecaxawaswdosmnswiharrachwrwihar ruppccubn phrarachsilsngwr chwng xt thewthiethr hruxthanecakhunphthr xditecakhnacnghwdsngkhla stul xditecaxawas wdmchchimawaswrwihar cnghwdsngkhla phrathrrmwiorcnethr phlb thitiok xditprathankhnakrrmkarcnghwdsngkhla xditecaxawas wdmchchimawaswrwihar cnghwdsngkhla xditecaxawaswdthrrmbucha cnghwdsurasdrthani phrarachakhna chnsamyyk wipsnathura rupaerkphakhit phrayamanwracheswi plxd wiechiyr n sngkhla xditphusaercrachkaraethnphraxngkhinrchkalthi 9 aelaprathansphaphuaethnrasdr ecaphrayasrithrrmathiebs citr n sngkhla xditprathansaldika prathanrthspha prathansphaphuaethnrasdr prathanxngkhmntri prathankhnaerkkhxngbristhithypraknchiwit aelaepnecaphrayakhnsudthaykhxngpraethsithy phrayawiechiyrkhiri chm n sngkhla ecaemuxngsngkhlaxngkhsudthay phlexkeprm tinsulannth naykrthmntrikhxngpraethsithy khnthi 16 prathanxngkhmntriaelarthburuskhnaerkkhxngpraethsithytxcakrthburusxawuos khux sastracary dr pridi phnmyngkh nayniphnth buyyamni rthmntrichwywakarkrathrwngmhadithy hlwngsiththiprakar plxd ekstrsunthr nayxaephxsthingphra krmkaremuxngsngkhla phraesnhamntri chun sukhnthhngs nayxaephxehnux khnsudthay aelanayxaephxhadihy khnaerk khunniphththcinnkhr eciykisi tntrakulcirankhr khhbdiphudungthangrthifekhamahadihy kimhyng aeschi khhbdichawcinphubricakhthidinsrangorngeriynsrinkhrmulnithi orngeriyncinthimichuxesiynginphunthiaelabricakhthidintamsthanthitanginhadihy epntnkaenidkhxng tladsikimhyngaela tladkimhyng tladsinkhahadihy inpccubn khunkhlxngrinrakr hnu ekstrsunthr khhbdiphuduaelkarkhakhawlumnasthingphra xasis phithkskhumphl cularachmntri sastracarykittikhun dr wisnu ekhruxngam nkkaremuxng nkkdhmay rxngnaykrthmntri xditnayksphamhawithyalyrachphtsngkhla sastracarykittikhun dr bwrskdi xuwrrnon xditkhnbdikhnanitisastr culalngkrnmhawithyaly xditelkhathikarkhnarthmntri elkhathikarsthabnphrapkeklaaelaxupnaykrachbnthitysthan sastracary dr dusit ekhruxngam xditxacaryphakhwichawiswkrriffa khnawiswiswkrrmsastr culalngkrnmhawithyaly phuechiywchayethkhonolyiesllaesngxathity sastracary dr phwngephy sirirks xacarypracaphakhwichachiwwithya khnawithyasastr mhawithyalysngkhla hwhnaphakhwichachiwwithya khnawithyasastr mhawithyalysngkhlankhrinthr khnbdikhnawithyasastr mhawithyalysngkhlankhrinthr idrbkarykyxngphuechiywchaydankhwamhlakhlaykhxngphuchinwngskhingkhakhxngolk idrbkartngchuxephuxepnekiyrtisahrbkhnphbphuchchnidihmkhxngolkinskulepraatn wngskhingkha Caulokaempferia sirirugsae Ngamriab chuxphasaithywa epraatnsirirks satracary dr wchrinthr rukkhichysirikul nkwicydiednaehngchatipracapi 2558 sakhawithyasastrekhmiaelaephsch xacaryphakhwichaekhmi khnawithyasastr mhawithyalysngkhlankhrinthr phl t t iphorcn ekstrsunthr xditphubychakartarwcthanghlwng xnukrrmathikarkickartarwc khusmrs dr chwirtn ekstrsunthr smachikwuthispha xditphuchwyrthmntriwakarkrathrwngwthnthrrm mkut xrvdi nkekhiyn kwisiirt silpinaehngchati sakhawrrnsilp nwniyayaelaeruxngsn pi 2555 brrnathikarsankphimphphiesux kn thxnghlx silpinaehngchati sakhasilpakaraesdng chin xrmut silpinaehngchati sakhasilpakaraesdng phiyoy suwrrnkhiri silpinaehngchatiaelarachbnthitsanksilpkrrm yk chubw silpinaehngchati sakhasilpakaraesdng onra sthaphr srisccng silpinaehngchati sakhawrrnsilp suththichy hyun phuprakaskhaw wirakant musikphngs nkkaremuxng ethphchy hyxng krrmkarbriharekhruxenchn thpniy exiydsriichy phuprakaskhaw cirthitikant ehmsuwrrn chi nkthrxmobm Trombone chuxdngradbexechiy aechmpthrxmobthaecsradbolk aelaaechmppraethsithy 3 smy oprdiwesxraelankaetngephlng snthya chitmni edxastar khnfakhwadaw pi 1 mntri sriyngkh kwihmiepdaedng nkpraphnthithyidrbrangwlsiirt thrrsphakhy chi bi ekhphiexn nkrxng nkaesdng nayaebb ednekaaesn ekawichit nkmwy nphaphl phykhkhxnnt nkmwy khrrkhchy kmphlannth nayxaephx thawr esneniym xditrthmntrichwywakarkrathrwngmhadithy bnthit xungrngsi wathykr cngkl misa phuprakaskhaw wrthya wxngchyaphrn nkaesdng snthya chitmni nkrxng nkaesdng ebythray hunnxy nkaesdng phithikr nkrxng nangaebb ephchrda ethiymephchr nkaesdng siwthn ochtichychrinthr nkaesdng oxsthi sunmngkhl nkrxng chwlkr wrrthnphisithkul nkaesdng chnaphl stya nkaesdng phltarwcexk smephiyr exksmya tarwc aesng thrrmda silpinephlngephuxchiwit winthr eliywwarin nkekhiyn khthawuth thxngithy nkrxng wrnnth cnthrsmi nkaesdng ecakhxngthurkic suthiwn thwisin ibety xarsyam nkrxng nkaesdng kmlwrrn strtphayun rxngmisthinithyaelndxndb 1 2011 thchy prathumwrrn nkrxng phthrwdi pinthxng nkaesdngtlk nuy suwina xar syam nkrxngephlnglukthung suriya singhmuy nkfutbxl thimchatiithy wchra sukhchum smihla ec ecnni pahnn darankaesdng phithikr brrnrks xinthsr xu phnthang xarsyam nkrxng nkaetngephlng wrphl cintoksl bliw nkaesdng idrbrangwlchnaelis Smart Boy 2015 inkarprakwd Thai Super Model Contest 2015 ssi sinthwi ssi nangngam misexirthithyaelnd 2014 aela phuchna misxinetxrenchnaenlithyaelnd 2015 suphaphr malisxn fay nangngam misaekrndithyaelnd 2016 phuchna aela misaekrndxinetxrenchnaenl 2016 rxngxndb 2 rtiyaphrn chuaekw lukpd nangngam misxinetxrenchnaenlithyaelnd 2017 echxprang xariykul hwhnaklumixdxlhying wng BNK48 ptiphan tiraphnthxaiph ecms nayaebb misetxrthwrusumewildithyaelnd 2017 aela Top8 Mister Tourism World 2017 busya rngsi nkrxngwngdntrisunthraphrn ekhiyng buyephim xditrxngprathansaldika xdisr cxmsuriya edl nkkilayuodpracacnghwdsngkhla nayaebbaehlngthxngethiyw aekikhaehlmsmihla aekikh aehlmsmihlaxyuinekhtethsbalnkhrsngkhla hangcaktladsdethsbalpraman 3 kiolemtr mihadthraykhawsaxadaelathiwsnxnrmrun mirankhayxaharxyumak karedinthangcakhadihyichrthpracathangsayhadihy sngkhla aethakxyuintwemuxngsngkhlakmirthsxngaethw brikarcaktwemuxngipyngchayhadinrakhaimaephngnk aehlmsnxxn aekikh aehlmsnxxn tidkbaehlmsmihlaipthangtawntkechiyngehnux danthistawntkkhxngaehlmsnxxnepnthaelsabsngkhla briewnrxb aehlmsnxxnmithnn samarthchmthiwthsnidthngthaelhlwngaelathaelsab nxkcakniyngmiswnsnsungehmaaaekkarphkphxnaelanngphkrbprathanxahar ekhatngkwn aekikh xyuthangthistawnxxkkhxngekhanxy mibnidthangkhunxyuiklwdaehlmthray sungcakradbnathaelpraman 2 000 fut bnyxdekhamiecdiyaelatahnksungsranginsmyrchkalthi 5 emuxkhunipbnyxdekhatngkwnaelw samarthmxngehnthiwthsnkhxngemuxngsngkhlaaelathaelsabsngkhlaidxyangchdecn ekaesng aekikh xyuthangthisitkhxnghadsmihlapraman 3 kiolemtr mithnnaeykcakthnnithrburi trngsamaeyksaorng orngphyabalprasath epnhadthiswyngamaehnghnungkhxngsngkhla miokhdhinraekarakaxyurimthael aelamixyukxnhnungtngednxyuehnuxokhdhin sungchawbaneriykhinkxnniwa hwnayaerng emuxngwa hwnayaerng wa khrngnnthangemuxngnkhrsrithrrmrachkahnd brrcuphrabrmsaririkthatuinecdiy aelacdnganechlimchlxngihyot brrda 12 hwemuxngpksittangknaenginthxngipbrrcuinphrabrmthatu emuxngthinayaerngepnecaemuxngkepnemuxngkhunnkhrsrithrrmrachdwy prakxbkbnayaerngmikhwamsrththainphuththsasna cungkhnenginthxngepncanwnmakthungekaaesnbrrthukeruxsaepha phrxmdwyiphrphlxxkedinthangipemuxngnkhrsrithrrmrach khnakalngedinthangeruxsaephathukkhlunlmcharud cungekhacxderuxthichayfnghadthrayaehnghnung ephuxsxmaesmerux phxidthrabkhawwathangemuxngnkhrsrithrrmrach idbrrcuphrabrmsaririkthatuesrcaelw nayaerngesiyicmak cungihiphrphlkhnenginthxngbrrcuiwbnyxdekhalukhnung sngihlukeruxtdhwkhxngtnipwangiwthiyxdekha nayaerngklnictay lukeruxtxngcaictdhwecanayipwangiwbnyxdekhatamkhasng ekhalukniphayhlngeriykwa ekhaekaaesn eriykephiynipepn ekaesng kxnhinthipidthbbnyxdekhaeriykwa hwnayaerng chawbanechuxwadwngwiyyan khxngnayaerngyngepnpuosmefathrphymacnthukwnni ekaahnu ekaaaemw aekikh ekaahnu ekaaaemwepnekaaiklchayfngkhnadelk xyunxkaehlmsmihla mihinswyngamehmaasahrbtkpla miruppnhnuaelaaemw thaelsabsngkhla aekikh thaelsabsngkhlaepnthaelsabaehngediywinpraethsithy mikhwamyawcakpaknaipthangthisehnuxpraman 80 kiolemtr swnkwangimaennxn bangtxnaekhb bangtxnkwangmak swnthikwangthisudpraman 20 25 kiolemtr thaelsabsngkhlaepnthaelsabnacud aetcakrxyinchwngthitidkbthael trngpakxawinthaelsabmiekaaxyuhlayekaa thisakhyidaek ekaaihy ekaasi ekaaha ekaaaekw ekaahmak ekaaray aelaekaayx nkthxngethiywsamarthhaeruxthxngethiywinthaelsabidbriewnthaeruxxyuhlngthithakariprsniyothrelkh hruxbriewntladsd camieruxhangyawrbsngtlxdwn swnstwsngkhla aekikh epnswnstwepidrimthnnsngkhla nathwi tablekharupchang mienuxthi 911 ir miwtthuprasngkhephuxxnurksaelakhyayphnthustwpakhxngithykhunsuthrrmchati phunthiepnphuekhaelk hlayluk mithnnladyangodyrxbaelaaeykchnidstwiwepnhmwdhmu mistwmakmayhlaychnid thngthimithinkaenidinpraethsaelatangpraeths echn xuth nkchnidtang wwaedng esux craekh l nxkehnuxcakstwpachnidtang xnkhwrkhaaekkarsuksa swnstwsngkhlayngmicudednthinkthxngethiywimkhwrphladkhux cudchmthiwthsnsungsamarthmxngehnthsniyphaphkhxngemuxngsngkhla briewnnnmiranxahariwkhxybrikarnkthxngethiyw wdmchchimawas aekikh wdmchchimawaswrwihar wdklanghruxwdyaysricnthr xyuthithnnithrburi epnwdihyaelasakhythisudincnghwdsngkhla mixayukwa 400 pi srangsmyxyuthyatxnplay edimeriykwawdyaysricnthr klawknwayaysricnthr khhbdiphumngkhnginemuxngsngkhlaidxuthisenginsrangkhun txmamiphusrangwdeliybthangthisehnux aelawdophthithangthisit chawsngkhlacungeriykwdyaysricnthrwa wdklang aelaidepliynchuxepn wdmchchimawas odyphraecanxngyaethx krmhmunwchiryanworrskhrawesdcemuxngsngkhlaemux ph s 2431 txwnthi 17 singhakhm phuththskrach 2460 phrabathsmedcphramngkudeklaecaxyuhwmiphrabrmrachoxngkaroprdekla ihykthanawdkhunepnphraxaramhlwngchntri michuxthangrachkarwa wdmchchimawaswrwihar inwdmiobransthanthinasnichlayaehng xathi phraxuobsth srangsmyrchkalthi 1 epnsilpaprayuktithy cin phayinmiphaphcitrkrrmfaphnngthiyngxyuinsphaphsmburn echn phaphthaeruxsngkhlathihwekhaaedngthimikarkhakhayknkhukkhk sumpratu epnsilpacinkbyuorp aelamiphiphithphnth phthrsilp epnthiekbphraphuththrup wtthuobran sungrwbrwmmacakemuxngsngkhla sthingphra raond sungepnhlkthanthisakhythangprawtisastrkhwrkhaaekkarsuksa epidihekhachmthukwn ewnwncnthr xngkharaelawnhyudrachkar ewla 13 00 16 00 n phiphithphnthsthanaehngchati sngkhla aekikh phiphithphnthsthanaehngchati sngkhlatngxyuthithnnwiechiyrchm epnsthaptykrrmaebbcin xayukwa 100 pi edimepnbanphkswntwkhxngphrayasunthranurks entr n sngkhla phuchwyrachkaremuxngsngkhla srangemux ph s 2421 cnkrathngpi ph s 2437 cungichepnthiphankaelawarachkarkhxngphrawicitrwrsastr khahlwngphiesstrwcrachkaremuxngsngkhla sungtxmakkhuxecaphrayaymrach pn sukhum hlngcaknnichepnsalawakarmnthlnkhrsrithrrmrachaelaepnsalaklangcnghwdcnthungpi ph s 2496 inpi ph s 2516 krmsilpakridkhunthaebiynxakharniepnobransthanaelaprbprungepnphiphithphnthsthanaehngchatiaelaepidxyangepnthangkaremux ph s 2525 phayinphiphithphnthcdaesdngsilpwtthuphakhittxnlang aelaepnaehlngsuksahakhwamruthangdanobrankhdi prawtisastrsilpa chatiphnthuwithya silpacin silpaphunbanphunemuxng xathi banpratuimedimkhxngcwn epnsilpaphuththstwrrsthi 24 thadwyimcahlkekhiynsiaelapradbmukfimuxchangchawcinchnkhru aesdngxxkthungkhtiniyminthrrmeniympraephni wrrnkhdi sasnatamaebbcinthiwicitrngdngamyngkhwamsmburnxyumak obranwtthusmykxnprawtisastraehlngobrankhdicakbanechiyngaelakaycnburi epidihekhachmwnphuth wnxathity ewla 09 00 12 00 n aela 13 00 16 00 n khaekhachm chawithy 10 bath chawtangpraeths 30 bath sxbthamephimetim othr 0 7431 1728 ecdiybrrcuphrabrmthatuwdchymngkhl aekikh xyudanhnasthanirthifsngkhla miecdiybrrcuphrabrmthatu sungidmacaksrilngka emux ph s 2435 pccubnepnwdhlwng mixuobsthaelasalakarepriyythiswyngammak phiphithphnthphathamarng aekikh tngxyuthithnncana iklkbphiphithphnthsthanaehngchati sngkhla sungepnsthanthitngbanphkedimkhxngrxngxamatyothkhunwinicthnthkrrm bung tinsulannth bidakhxngphlexkeprm tinsulannth phiphithphnthepnsthaptykrrmaebberuxnithythisrangkhunephuxcalxngsthanthiekidkhxngphlexkeprm tinsulannth xditnaykrthmntriaelarthburussungepnchawcnghwdsngkhla cakkhabxkelakhwamthrngcainxditsmythibidakhxngthandarngtaaehnngphsdieruxncasngkhla phathamarng epntaaehnngekakhxngkharachkarkrmrachthnththimimatngaetsmykrungsrixyuthyaepnrachthanikhwbkhukbtaaehnngphsdiprakthlkthanxyuinkdhmaytrasamdwng aelaxykarlksnatang taaehnngphathamarngidichtidtxknmatlxdcnidmikarprakasichphrarachbyytirachthnth ph s 2479 taaehnngphathamarngcungidthukykelikip phiphithphnth epidihekhachmthukwnewnwncnthraelawnhyudnkkhtvks ewla 08 30 16 00 n bansrththa aekikh epnbanthichawsngkhlaphrxmicknsrangephuxepnxnusrnsthansakhythangprawtisastrmxbihkbphlexkeprm tinsulannth xngkhmntriaelarthburus insmythiyngdarngtaaehnngnaykrthmntri srangesrcemuxwnthi 26 singhakhm ph s 2534 txmathanidmxbbansrththanikhunihkbchawsngkhlaemuxpi ph s 2539 phrxmknnichawcnghwdsngkhlaidcdsrangxakharhxsmudkaycnaphieskkhun trngechingekhaiklkbbansrththaaelaepidepnthisuksakhnkhwa bansrththatngxyubneninekha iklkbbansrththa aelaepidepnthisuksakhnkhwaaelathxngethiyw bansrththaniepnsingthiaesdngthungsrththathichawsngkhlamitxphlexkeprm tinsulannth phiphithphnthkhtichnwithya sthabnthksinkhdisuksa aekikh tngxyuhmuthi 1 tablekaayx xaephxemuxngsngkhla briewniklechingsaphantin txnehnux aelaxyurimthanghlwngaephndinhmayelkh 4146 miphunthithnghmd 23 ir 1 ngan 39 9 tarangwa phunthiswnhnungxyubriewnechingekha aelaxikswnhnungxyubnyxdekha aelaemuxkhunipxyubnsudkhxngphunthi casamarthmxngehnthaelsabswnthilxmekaathng 3 dan epnthsniyphaphthiswyngammak sthabnaehngnitngkhunemux ph s 2521 ephuxsuksaekiywkbsilpwthnthrrmkhxngphakhit aelamikarcdnithrrskarekiywkbsilpwthnthrrmkhxngphakhitiwepnthinasnicmak echn silpwthnthrrmphunbancitrkrrmfaphnng ekhruxngdntriphunban tlxdcnphlitphnthnganfimuxtang sthabnthksinkhdisuksaprakxbdwyswnsakhy 5 swnkhux phiphithphnthkhtichnwithya xuthyanwthnthrrm sunywithybrikardanwthnthrrm ngansngesrimaelaephyaephr aelahmubanwthnthrrmsathit sthabnepidihphusnicchminewlarachkarthukwn khaekhachmkhnla 5 bath ekaayx aekikh epnekaaelk inthaelsabsngkhla edinthangodykhamsaphantinsulannthiptamesnthang caktwemuxngichthanghlwngaephndinhmayelkh 407 aelaeliywsayekhathanghlwngaephndinhmayelkh 408 thangipxaephxsinghnkhr ekaayxmiphunthithnghmdpraman 9 275 ir phunthiswnihyepnihlekhaaelathirabtamechingekha ehmaaaekkarekstrkrrm bnekaayxmikarthaswnphlimaebbsumrum hmaythungphlimcaphldknihphlphlittlxdpi echn smox maphraw khnun phlimthimichuxkhxngekaayxkhux capada lksnakhlaykhnunaetlukelkkwa samarthnaipthxdehmuxnklwyaekhk hruxcarbprathansdkid aelaphathxekaayx epnphaphunemuxngthimichuxesiyngaelaidrbkhwamniymcakphuniymswmisphaithy milaythiepnexklksn echn layrachwtth dxkphikul dxkphayxm enuxphaduaelrksangay nxkcaknnekaayxyngepnaehlngeliyngplakaphngkhawinkrachnginthaelsabsngkhlaxikdwy sthanthiaesdngphnthustwna aekikh sthanaesdngphnthustwnasngkhla tngxyubriewn playaehlmsnxxn epnokhrngkarthidaeninkarkxsranginpi ph s 2549 odymiwtthuprasngkhephuxiheyawchnaelaprachachnthwipichepnaehlngeriynrusuksaekiywkbrabbniewsthangnaaelaphnthustwnahlakhlaychnid mienuxthirwm praman 7 5 ir twxakharmienuxthi 2 ir aebngxxkepn 3 swn swnnacud epnkarcalxngnatkthimichuxesiyngkhxngphakhit aelakaraesdngphnthuplanacud swnnakrxy epnkarcalxngrabbniewskhxngna echn pachayeln phuch aelastwthixasybriewnpachayeln swnthael mistwthaelaelaphnthuplahlakhlay chnidsamarthchmphancxaekwphanxramathimikhnadsung 3 emtr yaw 7 emtr samarthchmplaidinmumkwang pratimakrrmphyanakhphnna aekikh epnokhrngkarthiethsbalnkhrsngkhlasrrkhsrangkhunephuxprbprungphumithsnbriewnchayhadsmihlaihepnsthanthiphkphxnkhxngnkthxngethiywaelachawsngkhla odynaexakhtikhwamechuxekiywkbphyanakhthiechuxwa phyanakh pnsylksnkhxngkarkaenidnaaelakhwamxudmsmburn chawitcungnbthuxphyanakhepnsingskdisiththiaelakrabihwkhxphrephuxepnsirimngkhlaekchiwit nbepnaehlngkareriynruthangwthnthrrmaehngihmthiekidkhunkhxngchawsngkhla pratimakrrmphyanakhphnnaepnsylksnhnungkhxngcnghwdsngkhla milksnaaebblxytw samarthmxngehnidrxbdan enuxwtthuepnolhathxngehluxngrmsnimekhiyw xxkaebbodyxacarymntri sngkhmusikannth rxngxthikarbdimhawithyalythksinkhnpccubn mikarsrangkhunepn 3 swn khux swnthihnung hwphyanakh tngxyubriewnswnsxngthael playaehlmsnxxn mikhnadesnphasunyklangkhxnglatw 1 20 emtr khwamsungcakthanlatwcnthungplayyxdsudpraman 9 emtr phnnalngsupakxawthaelsabsngkhla swnthisxng saduxphyanakh tngxyubriewnlanchmdawsnamsrabw aehlmsmihla khnadesnphasunyklangkhxnglatw 1 20 emtr khwamyaw 5 00 emtr khwamsung 2 50 emtr lksnalatwokhngkhrungwngklm ephuxihnkthxngethiywidlxditsaduxphyanakhihekidkhwamepnsirimngkhlaektnexng swnthisam hangphyanakh tngxyubriewnchayhadsmihla rimthnnsaeda hlngsnamkxlf khnadesnphasunyklang 1 20 emtr khwamyaw 4 00 emtr khwamsung 4 50 emtr pccubnpratimakrrmphyanakhphnnaidrbkhwamniymcaknkthxngethiywthngchawithyaelachawtangpraethsthiekhamaeyiymeyuxncnghwdsngkhla saphantinsulannth aekikh saphantinsulannth saphantinhruxsaphanpa tngchuxepnekiyrtiaedphlexkeprm tinsulannthsungepnchawcnghwdsngkhla epnswnhnungkhxngthanghlwngthiechuxmrahwangthanghlwngaephndinhmayelkh 407 sayhadihy sngkhla kbthanghlwngaephndinhmayelkh 408 saysngkhla raond odysaphanaehngniepnsaphankhamthaelsabsngkhla aebngxxkepnsxngchwng khuxchwngaerk echuxmrahwangchayfngxaephxemuxngsngkhla briewnbannakracaykbekaayxtxnit khwamyawrwmechingsaphanthngsxngdan 1 140 emtr chwngthi 2 echuxmrahwangfngdanehnuxkhxngekaayxkbfngbanekhaekhiyw khwamyawthngthngsin 1 800 emtr saphannierimkxsrangemux 26 minakhm ph s 2527 aelaesrcsinemuxwnthi 25 knyayn ph s 2529 saphanaehngniidklayepncudsnickhxngnkthxngethiyw thicatxngedinthangaewachmkhwbkhuipkbkarmathxngethiywaelarbprathanxaharthiekaayxsthanthisakhyxun aekikhwdphaokha wdbxyang t bxyang emuxngsngkhla aehlmsmihla hadchlathsn swnsxngthael ekhatngkwn xuthyannknakhukhud thakhuha sansthanthiekaaekthisudinsngkhla wdmchchimawas tahnkekhanxy ekhaekaesng hwnayaerng sthabnthksinkhdisuksa mhawithyalythksin susansultansuilman ecdiyxngkhkhaw xngkhda bnyxdekhaaedng pxmpunpaknaaehlmthray kaaephng khuemuxng emuxngekasingkhrankhr pxmpunemuxngsingkhrankhr wdekaatha wdtinemrusrisudaram wdchymngkhl phraxaramhlwng natkotnngachang ekhtrksaphnthustwpaotnngachang sasecaphxkhxhngs wdokhksmankhun xnusawriy smedcphramhitlathiebth xdulyedchwikrm phrabrmrachchnk krmhlwngsngkhlankhrinthr mx xnusawriy r 5 xnusawriyhlwngesnanrngkh twemuxnghadihy wdmhttmngkhlaram wdhadihyin wdhngspradistharam swnsatharnaphrukhangkhaw snamkilahlkemuxngphakhit phiphithphnththrrmchati mx hadihy swnnasngkhla tladkimhyng xuthyanaehngchatiekhanakhang wdthaekharupchang thanangphyaeluxdkhaw danphrmaednsaeda bandannxk saeda ithy rthekhdah ithrburi danphrmaednpadngebsar padngebsar saeda ithy padngebsar epxrlis palis yankarkhachayaednsaeda phuththxuthyanekhael danphrmaednbanprakxb nathwi ithy ekhdah karsuksa aekikhorngeriynduephimetimthi raychuxorngeriynincnghwdsngkhla orngeriynxnubalsngkhla orngeriynwiechiyrchm orngeriynaesngthxngwithya orngeriynhadihyrthprachasrrkh orngeriynaecngwithyaradbxudmsuksaxaephxemuxngsngkhla mhawithyalythksin sthabnthksinkhdisuksa mhawithyalythksin withyalykarcdkarephuxkarphthna mhawithyalythksin withyalykarsuxsarmwlchn mhawithyalythksin withyalydntriwithyachiph mhawithyalythksin mhawithyalyrachphtsngkhla mhawithyalyethkhonolyirachmngkhlsriwichy mhawithyalymhamkutrachwithyaly sunykarsuksasngkhla withyalyphyabalbrmrachchnni sngkhla xaephxhadihy mhawithyalysngkhlankhrinthr withyaekhthadihy mhawithyalymhaculalngkrnrachwithyaly cnghwdsngkhla mhawithyalyhadihy withyalynanachatidisyasrin withyalyethkhonolyihadihyxanwywithy mhawithyalyramkhaaehng sakhawithybrikarechlimphraekiyrti cnghwdsngkhla xaephxrtphumi mhawithyalyethkhonolyirachmngkhlsriwichy withyaekhtrtphumi withyalyekstraelaethkhonolyi sngkhla xaephxethpha withyalychumchnsngkhla xaephxsaeda withyalyphuththsasnananachatiorngphyabalchuxdng aekikhorngphyabalsngkhlankhrinthr khnaaephthysastr mhawithyalysngkhlnkhrinthr orngphyabalsngkhla orngphyabalsuny khwamrwmmuxkhnaaephthysastr mhawithyalynrathiwasrachnkhrinthr orngphyabalhadihy orngphyabalsuny orngphyabalcitewchsngkhlarachnkhrinthr orngphyabalemuxngsngkhla orngphyabalkrungethphhadihy orngphyabalsikhrinthr orngphyabalrasdryindi orngphyabalsmedcphranangecaphrabrmrachininath n xaephxnathwi orngphyabalmitrphaphsamkhkhi thngesiyesiyngtung orngeriynchuxdng aekikhorngeriynnwminthrachuthis thksin cnghwdsngkhla withyaly kar xachiph hlwng prathan rasdr nikr cnghwd sngkhla orngeriynwrnariechlim cnghwdsngkhla inphraxupthmphsmedcphraecaphinangethx ecafaklyaniwthna krmhlwngnrathiwasrachnkhrinthr orngeriynmhawchirawuth cnghwdsngkhla inphraxupthmphsmedcphraecaphkhiniethx ecafaephchrrtnrachsuda siriosphaphnnwdi orngeriynmthymsiriwnwri 2 cnghwdsngkhla inphrarachupthmph smedcphrabrmoxrsathirach syammkudrachkumar edim orngeriynmthym ckriwchr orngeriynhadihywithyalysmburnkulklya orngeriynhadihywithyaly orngeriynhadihywithyaly2 orngeriynhadihyrthprachasrrkh orngeriynaesngthxngwithya orngeriynthidanuekhraah orngeriynmx withyanusrn orngeriynsaeda khrrkhchykmphlannthxnusrn orngeriynnathwiwithyakhmxangxing aekikh klumngankhxmulsarsnethsaelakarsuxsar sankngancnghwdsngkhla khxmulthwip sylksncnghwd khakhwycnghwd xxniln ekhathungidcak http www songkhla go th songkhla52 data logo html m p p subkhn 21 emsayn 2553 sunysarsnethsephuxkarbriharaelanganpkkhrxng krmkarpkkhrxng krathrwngmhadithy khxmulkarpkkhrxng xxniln ekhathungidcak http www dopa go th padmic jungwad76 jungwad76 htm m p p subkhn 18 emsayn 2553 krmkarpkkhrxng krathrwngmhadithy prakassankthaebiynklang krmkarpkkhrxng eruxng canwnrasdrthwrachxanackr aeykepnkrungethphmhankhraelacnghwdtang tamhlkthankarthaebiynrasdr n wnthi 31 thnwakhm 2563 xxniln ekhathungidcak http stat bora dopa go th stat pk pk 57 pdf 2564 subkhn 19 emsayn 2564 4 0 4 1 http www songkhla go th files com news operation 2017 09 a02ac8d01839c28 pdf khnasingaewdlxm mhawithyalymhidl aelakhnasthaptykrrmsastr mhawithyalysilpakr okhrngkarcdthaaephnkarcdkarxnurksaelaprbsphaphaewdlxmemuxngekasngkhla krungethph 2536 bththi 2 hna 2 3 karsuksakhwamepnipid okhrngkarkxsrangkraechalxyfacnghwdsngkhla b si exm si yuniewxraesl cakd 2548 bththi 2 hna 17 suphawdi echuxphrhamn tukaethwwithyaniphnth krungethph mhawithyalysilpakr 2546 hna 12 exnk nawikmul smudphaphsngkhlamhawchirawuth krungethph xmrinthrphrintingaexndphblichching cakd mhachn 2536 hna 57 suththiwngs okhrngsrang 2544 43 praesrith sphaphxakasm2536 14 15 suththiwngs sayiy in Plural peninsular proceeding 2004 71 suththiwngs okhrngsrang 2544 41 42 nnthna suttul 2513 63 faypramwlexksaraelacdhmayehtu 2545 55 iphorcn eksaemnkic 2512 176 faypramwlexksaraelacdhmayehtu 2545 55 skrrc cnthrtn aela sngbsngemuxng 2532 29 faypramwlexksaraelacdhmayehtu 2545 55 suphthr sukhnthaphirmy n phthlung bthbathkhxngsurtan sngkhlasuksa 2535 157 xaphn n phthlung 2531 102 103 srismr sriebycphlangkur 2544 65 66 srismr sriebycphlangkur prawtisastremuxngsngkhla hck phaphphimph 2544 73 nnthna sutkul 2513 81 faypramwlexksaraelacdhmayehtu 2545 56 iphorcn eksmaemnkic 2512 38 faypramwlexksaraelacdhmayehtu 2545 56 sngkh phthonthy 2516 197 srismr sriebycphlangkur 2544 73 srismr sriebycphlangkur prawtisastremuxngsngkhla hck phaphphimph 2 544 73 74 yngyuthth chuaewn 2529 38 srismr sriebycphlangkur 2544 74 m l chynimitr nwrtn 2530 58 srismr sriebycphlangkur prawtisastremuxngsngkhla hck phaphphimph 2544 74 iphorcn eksmaemnkic 2512 176 177 faypramwlexksaraelacdhmayehtu 2545 56 La marre 1687 faypramwlexksaraelacdhmayehtu 2545 56 iphorcn eksmaemnkic 2512 176 177 faypramwlexksaraelacdhmayehtu 2545 56 smedcphraecabrmwngsethx krmphrayaphanuphnthuwngkhwredch 2504 77 srismr sriebycphlangkur 2544 64 suphthr sukhnthaphirmy n phthlung bthbathkhxngsurtan sngkhlasuksa 2535 158 suksaphnthphanich prachumphngswdar elm 25 308 rs thwiskdi lxmlim khwamsmphnth sngkhlasuksa 2534 109 suphthr sukhnthaphirmy n phthlung bthbathkhxngsurtan sngkhlasuksa 2535 159 160 hxsmudaehngchati 2507 141 faypramwlexksaraelacdhmayehtu 2545 59 Lamare 1682 36 faypramwlexksaraelacdhmayehtu 2545 59 faypramwlexksaraelacdhmayehtu 2545 59 hlwngsriwrwtr phin cnthorcnwngs ph s 2481 26 faypramwlexksaraelacdhmayehtu 2545 60 wiechiyrkhiri chm ph s 2506 36 37 faypramwlexksaraela cdhmayehtu 2545 60 sngb sngemuxng ph s 2521 67 70 faypramwlexksaraelacdhmayehtu 2545 64 faypramwlexksar aelacdhmayehtu 2545 64 66 thaeniybphuwarachkarcnghwd www songkhla go th duephim aekikhhadihy prawtisastremuxngsngkhla sultan twnku sulyman chah phngsawdaremuxngsngkhla chbbphrayasunthranurks chm somsrfutbxlsngkhla raychuxwdincnghwdsngkhla raychuxorngeriynincnghwdsngkhla raychuxsakhakhxngthnakharincnghwdsngkhla raychuxhangsrrphsinkhaincnghwdsngkhla khwamimsngbinchayaednphakhitkhxngpraethsithyaehlngkhxmulxun aekikhewbistxyangepnthangkarkhxngcnghwd 8 sthanthiethiywtxngham phlad khxngcnghwdsngkhla phikdphumisastr 7 13 N 100 34 E 7 21 N 100 56 E 7 21 100 56 aephnthiaelaphaphthaythangxakaskhxng cnghwdsngkhla aephnthi cak mltiaemp oklbxlikd hrux kuekilaephnthi phaphthaythangxakas cak ethxrraesirfewxr phaphthaydawethiym cak wikiaemepiyekhathungcak https th wikipedia org w index php title cnghwdsngkhla amp oldid 9515190, wikipedia, วิกิ หนังสือ, หนังสือ, ห้องสมุด,

บทความ

, อ่าน, ดาวน์โหลด, ฟรี, ดาวน์โหลดฟรี, mp3, วิดีโอ, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, รูปภาพ, เพลง, เพลง, หนัง, หนังสือ, เกม, เกม