fbpx
วิกิพีเดีย

จังหวัดนครศรีธรรมราช

สำหรับนครศรีธรรมราช ในความหมายอื่น ดูที่ นครศรีธรรมราช (แก้ความกำกวม)

นครศรีธรรมราช เป็นจังหวัดในประเทศไทย มีประชากรมากที่สุดในภาคใต้และมีขนาดพื้นที่ใหญ่เป็นอันดับ 2 ของภาคใต้ (รองจากสุราษฎร์ธานี) เป็นจังหวัดที่มีอำเภอมากที่สุดในภาคใต้ ห่างจากกรุงเทพมหานคร ประมาณ 780 กิโลเมตร มีจังหวัดที่อยู่ติดกันได้แก่ สงขลา พัทลุง ตรัง กระบี่ และสุราษฎร์ธานี

จังหวัดนครศรีธรรมราช
การถอดเสียงอักษรโรมัน
• อักษรโรมันChangwat Nakhon Si Thammarat
คำขวัญ:
เราชาวนครฯ อยู่เมืองพระ มั่นอยู่ในสัจจะศีลธรรม กอปรกรรมดี มีมานะพากเพียร ไม่เบียดเบียนทำอันตรายผู้ใด
ประเทศไทย
การปกครอง
ผู้ว่าราชการไกรศร วิศิษฎ์วงศ์
(ตั้งแต่ พ.ศ. 2563)
พื้นที่
• ทั้งหมด9,942.502 ตร.กม. (3,838.821 ตร.ไมล์)
อันดับพื้นที่อันดับที่ 18
ประชากร
(พ.ศ. 2563)
• ทั้งหมด1,550,721 คน
• อันดับอันดับที่ 8
• ความหนาแน่น155.97 คน/ตร.กม. (404.0 คน/ตร.ไมล์)
• อันดับความหนาแน่นอันดับที่ 26
รหัส ISO 3166TH-80
ชื่อไทยอื่น ๆนคร, เมืองคอน, คอน, นครศรี, ตามพรลิงก์, ลิกอร์, คิวคูตอน, ตันเหมยหลิง, ละคร
สัญลักษณ์ประจำจังหวัด
ต้นไม้แซะ
ดอกไม้ราชพฤกษ์
สัตว์น้ำปลาหมอ
ศาลากลางจังหวัด
• ที่ตั้งถนนราชดำเนิน ตำบลในเมือง อำเภอเมืองนครศรีธรรมราช จังหวัดนครศรีธรรมราช 80000
• โทรศัพท์0 7535 6952
• โทรสาร0 7535 6531
เว็บไซต์
แผนที่
ส่วนหนึ่งของสารานุกรมประเทศไทย

เนื้อหา

หลักฐานในยุคก่อนประวัติศาสตร์ของนครศรีธรรมราชพบตั้งแต่ยุคหินกลางและยุคหินใหม่ พบเครื่องมือหินต่างๆ พบระนาดหินที่อำเภอท่าศาลา ต่อมาในยุคโลหะได้พบหลักฐานทางโบราณคดี คือ กลองมโหระทึกสำริด 2 ใบ ที่บ้านเกตุกาย ตำบลท่าเรือ อำเภอเมือง และที่คลองคุดด้วน อำเภอฉวาง

สมัยโบราณ

ในสมัยโบราณนครศรีธรรมราชอยู่ภายใต้การปกครองของอาณาจักรศรีวิชัยซึ่งมีศูนย์กลางแห่งหนึ่งอยู่ที่อำเภอไชยา จังหวัดสุราษฎร์ธานี ในช่วงพุทธศตวรรษที่ 13 - 16 ดังปรากฎในจารึกภาษาสันสกฤตวัดเสมาเมือง กล่าวถึงพระเจ้ากรุงศรีวิชัยพระนามว่าศรีมหาราชาทรงสร้างปราสาทอิฐสามองค์เพื่อถวายแด่พระผู้ผจญมาร (พระสมณโคดม) พระปัทมปาณี และพระวัชรปาณี อาณาจักรศรีวิชัยนับถือพระพุทธศาสนามหายานและนับถือพระโพธิสัตว์ ต่อมาในพ.ศ. 1568 พระเจ้าราเชนทระโจฬะที่ 1 (Rajendra Chola I) แห่งราชวงศ์โจฬะซึ่งมาจากแคว้นทมิฬในอินเดียใต้ ยกทัพเรือเข้ารุกรานแหลมมลายูและภาคใต้ของไทย ทำให้อำนาจของศรีวิชัยเสื่อมลงและบริเวณแหลมมลายูตกอยู่ภายใต้การปกครองของโจฬะอยู่เวลาหนึ่ง การล่าถอยออกไปของโจฬะ นำไปสู่กำเนิดอาณาจักรตามพรลิงค์ ซึ่งมีศูนย์กลางอยู่ที่เมืองตามพรลิงค์หรือนครศรีธรรมราชในปัจจุบัน จารึกเมืองทันโจร์ (Tanjore Inscription) ซึ่งจารึกขึ้นในพ.ศ. 1573 บันทึกเมืองต่างๆที่พระเจ้าราเชนทระฯทรงพิชิตได้ปรากฎชื่อเมือง "มัทลิงกัม" (Madalingam) และบันทึกของขุนนางชาวจีนสมัยราชวงศ์ซ่งปรากฎชื่อเมือง "ตันหม่าลิ่ง" (單馬令 จีนยุคกลาง: tɑn mˠaX liᴇŋ) หมายถึงตามพรลิงค์ จักรวรรดิเขมรแผ่ขยายอำนาจมายังภาคใต้ของไทยในระยะเวลาหนึ่งจากนั้นจึงเสื่อมไป

เจดีย์ของวัดพระมหาธาตุวรมหาวิหาร หรือพระธาตุนครศรีธรรมราช สร้างขึ้นในสมัยของพระเจ้าศรีธรรมาโศกราชแห่งตามพรลิงค์ เป็นเจดีย์ทรงระฆังคว่ำแบบลังกา

อาณาจักรตามพรลิงค์

ตามที่ปรากฎในจารึกวัดหัวเวียงที่อำเภอไชยา ว่าในพ.ศ. 1774 พระเจ้าผู้ปกครองเมืองตามพรลิงค์พระนามว่าศรีธรรมราชแห่งปทุมวงศ์ สันนิษฐานว่าราชวงศ์ปทุมวงศ์หรือราชวงศ์ศรีธรรมาโศกราชนี้อาจเป็นวงศ์ที่สืบเชื่อสายมาจากพระเจ้าสุริยวรมันที่ 1 ซึ่งสอดคล้องกับเนื้อความในตำนานเมืองนครศรีธรรมราชว่าพญาศรีธรรมาโศกราชหนีมาจากเมืองอินทปัตถ์ (เมืองพระนคร) ตำแหน่งของผู้ปกครองเมืองตามพรลิงค์ในสมัยนี้เรียกว่า "พระเจ้าศรีธรรมาโศกราช" อาณาจักรตามพรลิงค์มีอำนาจเหนือเมืองสิบสองนักษัตร ประกอบไปด้วยสิบสองเมืองที่อยู่ภายใต้อำนาจของนครศรีธรรมราช ประกอบไปด้วยเมืองต่างๆในภาคใต้ของไทยไปจนถึงไทรบุรี กลันตัน และปาหังในประเทศมาเลเซีย ในสมัยของราชวงศ์ปทุมวงศ์อาณาจักรตามพรลิงค์ได้เปลี่ยนมานับถือพุทธศาสนาเถรวาทลังกาวงศ์ ในสมัยของพระเจ้าศรีธรรมาโศกราชมีการเริ่มสร้างเจดีย์พระธาตุขึ้นซึ่งเป็นเจดีย์ให้เป็นแบบทรงระฆังคว่ำแบบลังกา พระเจ้าจันทรภาณุแห่งตามพรลิงค์ทรงยกทัพเรือข้ามมหาสมุทรอินเดียเข้ารุกรานเกาะลังกาในสมัยของพระเจ้าปรากรมพาหุที่ 2 (Parakramapahu II) แห่งลังกาและสามารถครอบครองดินแดนบางส่วนของเกาะลังกาได้ในช่วงเวลาหนึ่ง

อาณาจักรตามพรลิงค์เสื่อมอำนาจลงในสมัยต่อมาและตกอยู่ภายใต้อำนาจของอาณาจักรสุโขทัย จากตำนานเมืองนครศรีธรรมราชและสิหิงคนิทาน พระพุทธสิหิงค์ลอยมาจากลังกาจากนั้นมาหยุดพักที่หาดทรายแก้วเมืองนครศรีธรรมราชจากนั้นจึงลอยต่อไปยังทิศเหนือไปยังเชียงใหม่ อาจเกี่ยวข้องกับเหตุการณ์ในชินกาลมาลีปกรณ์ที่ว่าพระเจ้าโรจนราชหรือพ่อขุนรามคำแหงแห่งสุโขทัยเสด็จมายังนครศรีธรรมราชแล้วอัญเชิญพระพุทธสิหิงค์ซึ่งมาจากลังกาไปประดิษฐานไว้ที่สุโขทัย ในสมัยนี้ปรากฏชื่อเมือง “นครศรีธรรมราช” ขึ้นเป็นครั้งแรกในศิลาจารึกหลักที่ 1 ในความหมายว่าเมืองของพระเจ้าศรีธรรมาโศกราช นครศรีธรรมราชมีอิทธิพลต่อพุทธศาสนาของสุโขทัยอย่างมาก ดังข้อความในศิลาจารึกฯว่าพระเถระสุโขทัย “ทุกคนลุกแต่เมืองศรีธรรมราชมา“

ในพ.ศ. 1808 ทัพเรือของอาณาจักรมัชปาหิตบนเกาะชวายกทัพเข้าโจมตีเมืองนครศรีธรรมราช ชาวบ้านนำโดยชายชื่อว่า “พังพการ” ได้รวบรวมกำลังพลขับไล่ทัพของชวาออกไปได้สำเร็จ ต่อมาท้าวพิชัยเทพเชียงภวาแห่งลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยาให้พระโอรสคือท้าวอู่ทองยกทัพเข้ารุกรานนครศรีธรรมราช ทัพของท้าวอู่ทองและพระเจ้าศรีธรรมาโศกราชสู้รับกันที่บางสะพานจนนำไปสู่การแบ่งเขตแดนระหว่างพระเจ้าศรีธรรมาโศกราชและท้าวอู่ทอง นับจากนั้นอาณาจักรนครศรีธรรมราชจึงตกอยู่ภายใต้อิทธิพลของรัฐที่ลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยาซึ่งต่อมากลายเป็นอาณาจักรอยุธยา ต่อมาเกิดโรคระบาดในเมืองนครศรีธรรมราช พระเจ้าศรีธรรมาโศกราชองค์สุดท้ายพร้อมญาติวงศ์เสด็จหนีลงเรือออกทะเลหายสาบสูญ เมืองนครศรีธรรมราชจึงกลายเป็นเมืองร้างว่างผู้คน เชื้อสายปทุมวงศ์จึงสิ้นสุดลง

สมัยอยุธยา

เมื่อนครศรีธรรมราชกลายเป็นเมืองร้างจากโรคระบาดนั้น พระพนมทะเลศรีมเหสวัสดิทราธิราชผู้ครองเมืองเพชรบุรี ส่งพระโอรสคือพระพนมวังพร้อมทั้งนางสะเดียงทองมาสร้างเมืองใหม่คือเมืองนครดอนพระ เมื่อพระพนมวังสวรรคตพระโอรสของพระพนมวังคือเจ้าศรีราชาครองเมืองนครฯต่อมา ซึ่งเจ้าศรีราชาได้รับการแต่งตั้งจากพระพนมทะเลฯเมืองเพชรบุรีให้เป็น "พญาศรีธรรมาโศกราช สุรินทรราชาสุรวงศ์ธิบดียุธิษเฐียร อภัยพีรีบรากรมพาหุ เจ้าพระยานครศรีธรรมราชมหานคร" หลังจากที่วงศ์ของพระพนมวังและเจ้าศรีราชาสิ้นสุดลง ขุนอินทาราเจ้าเมืองลานสกาจึงขึ้นมาเป็นผู้ครองนครศรีธรรมราชต่อมาชื่อว่าศรีมหาราชา แต่ศรีมหาราชาขุนอินทาราถูกพระราชอาญาจากทางอยุธยาจึงถูกปลดจากตำแหน่ง บุตรชายของขุนอินทาราขึ้นครองเมืองนครฯเป็นศรีมหาราชาองค์ต่อมา เมื่อวงศ์ศรีมหาราชาสิ้นสุดอาณาจักรอยุธยาจึงส่งขุนรัตนากรมาปกครองเมืองนครฯ จากนั้นมาฝ่ายอยุธยาจึงส่งผู้ปกครองนครศรีธรรมราชโดยตรง

ในพ.ศ. 1998 สมเด็จพระบรมไตรโลกนาถทรงบัญญัติพระไอยการตำแหน่งนาพลเรือน นาทหารหัวเมือง ระบุตำแหน่ง “เจ้าพญาศรีธรรมาโศกราช ชาติเดโชไชยมไหสุริยาธิบดี อภัยพีรีปรากรมพาหุ” ศักดินาหนึ่งหมื่น เป็นผู้ครองเมืองนครศรีธรรมราช เมืองนครศรีธรรมราชมีฐานะเป็นหัวเมืองชั้นเอกหรือเมืองเจ้าพระยามหานคร มีขุนนางชั้นผู้ใหญ่ระดับเจ้าพระยาเป็นเจ้าเมืองเป็นศูนย์กลางอำนาจการปกครองของอยุธยาในภาคใต้ เมื่อชาวโปรตุเกสเข้ามาจึงมีการปรับปรุงซ่อมแซมกำแพงเมืองนครศรีธรรมราชเป็นกำแพงแบบก่ออิฐ เมื่อชาวโปรตุเกสเข้ามาจึงปรากฎชื่อเมืองนครศรีธรรมราชว่า "ลิกอร์" (Ligor) ซึ่งแผลงมาจากคำว่านครฯ ในรัชสมัยสมเด็จพระนเรศวรมหาราช ประมาณพ.ศ. 2144 ทัพเรือจากเมืองอุยงคตนะ (Ujong Tanah) หรือรัฐสุลต่านยะโฮร์ (Johor Sultanate รัฐยะโฮร์ในปัจจุบัน) ยกทัพเรือนำโดยลักษมณา (Laksamana) เข้าโจมตีเมืองนครศรีธรรมราช พระยารามราชท้ายน้ำเจ้าเมืองนครฯป้องกันเมืองจากทัพเรือมลายูไม่สำเร็จ ทัพมลายูเข้าปล้นเมืองนครฯแล้วกลับไปพระยารามราชท้ายน้ำเสียชีวิตในที่รบ

ในรัชสมัยสมเด็จพระอาทิตยวงศ์ออกญากลาโหมสุริยวงศ์กุมอำนาจและส่งออกญาเสนาภิมุขยามาดะ นางามาซะ (ญี่ปุ่น:山田長政; โรมาจิ: Yamada Nagamasa) ขุนนางชาวญี่ปุ่นมาเป็นเจ้าเมืองนครศรีธรรมราช เมื่อออกญากลาโหมสุริยวงศ์ทำการยึดอำนาจและปราบดาภิเษกขึ้นเป็นสมเด็จพระเจ้าปราสาททองในพ.ศ. 2172 รายาอูงูแห่งรัฐปัตตานีและสุลต่านสุลัยมานแห่งสงขลาก่อการกบฎแข็งเมืองต่ออยุธยาในพ.ศ. 2173 พระเจ้าปราสาททองมีพระราชโองการให้ยามาดะ นางามาซะ ยกทัพเมืองนครศรีธรรมราชเข้าปราบกบฎของปัตตานีและสงขลาแต่ไม่สำเร็จ ยามาดะ นางามาซะถูกวางยาพิษที่เมืองนครฯโดยพระราชโองการของพระเจ้าปราสาททองจนเสียชีวิต นายโอนินบุตรชายของนางามาซะขึ้นเป็นเจ้าเมืองนครฯต่อมาแต่ชาวเมืองนครฯลุกฮือขึ้นขับไล่นายโอนินและกลุ่มทหารญี่ปุ่นออกไปจากเมืองนครฯ ฮอลันดาเข้ามาตั้งสถานีการค้าในเมืองนครฯ ในพ.ศ.2190 ยอดเจดีย์พระธาตุเมืองนครศรีธรรมราชหักโค่นลงมา พระเจ้าปราสาททองทรงให้มีการบูรณะสร้างยอดเจดีย์พระธาตุขึ้นใหม่

กำแพงเมืองนครศรีธรรมราชที่เห็นในปัจจุบันเกิดจากการบูรณะในรัชสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราชโดยมงซิเออร์เดอลามาร์ (Monsieur de la Mare) วิศวกรชาวฝรั่งเศส

ในรัชสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราชมีการบูรณะปรับปรุงกำแพงเมืองนครศรีธรรมราชโดยมงซิเออร์เดอลามาร์ (Monsieur de la Mare) วิศวกรชาวฝรั่งเศสจนมีลักษณะอย่างที่เห็นในปัจจุบัน หลังการประหารเจ้าเมืองนครศรีธรรมราชจากเหตุการณ์ของศรีปราชญ์ นครศรีธรรมราชมีเจ้าเมืองคือพระยารามเดโช (ชู) ซึ่งมีเชื้อสายแขก เมื่อสมเด็จพระเพทราชาปราบดาภิเษกยึดอำนาจจากสมเด็จพระนารายณ์ฯในพ.ศ. 2231 พระยารามเดโช (ชู) เจ้าเมืองนครศรีธรรมราชไม่เข้าไปถือน้ำพิพัฒนสัตยาที่อยุธยา ในพ.ศ. 2235 สมเด็จพระเพทราชาทรงให้พระยาสุรสงครามเป็นแม่ทัพและพระยาราชบังสัน (หะซัน) เป็นแม่ทัพเรือ ยกทัพมาทั้งทางบกและทะเลเพื่อปราบกบฏเมืองนครฯ ทัพของพระเพทราชาใช้เวลาล้อมเมืองนครศรีธรรมราชอยู่นานถึงสามปีจึงสามารถเข้ายึดเมืองได้ พระเพทราชาทรงลดอำนาจเจ้าเมืองนครศรีธรรมราชโดยยกหัวเมืองปักษ์ใต้ทั้งหมดขึ้นต่อสมุหกลาโหม ในพ.ศ. 2275 สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศทรงยกหัวเมืองภาคใต้ให้ขึ้นต่อเจ้าพระยาชำนาญบริรักษ์ (อู่) ว่าที่พระคลังโกษาธิบดี จนกระทั่งมีโปรดเกล้าแต่งตั้งพระยาไชยาธิเบศร์เป็นเจ้าพระยานครศรีธรรมราชขึ้นอีกครั้งในพ.ศ. 2285 ในรัชกาลสมเด็จพระที่นั่งสุริยาศน์อมรินทร์พระยาราชสุภาวดีเป็นเจ้าเมืองนครฯ หลวงสิทธินายเวร (หนู) เป็นปลัดเมือง ต่อมาพระยาราชสุภาวดีความผิดถูกปลดจากตำแหน่งเจ้าเมือง ปลัดเมืองหรือ "พระปลัดหนู" จึงรักษาการณ์เจ้าเมืองนครศรีธรรมราชแทน

สมัยธนบุรีและรัตนโกสินทร์

หลังจากการเสียกรุงศรีอยุธยาครั้งที่สองพระปลัดหนูผู้รักษาเมืองนครศรีธรรมราชจึงตั้งตนขึ้นเป็นเจ้าเมืองและเป็นเจ้าชุมนุมนครศรีธรรมราช ในพ.ศ. 2312 สมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีทรงให้เจ้าพระยาจักรี (หมุด) ยกทัพธนบุรีเข้ารุกรานชุมนุมนครศรีธรรมราช ทัพของฝ่ายธนบุรีไม่สามารถเข้ายึดเมืองนครฯได้ทำให้สมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีต้องเสด็จนำทัพด้วยพระองค์เองลงมายึดเมืองนครศรีธรรมราชได้สำเร็จ ทำให้เจ้านครฯ (หนู) ต้องหลบหนีไปยังเมืองปัตตานีและต่อมาเจ้าพระยาจักรีสามารถจับตัวเจ้าหนูกลับมาได้ พระเจ้ากรุงธนบุรีฯให้เจ้าพระยานครศรีธรรมราช (หนู) เข้ามารับราชการในกรุงธนบุรีและทรงแต่งตั้งให้เจ้านราสุริยวงศ์ซึ่งเป็นพระเจ้าหลานเธอในพระเจ้ากรุงธนบุรีมาปกครองเมืองนครศรีธรรมราช ต่อมาเมื่อเจ้านราสุริยวงศ์เจ้าเมืองนครฯถึงแก่พิราลัย สมเด็จพระเจ้าธนบุรีจึงมีพระราชโองการแต่งตั้งเจ้าเมืองนครฯ (หนู) ออกไปปกครองเมืองนครศรีธรรมราชอีกครั้ง ได้รับพระราชทานพระสุพรรบัฏเป็น พระเจ้าขัตติยราชนิคม สมมติมไหสวรรค์ พระเจ้านครศรีธรรมราช เจ้าขัณฑสีมา เมื่อวันอาทิตย์ เดือน 11 ขึ้น 3 ค่ำ จุลศักราช 1138 (พ.ศ. 2319) ปีวอกอัฐศก ดำรงฐานะเป็นเจ้าประเทศราช

ต่อมาพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก มีพระราชดำริว่าพระเจ้านครศรีธรรมราชมีความชราไม่สามารถปกครองบ้านเมืองได้จึงโปรดฯให้ออกจากตำแหน่ง และให้เจ้าอุปราช (พัฒน์) บุตรเขยเจ้านครฯ (หนู) ขึ้นเป็นเจ้าพระยาศรีธรรมาโศกราชฯเจ้าเมืองนครศรีธรรมราช เป็นเจ้าพระยานครศรีธรรมราช (พัฒน์) เมื่อวันอังคาร เดือน 8 แรม 11 ค่ำ จุลศักราช 1146 (พ.ศ. 2327) ปีมะโรงศก โดยมียศเพียงเจ้าพระยาตามประเพณีแต่เดิม เมืองนครศรีธรรมราชซึ่งมีฐานะเป็นประเทศราชมีเจ้ากษัตริย์ปกครองอยู่เป็นเวลาแปดปีจึงเปลี่ยนฐานะเป็นหัวเมืองเอกตามเดิม ในพ.ศ. 2328 สงครามเก้าทัพ แกงหวุ่นแมงยีแม่ทัพพม่ายกทัพจากเมืองไชยาเข้าบุกเมืองนครศรีธรรมราช เจ้าพระยานครศรีธรรมราช (พัฒน์) สละเมืองหลบหนีเข้าป่าทัพพม่าเข้ายึดเมืองนครฯ กรมพระราชวังบวรมหาสุรสิงหนาททรงยกทัพเรือเข้ายึดเมืองนครฯคืนมาได้ พ.ศ. 2354 เจ้าพระยานครศรีธรรมราช (พัฒน์) ถวายบังคมลาออกจากราชการ พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยจึงทรงแต่งตั้งให้เจ้าพระยานครศรีธรรมราช (พัฒน์) เป็นเจ้าพระยาสุธรรมมนตรี (พัฒน์) และทรงแต่งให้เจ้าพระยานครศรีธรรมราช (น้อย) ซึ่งเป็นพระโอรสในพระเจ้ากรุงธนบุรีฯ ขึ้นเป็นเจ้าเมืองนครศรีธรรมราชต่อมา เจ้าพระยาสุธรรมมนตรี (พัฒน์) ถึงแก่อสัญกรรมในพ.ศ. 2357 กรมหมื่นศักดิพลเสพผู้ทรงเป็นหลานของเจ้าพระยาสุธรรมมนตรี (พัฒน์) เสด็จมายังนครศรีธรรมราชเพื่อปลงศพเจ้าคุณตาและจัดระเบียบการปกครองเมืองนครศรีธรรมราชใหม่โดยอ้างอิงจากพระอัยการตำแหน่งกรมการเมืองนครฯจากสมัยอยุธยา

ในพ.ศ. 2363 ตวนกูปะแงหรัน สุลต่านแห่งไทรบุรี แข็งเมืองเป็นอิสระจากกรุงเทพฯ พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยมีพระราชโองการให้เจ้าพระยานครฯ (น้อย) ยกทัพไปยึดเมืองไทรบุรี เจ้าพระยานครฯ (น้อย) สามารถยึดเมืองไทรบุรีได้และเมืองนครศรีธรรมราชปกครองไทรบุรีโดยตรงเป็นเวลาสิบเจ็ดปีจนกระทั่งกบฏหวันหมาดหลีในสมัยของเจ้าพระยานครศรีธรรมราช (น้อย) เมืองนครศรีธรรมราชมีอำนาจมากในหัวเมืองปักษ์ใต้ เมื่อเจ้าพระยานครฯ (น้อย) ถึงแก่อสัญกรรมในพ.ศ. 2382 บุตรชายของเจ้าพระยานครฯ (น้อย) คือเจ้าพระยานครศรีธรรมราช (น้อยกลาง ณ นคร) เป็นเจ้าเมืองนครศรีธรรมราชคนต่อมา

ในพ.ศ. 2401 ตำแหน่งเจ้าเมืองสงขลาได้รับการเลื่อนขึ้นมาให้มีศักดินา 10,000 ไร่ ทัดเทียมกับเมืองนครศรีธรรมราช ทำให้นครศรีธรรมราชไม่ใช่หัวเมืองใหญ่แห่งปักษ์ใต้เมืองเดียวอีกต่อไป เมื่อพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จเมืองไทรบุรีซึ่งอยู่ในความรับผิดชอบของเจ้าพระยานครฯ แต่เจ้าพระยานครศรีธรรมราช (หนูพร้อม ณ นคร) ไม่ได้ตามลงไปรับเสด็จด้วย เป็นเหตุให้พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าฯทรงเรียกตัวเจ้าพระยานครฯ (หนูพร้อม) ไปช่วยราชการที่กรุงเทพฯ นับจากนั้นมาส่วนกลางจึงเข้ามามีอำนาจปกครองนครศรีธรรมราชโดยตรง การจัดตั้งมณฑลเทศาภิบาลมณฑลนครศรีธรรมราชในพ.ศ. 2439 ทำให้ตำแหน่งเจ้าพระยานครศรีธรรมราชสิ้นสุดลง พระยาสุขุมนัยวินิต (ปั้น สุขุม) เป็นข้าหลวงมณฑลนครศรีธรรมราชคนแรก มณฑลนครศรีธรรมราชมีอาณาเขตประกอบด้วยจังหวัดนครศรีธรรมราช จังหวัดพัทลุง และจังหวัดสงขลา จากนั้นมีข้าหลวงดำรงตำแหน่งต่อมาได้แก่พระยาชลบุรานุรักษ์ (เจริญ จารุจินดา) พ.ศ. 2449-2452 และเจ้าฟ้ากรมหลวงลพบุรีราเมศวร์ พ.ศ. 2453 - 2468 พระบาทสมเด็จพระมงกุฏเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงจัดตั้งมณฑลภาคในพ.ศ. 2458 นครศรีธรรมราชเป็นส่วนหนึ่งของมณฑลภาคปักษ์ใต้ ภายหลังการเปลี่ยนแปลงการปกครองเมื่อมีการตรา"พระราชบัญญัติการบริหารราชการส่วนภูมิภาค พุทธศักราช 2476" ขึ้น มณฑลเทศาภิบาลสิ้นสุดลงนำไปสู่การจัดตั้งจังหวัดนครศรีธรรมราชในปัจจุบัน

ที่ตั้งและอาณาเขต

จังหวัดนครศรีธรรมราชตั้งอยู่ฝั่งตะวันออกของภาคใต้ โดยมีพื้นที่ใหญ่เป็นอันดับ 2 ของภาคใต้ โดยมีจังหวัดที่มีอาณาเขตติดกัน ดังนี้

พื้นที่ที่ติดกับทะเลฝั่งอ่าวไทยของจังหวัดนครศรีธรรมราชนั้นมีชายฝั่งยาวประมาณ 225 กิโลเมตร และจังหวัดนครศรีธรรมราชมีเขาสูงที่สุดในภาคใต้ คือ เขาหลวง มีความสูงประมาณ 1,835 เมตร

การปกครองส่วนภูมิภาค

การปกครองแบ่งออกเป็น 23 อำเภอ 170 ตำบล 1,428 หมู่บ้าน

  1. อำเภอเมืองนครศรีธรรมราช
  2. อำเภอพรหมคีรี
  3. อำเภอลานสกา
  4. อำเภอฉวาง
  5. อำเภอพิปูน
  6. อำเภอเชียรใหญ่
  7. อำเภอชะอวด
  8. อำเภอท่าศาลา
  9. อำเภอทุ่งสง
  10. อำเภอนาบอน
  11. อำเภอทุ่งใหญ่
  12. อำเภอปากพนัง
  1. อำเภอร่อนพิบูลย์
  2. อำเภอสิชล
  3. อำเภอขนอม
  4. อำเภอหัวไทร
  5. อำเภอบางขัน
  6. อำเภอถ้ำพรรณรา
  7. อำเภอจุฬาภรณ์
  8. อำเภอพระพรหม
  9. อำเภอนบพิตำ
  10. อำเภอช้างกลาง
  11. อำเภอเฉลิมพระเกียรติ

การปกครองส่วนท้องถิ่น

แบ่งออกเป็น 1 องค์การบริหารส่วนจังหวัด 1 เทศบาลนคร 3 เทศบาลเมือง 50 เทศบาลตำบล และ 130 องค์การบริหารส่วนตำบล โดยมีรายชื่อเทศบาลดังนี้

  1. เทศบาลนครนครศรีธรรมราช
  2. เทศบาลเมืองทุ่งสง
  3. เทศบาลเมืองปากพนัง
  4. เทศบาลเมืองปากพูน
  5. เทศบาลตำบลกะทูน
  6. เทศบาลตำบลกะปาง
  7. เทศบาลตำบลการะเกด
  8. เทศบาลตำบลเกาะทวด
  9. เทศบาลตำบลเกาะเพชร
  1. เทศบาลตำบลขนอม
  2. เทศบาลตำบลขุนทะเล
  3. เทศบาลตำบลเขาชุมทอง
  4. เทศบาลตำบลเขาพระ
  5. เทศบาลตำบลควนกลาง
  6. เทศบาลตำบลจันดี
  7. เทศบาลตำบลฉวาง
  8. เทศบาลตำบลชะมาย
  9. เทศบาลตำบลชะเมา
  1. เทศบาลตำบลชะอวด
  2. เทศบาลตำบลเชียรใหญ่
  3. เทศบาลตำบลดอนตรอ
  4. เทศบาลตำบลถ้ำใหญ่
  5. เทศบาลตำบลท้องเนียน
  6. เทศบาลตำบลทอนหงส์
  7. เทศบาลตำบลทางพูน
  8. เทศบาลตำบลท่างิ้ว
  9. เทศบาลตำบลท่าประจะ
  1. เทศบาลตำบลท่าแพ
  2. เทศบาลตำบลท่ายาง
  3. เทศบาลตำบลท่าศาลา
  4. เทศบาลตำบลที่วัง
  5. เทศบาลตำบลทุ่งสัง
  6. เทศบาลตำบลทุ่งใส
  7. เทศบาลตำบลนาบอน
  8. เทศบาลตำบลนาสาร
  9. เทศบาลตำบลนาเหรง
  1. เทศบาลตำบลบางจาก
  2. เทศบาลตำบลบางพระ
  3. เทศบาลตำบลปากนคร
  4. เทศบาลตำบลปากน้ำฉวาง
  5. เทศบาลตำบลพรหมคีรี
  6. เทศบาลตำบลพรหมโลก
  7. เทศบาลตำบลพิปูน
  8. เทศบาลตำบลโพธิ์เสด็จ
  9. เทศบาลตำบลไม้เรียง
  1. เทศบาลตำบลร่อนพิบูลย์
  2. เทศบาลตำบลลานสกา
  3. เทศบาลตำบลสวนขัน
  4. เทศบาลตำบลสิชล
  5. เทศบาลตำบลหน้าสตน
  6. เทศบาลตำบลหลักช้าง
  7. เทศบาลตำบลหัวไทร
  8. เทศบาลตำบลหินตก
  9. เทศบาลตำบลอ่าวขนอม

เจ้าเมืองนครศรีธรรมราช

สมุหเทศาภิบาลมณฑลนครศรีธรรมราช

รายนามผู้ว่าราชการจังหวัดนครศรีธรรมราช

ลำดับ รายนาม ระยะเวลาดำรงตำแหน่ง ลำดับ รายนาม ระยะเวลาดำรงตำแหน่ง
1 เจ้าพระยาสุธรรมมนตรีศรีธรรมราช
(หนูพร้อม ณ นคร)
พ.ศ. 2440 – พ.ศ. 2447 2 พระยาสุนทราทรธุรกิจปรีชา
(หมี ณ ถลาง)
พ.ศ. 2447 – พ.ศ. 2449
3 พระยาตรังภูษาภิบาล
(ถนอม บุณยเกตุ)
พ.ศ. 2449 – พ.ศ. 2452 4 พระยาศิริธรรมบริรักษ์
(เย็น สุวรรณปัทมะ)
พ.ศ. 2452 – พ.ศ. 2455
5 พระยาประชากิจกรจักร์
(ฟัด มหาเปารยะ)
พ.ศ. 2455 – พ.ศ. 2462 6 พระยารัษฎานุประดิษฐ์
(สินธุ์ เทพหัสดิน ณ อยุธยา)
พ.ศ. 2462 – พ.ศ. 2474
7 พระยาสุรพลนิพิธ
(เป้า สุมนดิษฐ์)
พ.ศ. 2474 – พ.ศ. 2475 8 พระยาบุรีสราธิการ
(โจ้ กนิษฐารัตน์)
พ.ศ. 2475 – พ.ศ. 2476
9 พระอรรถานิพนธ์ปรีชา
(ประเสริฐ อรรถนิพนธ์ปรีชา)
พ.ศ. 2476 – พ.ศ. 2477 10 พระยาสุราษฎร์ธานีศรีเกษตรนิคม
(เต่า ศตะกูรมะ)
พ.ศ. 2477 – พ.ศ. 2481
11 เรือเอก พระสาครบุรานุรักษ์ราชนาวี
(ปริก สุวรรณนนท์)
พ.ศ. 2481 – พ.ศ. 2484 12 เรืออากาศเอก หลวงวุฒิราษฎร์รักษา
(วุฒิ ศรสงคราม วุฒิราษฎร์รักษา)
พ.ศ. 2484 – พ.ศ. 2486
13 ขุนภักดีดำรงฤทธิ์
(ภักดี ดำรงฤทธิ์)
พ.ศ. 2486 – พ.ศ. 2489 14 ขุนรัฐวุฒิวิจารณ์
(สมวงศ์ วัฏฏสิงห์)
พ.ศ. 2489 – พ.ศ. 2489
15 นายแม้น ออนจันทร์ พ.ศ. 2489 – พ.ศ. 2493 16 ขุนอารีราชการัณย์
(ชิต สุมนดิษฐ์)
พ.ศ. 2493 – พ.ศ. 2494
17 ขุนไมตรีประชารักษ์
(ไมตรี พิจิตรนรการ)
พ.ศ. 2494 – พ.ศ. 2495 18 ขุนพิเศษนครกิจ
(ชุบ กลิ่นสุคนธ์)
พ.ศ. 2495 – พ.ศ. 2497
19 ขุนจรรยาวิเศษ
(เที่ยง บุญยนิตย์)
พ.ศ. 2497 – พ.ศ. 2500 20 นายมงคล สุภาพงษ์ พ.ศ. 2500 – พ.ศ. 2501
21 นายจันทร์ สมบูรณ์กุล พ.ศ. 2501 – พ.ศ. 2503 22 นายสันต์ เอกมหาชัย พ.ศ. 2503 – พ.ศ. 2512
23 นายพันธ์ ลายตระกูล พ.ศ. 2512 – พ.ศ. 2514 24 นายคล้าย จิตพิทักษ์ พ.ศ. 2515 – พ.ศ. 2518
25 นายเวียง สาครสินธุ์ พ.ศ. 2518 – พ.ศ. 2518 26 นายศุภโยค พานิชวิทย์ พ.ศ. 2518 – พ.ศ. 2519
27 นายเสน่ห์ วัฑฒนาธร พ.ศ. 2519 – พ.ศ. 2521 28 นายธานี โรจรนาลักษณ์ พ.ศ. 2521 – พ.ศ. 2525
29 นายเอนก สิทธิประศาสน์ พ.ศ. 2525 – พ.ศ. 2529 30 เรือตรีสุกรี รักษ์ศรีทอง พ.ศ. 2529 – พ.ศ. 2530
31 นายนิพนธ์ บุญญภัทโร พ.ศ. 2530 – พ.ศ. 2532 32 พันโทกมล ประจวบเหมาะ พ.ศ. 2532 – พ.ศ. 2533
33 ร้อยตรีณรงค์ แสงสุริยงค์ พ.ศ. 2533 – พ.ศ. 2534 34 ร้อยตรีกิตติ ประทุมแก้ว พ.ศ. 2534 – พ.ศ. 2535
35 นายวิสุทธิ์ สิงห์ขจรวรกุล พ.ศ. 2535 – พ.ศ. 2536 36 นายสุชาญ พงษ์เหนือ พ.ศ. 2536 – พ.ศ. 2537
37 นายบัญญัติ จันทน์เสนะ พ.ศ. 2537 – พ.ศ. 2538 38 นายประกิต เทพชนะ พ.ศ. 2538 – พ.ศ. 2540
39 นายยงยุทธ วิชัยดิษฐ พ.ศ. 2540 – พ.ศ. 2541 40 นายสวัสดิ์ กฤตรัชตนันต์ พ.ศ. 2541 – พ.ศ. 2544
41 นายสวัสดิ์ แกล้วทนงค์ พ.ศ. 2544 – พ.ศ. 2547 42 นายวิชม ทองสงค์ พ.ศ. 2547 – พ.ศ. 2551
43 นายภาณุ อุทัยรัตน์ พ.ศ. 2551 – พ.ศ. 2552 44 นายธีระ มินทราศักดิ์ พ.ศ. 2552 – พ.ศ. 2554
45 นายวิโรจน์ จิวะรังสรรค์ พ.ศ. 2554 – พ.ศ. 2556 46 นายอภินันท์ ซื่อธานุวงศ์ พ.ศ. 2556 – พ.ศ. 2557
47 นายพีระศักดิ์ หินเมืองเก่า พ.ศ. 2557 – พ.ศ. 2559 48 นายจำเริญ ทิพญพงศ์ธาดา พ.ศ. 2559 – พ.ศ. 2562
49 นายศิริพัฒ พัฒกุล พ.ศ. 2562 – พ.ศ. 2563 50 นายไกรศร วิศิษฎ์วงศ์ พ.ศ. 2563 – ปัจจุบัน -

เศรษฐกิจโดยทั่วไป ของจังหวัดนครศรีธรรมราชขึ้นอยู่กับภาคเกษตร อาชีพหลัก คือ ทำสวนยางพารา ทำสวนปาล์มน้ำมัน ทำนา ทำไร่ การปลูกผลไม้(สวนสมรม) ทำสวนมะพร้าว การประมง การเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่ง และการเลี้ยงสัตว์

ชาวนครศรีธรรมราช ส่วนใหญ่นับถือ ศาสนาพุทธ ประมาณ 92.08% รองลงมา คือ ศาสนาอิสลาม ประมาณ 7.03% ศาสนาคริสต์ ประมาณ 0.89% นอกจากนั้นเป็นศาสนาอื่น ๆ (ข้อมูลประชากร 1,516,499 คน ปี พ.ศ. 2552)

สถานีขนส่งผู้โดยสาร จังหวัดนครศรีธรรมราช
สถานีรถไฟนครศรีธรรมราช
ท่าอากาศยานนครศรีธรรมราช

ในตัวเมืองนครศรีธรรมราช มีรถสองแถว วิ่งบริการรอบเมือง และจากนครศรีธรรมราชไปสู่อำเภอใกล้เคียง หรือจังหวัดข้างเคียง สามารถเลือกใช้บริการได้ทั้งมีรถตู้ รถเมล์ รถโดยสาร และรถไฟ

ทางรถไฟ

  • รถไฟ จากสถานีรถไฟกรุงเทพ มีขบวนรถเร็วขบวนที่173/174 , รถด่วนขบวนที่85/86 ไปนครศรีธรรมราช รวมระยะทาง 832 กิโลเมตร

และ ยังมีขบวนรถท้องถิ่นที่451/452 นครศรีธรรมราช-สุไหงโกลก-นครศรีธรรมราช และ ขบวนรถท้องถิ่นที่455/456 นครศรีธรรมราช-ยะลา-นครศรีธรรมราช

ทางรถโดยสารประจำทาง

บริษัท ขนส่ง จำกัด มีบริการรถโดยสารทั้งแบบธรรมดา และปรับอากาศ ออกจากสถานีขนส่งผู้โดยสารกรุงเทพ (ถนนบรมราชชนนี), อำเภอขนอม มีรถ วีไอพี ปรับอากาศ ชั้น 1 ขนอม-กรุงเทพฯ และกรุงเทพฯ-ขนอม

ทางรถยนต์ส่วนบุคคล

การเดินทางจากกรุงเทพ มายัง นครศรีธรรมราช ใช้เส้นทางหลวงหมายเลข 4 กรุงเทพฯ-ประจวบคีรีขันธ์-ชุมพร แล้วใช้เส้นทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 41 ผ่านสุราษฎร์ธานี-ทุ่งสง จนถึงนครศรีธรรมราช หรือ ถึงอำเภอพุนพิน สุราษฎร์ธานี แล้วใช้เส้นทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 401 เลียบชายฝั่งทะเล ไปจนถึงนครศรีธรรมราช รวมระยะทาง 780 กิโลเมตร นอกจากนี้ยังสามารถเดินทางยังอำเภออื่น ๆ หรือจังหวัดใกล้เคียงได้อีกด้วย

ทางอากาศยาน

ท่าอากาศยานนครศรีธรรมราช มีเที่ยวบินให้บริการ 23 เที่ยวบินต่อวัน โดยมี 5 สายการบินคือ การบินไทยสมายล์ นกแอร์ ไทยเวียดเจ็ทแอร์ ไทยแอร์เอเชีย และไทยไลอ้อนแอร์ รายละเอียดเพิ่มเติมดูได้ที่ ท่าอากาศยานนครศรีธรรมราช

ระยะทางจากตัวจังหวัดไปอำเภอต่างๆ

ส่วนนี้รอเพิ่มเติมข้อมูล คุณสามารถช่วยเพิ่มข้อมูลส่วนนี้ได้
เมือง วันลงนาม หมายเหตุ
เมืองกุ้ยกั่ง ประเทศจีน 9 กันยายน 2559 หนังสือแสดงเจตจำนงเพื่อเป็นเมืองพี่เมืองน้องระหว่างจังหวัดนครศรีธรรมราชและเมืองกุ้ยก่าง
จังหวัดภูเก็ต ประเทศไทย 17 มีนาคม 2560 บันทึกความร่วมมือการพัฒนาเศรษฐกิจการท่องเที่ยวและการพัฒนาสู่เมืองอัจฉริยะระหว่างจังหวัดภูเก็ตและจังหวัดนครศรีธรรมราช
จังหวัดนครพนม ประเทศไทย 16 มิถุนายน 2560 บันทึกข้อตกลงความร่วมมือระหว่างจังหวัดนครศรีธรรมราชและจังหวัดนครพนม
เมืองผิงเสียง ประเทศจีน 1 มิถุนายน 2561 บันทึกข้อตกลงความร่วมมือการสถาปนาบ้านพี่เมืองน้องระหว่างจังหวัดนครศรีธรรมราชและเมืองผิงเสียง
  1. ศูนย์สารสนเทศเพื่อการบริหารและงานปกครอง. กรมการปกครอง. กระทรวงมหาดไทย. "ข้อมูลการปกครอง." [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: [ม.ป.ป.]. สืบค้น 18 เมษายน 2553.
  2. กรมการปกครอง. กระทรวงมหาดไทย. "ประกาศสำนักทะเบียนกลาง กรมการปกครอง เรื่อง จำนวนราษฎรทั่วราชอาณาจักร แยกเป็นกรุงเทพมหานครและจังหวัดต่าง ๆ ตามหลักฐานการทะเบียนราษฎร ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2563." [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: 2564. สืบค้น 17 เมษายน 2564.
  3. ประภัสสร์ ชูวิเชียร, ดร. พระบรมธาตุเจดีย์ นครศรีธรรมราช มหาสถูปแห่งคาบสมุทรภาคใต้. กรุงเทพฯ. สำนักพิมพ์เมืองโบราณ, ตุลาคม ๒๕๕๓.
  4. เรื่องตั้งเจ้าพระยานครศรีธรรมราชครั้งกรุงเก่า. ประชุมพงศาวดาร.
  5. เจ้าพระยาทิพากรณ์วงศ์ (ขำ บุนนาค). พระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ ๑.
  6. สมเด็จกรมพระยาดำรงราชานุภาพ. พระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ ๒.
  7. [ลิงก์เสีย]
  8. . คลังข้อมูลเก่า เก็บจาก เมื่อ 2009-03-11. สืบค้นเมื่อ2009-02-19.
คอมมอนส์ มีภาพและสื่อเกี่ยวกับ:
จังหวัดนครศรีธรรมราช

พิกัดภูมิศาสตร์:8°24′N99°58′E /8.4°N 99.97°E /8.4; 99.97

  • แผนที่และภาพถ่ายทางอากาศของ จังหวัดนครศรีธรรมราช
    • แผนที่ จาก หรือ
    • ภาพถ่ายทางอากาศ จาก
    • ภาพถ่ายดาวเทียม จาก

จังหวัดนครศรีธรรมราช
งหว, ดนครศร, ธรรมราช, งหว, ดในภาคใต, ในประเทศไทย, ภาษาอ, เฝ, าด, แก, ไข, สำหร, บนครศร, ธรรมราช, ในความหมายอ, นครศร, ธรรมราช, แก, ความกำกวม, นครศร, ธรรมราช, เป, นจ, งหว, ดในประเทศไทย, ประชากรมากท, ดในภาคใต, และม, ขนาดพ, นท, ใหญ, เป, นอ, นด, ของภาคใต, รองจากส, ร. cnghwdnkhrsrithrrmrach cnghwdinphakhitinpraethsithy phasaxun efadu aekikh sahrbnkhrsrithrrmrach inkhwamhmayxun duthi nkhrsrithrrmrach aekkhwamkakwm nkhrsrithrrmrach epncnghwdinpraethsithy miprachakrmakthisudinphakhitaelamikhnadphunthiihyepnxndb 2 khxngphakhit rxngcaksurasdrthani epncnghwdthimixaephxmakthisudinphakhit hangcakkrungethphmhankhr praman 780 kiolemtr micnghwdthixyutidknidaek sngkhla phthlung trng krabi aelasurasdrthanicnghwdnkhrsrithrrmrachcnghwdkarthxdesiyngxksrormn xksrormnChangwat Nakhon Si Thammaratthngtrakhakhwy erachawnkhr xyuemuxngphra mnxyuinsccasilthrrm kxprkrrmdi mimanaphakephiyr imebiydebiynthaxntrayphuidpraeths ithykarpkkhrxng phuwarachkar ikrsr wisisdwngs 1 tngaet ph s 2563 phunthi 2 thnghmd9 942 502 tr km 3 838 821 tr iml xndbphunthixndbthi 18prachakr ph s 2563 3 thnghmd1 550 721 khn xndbxndbthi 8 khwamhnaaenn155 97 khn tr km 404 0 khn tr iml xndbkhwamhnaaennxndbthi 26rhs ISO 3166TH 80chuxithyxun nkhr emuxngkhxn khxn nkhrsri tamphrlingk likxr khiwkhutxn tnehmyhling lakhr 4 sylksnpracacnghwd tnimaesa dxkimrachphvks stwnaplahmxsalaklangcnghwd thitngthnnrachdaenin tablinemuxng xaephxemuxngnkhrsrithrrmrach cnghwdnkhrsrithrrmrach 80000 othrsphth0 7535 6952 othrsar0 7535 6531ewbistwww wbr nakhonsithammarat wbr go wbr thaephnthiswnhnungkhxngsaranukrmpraethsithy enuxha 1 prawtisastr 1 1 smyobran 1 2 xanackrtamphrlingkh 1 3 smyxyuthya 1 4 smythnburiaelartnoksinthr 2 phumisastr 2 1 thitngaelaxanaekht 3 hnwykarpkkhrxng 3 1 karpkkhrxngswnphumiphakh 3 2 karpkkhrxngswnthxngthin 4 ecaemuxngnkhraelaphuwarachkarcnghwdnkhrsrithrrmrach 4 1 ecaemuxngnkhrsrithrrmrach 4 2 smuhethsaphibalmnthlnkhrsrithrrmrach 4 3 raynamphuwarachkarcnghwdnkhrsrithrrmrach 5 esrsthkic 6 sasna 7 karkhmnakhm 7 1 thangrthif 7 2 thangrthodysarpracathang 7 3 thangrthyntswnbukhkhl 7 4 thangxakasyan 7 5 rayathangcaktwcnghwdipxaephxtang 8 kila 9 bukhkhlthimichuxesiyng 10 emuxngphiemuxngnxng 11 xangxing 12 duephim 13 aehlngkhxmulxunprawtisastr aekikhhlkthaninyukhkxnprawtisastrkhxngnkhrsrithrrmrachphbtngaetyukhhinklangaelayukhhinihm phbekhruxngmuxhintang phbranadhinthixaephxthasala txmainyukholhaidphbhlkthanthangobrankhdi khux klxngmohrathuksarid 2 ib thibanektukay tablthaerux xaephxemuxng aelathikhlxngkhuddwn xaephxchwang smyobran aekikh insmyobrannkhrsrithrrmrachxyuphayitkarpkkhrxngkhxngxanackrsriwichysungmisunyklangaehnghnungxyuthixaephxichya cnghwdsurasdrthani inchwngphuththstwrrsthi 13 16 dngprakdincarukphasasnskvtwdesmaemuxng 5 klawthungphraecakrungsriwichyphranamwasrimharachathrngsrangprasathxithsamxngkhephuxthwayaedphraphuphcymar phrasmnokhdm phrapthmpani aelaphrawchrpani xanackrsriwichynbthuxphraphuththsasnamhayanaelanbthuxphraophthistw txmainph s 1568 phraecaraechnthraoclathi 1 Rajendra Chola I aehngrachwngsoclasungmacakaekhwnthmilinxinediyit ykthpheruxekharukranaehlmmlayuaelaphakhitkhxngithy thaihxanackhxngsriwichyesuxmlngaelabriewnaehlmmlayutkxyuphayitkarpkkhrxngkhxngoclaxyuewlahnung karlathxyxxkipkhxngocla naipsukaenidxanackrtamphrlingkh sungmisunyklangxyuthiemuxngtamphrlingkhhruxnkhrsrithrrmrachinpccubn carukemuxngthnocr Tanjore Inscription sungcarukkhuninph s 1573 bnthukemuxngtangthiphraecaraechnthrathrngphichitidprakdchuxemuxng mthlingkm Madalingam aelabnthukkhxngkhunnangchawcinsmyrachwngssngprakdchuxemuxng tnhmaling 單馬令 cinyukhklang tɑn mˠaX liᴇŋ hmaythungtamphrlingkh ckrwrrdiekhmraephkhyayxanacmayngphakhitkhxngithyinrayaewlahnungcaknncungesuxmip ecdiykhxngwdphramhathatuwrmhawihar hruxphrathatunkhrsrithrrmrach srangkhuninsmykhxngphraecasrithrrmaoskrachaehngtamphrlingkh epnecdiythrngrakhngkhwaaebblngka xanackrtamphrlingkh aekikh tamthiprakdincarukwdhwewiyng 6 thixaephxichya wainph s 1774 phraecaphupkkhrxngemuxngtamphrlingkhphranamwasrithrrmrachaehngpthumwngs snnisthanwarachwngspthumwngshruxrachwngssrithrrmaoskrachnixacepnwngsthisubechuxsaymacakphraecasuriywrmnthi 1 sungsxdkhlxngkbenuxkhwamintananemuxngnkhrsrithrrmrachwaphyasrithrrmaoskrachhnimacakemuxngxinthptth emuxngphrankhr taaehnngkhxngphupkkhrxngemuxngtamphrlingkhinsmynieriykwa phraecasrithrrmaoskrach xanackrtamphrlingkhmixanacehnuxemuxngsibsxngnkstr 7 prakxbipdwysibsxngemuxngthixyuphayitxanackhxngnkhrsrithrrmrach prakxbipdwyemuxngtanginphakhitkhxngithyipcnthungithrburi klntn aelapahnginpraethsmaelesiy insmykhxngrachwngspthumwngsxanackrtamphrlingkhidepliynmanbthuxphuththsasnaethrwathlngkawngs insmykhxngphraecasrithrrmaoskrachmikarerimsrangecdiyphrathatukhunsungepnecdiyihepnaebbthrngrakhngkhwaaebblngka phraecacnthrphanuaehngtamphrlingkhthrngykthpheruxkhammhasmuthrxinediyekharukranekaalngkainsmykhxngphraecaprakrmphahuthi 2 Parakramapahu II aehnglngkaaelasamarthkhrxbkhrxngdinaednbangswnkhxngekaalngkaidinchwngewlahnung xanackrtamphrlingkhesuxmxanaclnginsmytxmaaelatkxyuphayitxanackhxngxanackrsuokhthy caktananemuxngnkhrsrithrrmrachaelasihingkhnithan phraphuththsihingkhlxymacaklngkacaknnmahyudphkthihadthrayaekwemuxngnkhrsrithrrmrachcaknncunglxytxipyngthisehnuxipyngechiyngihm xacekiywkhxngkbehtukarninchinkalmalipkrnthiwaphraecaorcnrachhruxphxkhunramkhaaehngaehngsuokhthyesdcmayngnkhrsrithrrmrachaelwxyechiyphraphuththsihingkhsungmacaklngkaippradisthaniwthisuokhthy insmynipraktchuxemuxng nkhrsrithrrmrach khunepnkhrngaerkinsilacarukhlkthi 1 inkhwamhmaywaemuxngkhxngphraecasrithrrmaoskrach nkhrsrithrrmrachmixiththiphltxphuththsasnakhxngsuokhthyxyangmak dngkhxkhwaminsilacarukwaphraethrasuokhthy thukkhnlukaetemuxngsrithrrmrachma inph s 1808 thpheruxkhxngxanackrmchpahitbnekaachwaykthphekhaocmtiemuxngnkhrsrithrrmrach chawbannaodychaychuxwa phngphkar idrwbrwmkalngphlkhbilthphkhxngchwaxxkipidsaerc txmathawphichyethphechiyngphwaaehnglumaemnaecaphrayaihphraoxrskhuxthawxuthxngykthphekharukrannkhrsrithrrmrach thphkhxngthawxuthxngaelaphraecasrithrrmaoskrachsurbknthibangsaphancnnaipsukaraebngekhtaednrahwangphraecasrithrrmaoskrachaelathawxuthxng nbcaknnxanackrnkhrsrithrrmrachcungtkxyuphayitxiththiphlkhxngrththilumaemnaecaphrayasungtxmaklayepnxanackrxyuthya txmaekidorkhrabadinemuxngnkhrsrithrrmrach phraecasrithrrmaoskrachxngkhsudthayphrxmyatiwngsesdchnilngeruxxxkthaelhaysabsuy emuxngnkhrsrithrrmrachcungklayepnemuxngrangwangphukhn echuxsaypthumwngscungsinsudlng smyxyuthya aekikh emuxnkhrsrithrrmrachklayepnemuxngrangcakorkhrabadnn phraphnmthaelsrimehswsdithrathirachphukhrxngemuxngephchrburi sngphraoxrskhuxphraphnmwngphrxmthngnangsaediyngthxngmasrangemuxngihmkhuxemuxngnkhrdxnphra 8 emuxphraphnmwngswrrkhtphraoxrskhxngphraphnmwngkhuxecasrirachakhrxngemuxngnkhrtxma sungecasrirachaidrbkaraetngtngcakphraphnmthaelemuxngephchrburiihepn phyasrithrrmaoskrach surinthrrachasurwngsthibdiyuthisethiyr xphyphiribrakrmphahu ecaphrayankhrsrithrrmrachmhankhr hlngcakthiwngskhxngphraphnmwngaelaecasrirachasinsudlng khunxintharaecaemuxnglanskacungkhunmaepnphukhrxngnkhrsrithrrmrachtxmachuxwasrimharacha aetsrimharachakhunxintharathukphrarachxayacakthangxyuthyacungthukpldcaktaaehnng butrchaykhxngkhunxintharakhunkhrxngemuxngnkhrepnsrimharachaxngkhtxma emuxwngssrimharachasinsudxanackrxyuthyacungsngkhunrtnakrmapkkhrxngemuxngnkhr caknnmafayxyuthyacungsngphupkkhrxngnkhrsrithrrmrachodytrng inph s 1998 smedcphrabrmitrolknaththrngbyytiphraixykartaaehnngnaphleruxn nathharhwemuxng rabutaaehnng ecaphyasrithrrmaoskrach chatiedochichymihsuriyathibdi xphyphiriprakrmphahu skdinahnunghmun epnphukhrxngemuxngnkhrsrithrrmrach emuxngnkhrsrithrrmrachmithanaepnhwemuxngchnexkhruxemuxngecaphrayamhankhr mikhunnangchnphuihyradbecaphrayaepnecaemuxngepnsunyklangxanackarpkkhrxngkhxngxyuthyainphakhit emuxchawoprtueksekhamacungmikarprbprungsxmaesmkaaephngemuxngnkhrsrithrrmrachepnkaaephngaebbkxxith 9 emuxchawoprtueksekhamacungprakdchuxemuxngnkhrsrithrrmrachwa likxr Ligor sungaephlngmacakkhawankhr inrchsmysmedcphranerswrmharach pramanph s 2144 thpheruxcakemuxngxuyngkhtna Ujong Tanah hruxrthsultanyaohr Johor Sultanate rthyaohrinpccubn ykthpheruxnaodylksmna Laksamana ekhaocmtiemuxngnkhrsrithrrmrach 10 phrayaramrachthaynaecaemuxngnkhrpxngknemuxngcakthpheruxmlayuimsaerc thphmlayuekhaplnemuxngnkhraelwklbipphrayaramrachthaynaesiychiwitinthirb inrchsmysmedcphraxathitywngsxxkyaklaohmsuriywngskumxanacaelasngxxkyaesnaphimukhyamada nangamasa yipun 山田長政 ormaci Yamada Nagamasa khunnangchawyipunmaepnecaemuxngnkhrsrithrrmrach emuxxxkyaklaohmsuriywngsthakaryudxanacaelaprabdaphieskkhunepnsmedcphraecaprasaththxnginph s 2172 rayaxunguaehngrthpttaniaelasultansulymanaehngsngkhlakxkarkbdaekhngemuxngtxxyuthyainph s 2173 phraecaprasaththxngmiphrarachoxngkarihyamada nangamasa ykthphemuxngnkhrsrithrrmrachekhaprabkbdkhxngpttaniaelasngkhlaaetimsaerc 11 12 yamada nangamasathukwangyaphisthiemuxngnkhrodyphrarachoxngkarkhxngphraecaprasaththxngcnesiychiwit nayoxninbutrchaykhxngnangamasakhunepnecaemuxngnkhrtxmaaetchawemuxngnkhrlukhuxkhunkhbilnayoxninaelaklumthharyipunxxkipcakemuxngnkhr hxlndaekhamatngsthanikarkhainemuxngnkhr 13 inph s 2190 yxdecdiyphrathatuemuxngnkhrsrithrrmrachhkokhnlngma phraecaprasaththxngthrngihmikarburnasrangyxdecdiyphrathatukhunihm kaaephngemuxngnkhrsrithrrmrachthiehninpccubnekidcakkarburnainrchsmysmedcphranaraynmharachodymngsiexxredxlamar Monsieur de la Mare wiswkrchawfrngess inrchsmysmedcphranaraynmharachmikarburnaprbprungkaaephngemuxngnkhrsrithrrmrachodymngsiexxredxlamar Monsieur de la Mare wiswkrchawfrngess 14 cnmilksnaxyangthiehninpccubn hlngkarpraharecaemuxngnkhrsrithrrmrachcakehtukarnkhxngsriprachy nkhrsrithrrmrachmiecaemuxngkhuxphrayaramedoch chu sungmiechuxsayaekhk emuxsmedcphraephthrachaprabdaphieskyudxanaccaksmedcphranarayninph s 2231 phrayaramedoch chu ecaemuxngnkhrsrithrrmrachimekhaipthuxnaphiphthnstyathixyuthya inph s 2235 smedcphraephthrachathrngihphrayasursngkhramepnaemthphaelaphrayarachbngsn hasn epnaemthpherux ykthphmathngthangbkaelathaelephuxprabkbtemuxngnkhr thphkhxngphraephthrachaichewlalxmemuxngnkhrsrithrrmrachxyunanthungsampi 12 cungsamarthekhayudemuxngid phraephthrachathrngldxanacecaemuxngnkhrsrithrrmrachodyykhwemuxngpksitthnghmdkhuntxsmuhklaohm inph s 2275 smedcphraecaxyuhwbrmoksthrngykhwemuxngphakhitihkhuntxecaphrayachanaybrirks xu wathiphrakhlngoksathibdi cnkrathngmioprdeklaaetngtngphrayaichyathiebsrepnecaphrayankhrsrithrrmrachkhunxikkhrnginph s 2285 15 inrchkalsmedcphrathinngsuriyasnxmrinthrphrayarachsuphawdiepnecaemuxngnkhr hlwngsiththinayewr hnu epnpldemuxng txmaphrayarachsuphawdikhwamphidthukpldcaktaaehnngecaemuxng pldemuxnghrux phrapldhnu cungrksakarnecaemuxngnkhrsrithrrmrachaethn smythnburiaelartnoksinthr aekikh hlngcakkaresiykrungsrixyuthyakhrngthisxngphrapldhnuphurksaemuxngnkhrsrithrrmrachcungtngtnkhunepnecaemuxngaelaepnecachumnumnkhrsrithrrmrach inph s 2312 smedcphraecakrungthnburithrngihecaphrayackri hmud ykthphthnburiekharukranchumnumnkhrsrithrrmrach thphkhxngfaythnburiimsamarthekhayudemuxngnkhridthaihsmedcphraecakrungthnburitxngesdcnathphdwyphraxngkhexnglngmayudemuxngnkhrsrithrrmrachidsaerc thaihecankhr hnu txnghlbhniipyngemuxngpttaniaelatxmaecaphrayackrisamarthcbtwecahnuklbmaid phraecakrungthnburiihecaphrayankhrsrithrrmrach hnu ekhamarbrachkarinkrungthnburiaelathrngaetngtngihecanrasuriywngssungepnphraecahlanethxinphraecakrungthnburimapkkhrxngemuxngnkhrsrithrrmrach txmaemuxecanrasuriywngsecaemuxngnkhrthungaekphiraly smedcphraecathnburicungmiphrarachoxngkaraetngtngecaemuxngnkhr hnu xxkippkkhrxngemuxngnkhrsrithrrmrachxikkhrng idrbphrarachthanphrasuphrrbtepn phraecakhttiyrachnikhm smmtimihswrrkh phraecankhrsrithrrmrach ecakhnthsima emuxwnxathity eduxn 11 khun 3 kha culskrach 1138 ph s 2319 piwxkxthsk darngthanaepnecapraethsrach txmaphrabathsmedcphraphuththyxdfaculaolk miphrarachdariwaphraecankhrsrithrrmrachmikhwamchraimsamarthpkkhrxngbanemuxngidcungoprdihxxkcaktaaehnng aelaihecaxuprach phthn butrekhyecankhr hnu khunepnecaphrayasrithrrmaoskrachecaemuxngnkhrsrithrrmrach epnecaphrayankhrsrithrrmrach phthn emuxwnxngkhar eduxn 8 aerm 11 kha culskrach 1146 ph s 2327 pimaorngsk odymiysephiyngecaphrayatampraephniaetedim emuxngnkhrsrithrrmrachsungmithanaepnpraethsrachmiecakstriypkkhrxngxyuepnewlaaepdpicungepliynthanaepnhwemuxngexktamedim inph s 2328 sngkhramekathph aeknghwunaemngyiaemthphphmaykthphcakemuxngichyaekhabukemuxngnkhrsrithrrmrach ecaphrayankhrsrithrrmrach phthn slaemuxnghlbhniekhapathphphmaekhayudemuxngnkhr 16 krmphrarachwngbwrmhasursinghnaththrngykthpheruxekhayudemuxngnkhrkhunmaid ph s 2354 ecaphrayankhrsrithrrmrach phthn thwaybngkhmlaxxkcakrachkar phrabathsmedcphraphuththelishlanphalycungthrngaetngtngihecaphrayankhrsrithrrmrach phthn epnecaphrayasuthrrmmntri phthn aelathrngaetngihecaphrayankhrsrithrrmrach nxy sungepnphraoxrsinphraecakrungthnburi khunepnecaemuxngnkhrsrithrrmrachtxma ecaphrayasuthrrmmntri phthn thungaekxsykrrminph s 2357 krmhmunskdiphlesphphuthrngepnhlankhxngecaphrayasuthrrmmntri phthn esdcmayngnkhrsrithrrmrachephuxplngsphecakhuntaaelacdraebiybkarpkkhrxngemuxngnkhrsrithrrmrachihmodyxangxingcakphraxykartaaehnngkrmkaremuxngnkhrcaksmyxyuthya 17 inph s 2363 twnkupaaenghrn sultanaehngithrburi aekhngemuxngepnxisracakkrungethph phrabathsmedcphraphuththelishlanphalymiphrarachoxngkarihecaphrayankhr nxy ykthphipyudemuxngithrburi ecaphrayankhr nxy samarthyudemuxngithrburiidaelaemuxngnkhrsrithrrmrachpkkhrxngithrburiodytrngepnewlasibecdpicnkrathngkbthwnhmadhliinsmykhxngecaphrayankhrsrithrrmrach nxy emuxngnkhrsrithrrmrachmixanacmakinhwemuxngpksit emuxecaphrayankhr nxy thungaekxsykrrminph s 2382 butrchaykhxngecaphrayankhr nxy khuxecaphrayankhrsrithrrmrach nxyklang n nkhr epnecaemuxngnkhrsrithrrmrachkhntxma inph s 2401 taaehnngecaemuxngsngkhlaidrbkareluxnkhunmaihmiskdina 10 000 ir thdethiymkbemuxngnkhrsrithrrmrach thaihnkhrsrithrrmrachimichhwemuxngihyaehngpksitemuxngediywxiktxip 18 emuxphrabathsmedcphraculcxmeklaecaxyuhwesdcemuxngithrburisungxyuinkhwamrbphidchxbkhxngecaphrayankhr aetecaphrayankhrsrithrrmrach hnuphrxm n nkhr imidtamlngiprbesdcdwy epnehtuihphrabathsmedcphraculcxmeklathrngeriyktwecaphrayankhr hnuphrxm ipchwyrachkarthikrungethph 19 nbcaknnmaswnklangcungekhamamixanacpkkhrxngnkhrsrithrrmrachodytrng karcdtngmnthlethsaphibalmnthlnkhrsrithrrmrachinph s 2439 thaihtaaehnngecaphrayankhrsrithrrmrachsinsudlng phrayasukhumnywinit pn sukhum epnkhahlwngmnthlnkhrsrithrrmrachkhnaerk mnthlnkhrsrithrrmrachmixanaekhtprakxbdwycnghwdnkhrsrithrrmrach cnghwdphthlung aelacnghwdsngkhla caknnmikhahlwngdarngtaaehnngtxmaidaekphrayachlburanurks ecriy carucinda ph s 2449 2452 aelaecafakrmhlwnglphburiraemswr ph s 2453 2468 phrabathsmedcphramngkuteklaecaxyuhwthrngcdtngmnthlphakhinph s 2458 nkhrsrithrrmrachepnswnhnungkhxngmnthlphakhpksit phayhlngkarepliynaeplngkarpkkhrxngemuxmikartra phrarachbyytikarbriharrachkarswnphumiphakh phuththskrach 2476 khun mnthlethsaphibalsinsudlngnaipsukarcdtngcnghwdnkhrsrithrrmrachinpccubnphumisastr aekikhthitngaelaxanaekht aekikh cnghwdnkhrsrithrrmrachtngxyufngtawnxxkkhxngphakhit odymiphunthiihyepnxndb 2 khxngphakhit odymicnghwdthimixanaekhttidkn dngni danehnux tidkbcnghwdsurasdrthani aelaxawithy danit tidkbcnghwdtrng cnghwdphthlung aelacnghwdsngkhla dantawnxxk tidkbxawithy dantawntk tidkbcnghwdsurasdrthani aelacnghwdkrabi phunthithitidkbthaelfngxawithykhxngcnghwdnkhrsrithrrmrachnnmichayfngyawpraman 225 kiolemtr aelacnghwdnkhrsrithrrmrachmiekhasungthisudinphakhit khux ekhahlwng mikhwamsungpraman 1 835 emtrhnwykarpkkhrxng aekikhkarpkkhrxngswnphumiphakh aekikh karpkkhrxngaebngxxkepn 23 xaephx 170 tabl 1 428 hmuban xaephxemuxngnkhrsrithrrmrach xaephxphrhmkhiri xaephxlanska xaephxchwang xaephxphipun xaephxechiyrihy xaephxchaxwd xaephxthasala xaephxthungsng xaephxnabxn xaephxthungihy xaephxpakphnng xaephxrxnphibulyxaephxsichlxaephxkhnxmxaephxhwithrxaephxbangkhnxaephxthaphrrnraxaephxculaphrnxaephxphraphrhmxaephxnbphitaxaephxchangklangxaephxechlimphraekiyrtikarpkkhrxngswnthxngthin aekikh aebngxxkepn 1 xngkhkarbriharswncnghwd 1 ethsbalnkhr 3 ethsbalemuxng 50 ethsbaltabl aela 130 xngkhkarbriharswntabl odymiraychuxethsbaldngni ethsbalnkhrnkhrsrithrrmrach ethsbalemuxngthungsng ethsbalemuxngpakphnng ethsbalemuxngpakphun ethsbaltablkathun ethsbaltablkapang ethsbaltablkaraekd ethsbaltablekaathwd ethsbaltablekaaephchr ethsbaltablkhnxmethsbaltablkhunthaelethsbaltablekhachumthxngethsbaltablekhaphraethsbaltablkhwnklangethsbaltablcndiethsbaltablchwangethsbaltablchamayethsbaltablchaema ethsbaltablchaxwdethsbaltablechiyrihyethsbaltabldxntrxethsbaltablthaihyethsbaltablthxngeniynethsbaltablthxnhngsethsbaltablthangphunethsbaltablthangiwethsbaltablthapraca ethsbaltablthaaephethsbaltablthayangethsbaltablthasalaethsbaltablthiwngethsbaltablthungsngethsbaltablthungisethsbaltablnabxnethsbaltablnasarethsbaltablnaehrng ethsbaltablbangcakethsbaltablbangphraethsbaltablpaknkhrethsbaltablpaknachwangethsbaltablphrhmkhiriethsbaltablphrhmolkethsbaltablphipunethsbaltablophthiesdcethsbaltablimeriyng ethsbaltablrxnphibulyethsbaltabllanskaethsbaltablswnkhnethsbaltablsichlethsbaltablhnastnethsbaltablhlkchangethsbaltablhwithrethsbaltablhintkethsbaltablxawkhnxmecaemuxngnkhraelaphuwarachkarcnghwdnkhrsrithrrmrach aekikhecaemuxngnkhrsrithrrmrach aekikh ladb raynam 20 erimtn sinsud1 phraecankhrsrithrrmrach hnu 2319 23252 ecaphrayasuthrrmmntri phthn n nkhr 2325 23573 ecaphrayankhrsrithrrmrach nxy n nkhr 2357 23814 ecaphrayankhrsrithrrmrach nxyklang n nkhr 2384 24105 ecaphrayasuthrrmmntrisrithrrmrach hnuphrxm n nkhr 2410 2440smuhethsaphibalmnthlnkhrsrithrrmrach aekikh ladb raynam erimtn sinsud1 phrayasukhumnywinit pn sukhum 2439 24492 phrayasrithrrmrach ecriy carucinda 2449 24533 smedcphraecabrmwngsethx ecafayukhlthikhmphr krmhlwnglphburiraemswr 2453 24684 phrayasurinthracha nkyung wiesskul 2468 24695 phrayasrithrrmrach thxngkha kaycnochti 2469 2476raynamphuwarachkarcnghwdnkhrsrithrrmrach aekikh ladb raynam 21 rayaewladarngtaaehnng ladb raynam rayaewladarngtaaehnng1 ecaphrayasuthrrmmntrisrithrrmrach hnuphrxm n nkhr ph s 2440 ph s 2447 2 phrayasunthrathrthurkicpricha hmi n thlang ph s 2447 ph s 24493 phrayatrngphusaphibal thnxm bunyektu ph s 2449 ph s 2452 4 phrayasirithrrmbrirks eyn suwrrnpthma ph s 2452 ph s 24555 phrayaprachakickrckr fd mhaeparya ph s 2455 ph s 2462 6 phrayarsdanupradisth sinthu ethphhsdin n xyuthya ph s 2462 ph s 24747 phrayasurphlniphith epa sumndisth ph s 2474 ph s 2475 8 phrayaburisrathikar oc knisthartn ph s 2475 ph s 24769 phraxrrthaniphnthpricha praesrith xrrthniphnthpricha ph s 2476 ph s 2477 10 phrayasurasdrthanisriekstrnikhm eta stakurma ph s 2477 ph s 248111 eruxexk phrasakhrburanurksrachnawi prik suwrrnnnth ph s 2481 ph s 2484 12 eruxxakasexk hlwngwuthirasdrrksa wuthi srsngkhram wuthirasdrrksa ph s 2484 ph s 248613 khunphkdidarngvththi phkdi darngvththi ph s 2486 ph s 2489 14 khunrthwuthiwicarn smwngs wttsingh ph s 2489 ph s 248915 nayaemn xxncnthr ph s 2489 ph s 2493 16 khunxarirachkarny chit sumndisth ph s 2493 ph s 249417 khunimtripracharks imtri phicitrnrkar ph s 2494 ph s 2495 18 khunphiessnkhrkic chub klinsukhnth ph s 2495 ph s 249719 khuncrryawiess ethiyng buyynity ph s 2497 ph s 2500 20 naymngkhl suphaphngs ph s 2500 ph s 250121 naycnthr smburnkul ph s 2501 ph s 2503 22 naysnt exkmhachy ph s 2503 ph s 251223 nayphnth laytrakul ph s 2512 ph s 2514 24 naykhlay citphithks ph s 2515 ph s 251825 nayewiyng sakhrsinthu ph s 2518 ph s 2518 26 naysuphoykh phanichwithy ph s 2518 ph s 251927 nayesnh wththnathr ph s 2519 ph s 2521 28 naythani orcrnalksn ph s 2521 ph s 252529 nayexnk siththiprasasn ph s 2525 ph s 2529 30 eruxtrisukri rkssrithxng ph s 2529 ph s 253031 nayniphnth buyyphthor ph s 2530 ph s 2532 32 phnothkml pracwbehmaa ph s 2532 ph s 253333 rxytrinrngkh aesngsuriyngkh ph s 2533 ph s 2534 34 rxytrikitti prathumaekw ph s 2534 ph s 253535 naywisuththi singhkhcrwrkul ph s 2535 ph s 2536 36 naysuchay phngsehnux ph s 2536 ph s 253737 naybyyti cnthnesna ph s 2537 ph s 2538 38 nayprakit ethphchna ph s 2538 ph s 254039 nayyngyuthth wichydisth ph s 2540 ph s 2541 40 nayswsdi kvtrchtnnt ph s 2541 ph s 254441 nayswsdi aeklwthnngkh ph s 2544 ph s 2547 42 naywichm thxngsngkh ph s 2547 ph s 255143 nayphanu xuthyrtn ph s 2551 ph s 2552 44 naythira minthraskdi ph s 2552 ph s 255445 naywiorcn ciwarngsrrkh ph s 2554 ph s 2556 46 nayxphinnth suxthanuwngs ph s 2556 ph s 255747 nayphiraskdi hinemuxngeka ph s 2557 ph s 2559 48 naycaeriy thiphyphngsthada ph s 2559 ph s 256249 naysiriphth phthkul ph s 2562 ph s 2563 50 nayikrsr wisisdwngs ph s 2563 pccubn esrsthkic aekikhesrsthkicodythwip khxngcnghwdnkhrsrithrrmrachkhunxyukbphakhekstr xachiphhlk khux thaswnyangphara thaswnpalmnamn thana thair karplukphlim swnsmrm thaswnmaphraw karpramng karephaaeliyngstwnachayfng aelakareliyngstwsasna aekikhchawnkhrsrithrrmrach swnihynbthux sasnaphuthth praman 92 08 rxnglngma khux sasnaxislam praman 7 03 sasnakhrist praman 0 89 nxkcaknnepnsasnaxun khxmulprachakr 1 516 499 khn pi ph s 2552 karkhmnakhm aekikh sthanikhnsngphuodysar cnghwdnkhrsrithrrmrach sthanirthifnkhrsrithrrmrach thaxakasyannkhrsrithrrmrach intwemuxngnkhrsrithrrmrach mirthsxngaethw wingbrikarrxbemuxng aelacaknkhrsrithrrmrachipsuxaephxiklekhiyng hruxcnghwdkhangekhiyng samartheluxkichbrikaridthngmirthtu rtheml rthodysar aelarthif thangrthif aekikh rthif caksthanirthifkrungethph mikhbwnrtherwkhbwnthi173 174 rthdwnkhbwnthi85 86 ipnkhrsrithrrmrach rwmrayathang 832 kiolemtr aela yngmikhbwnrththxngthinthi451 452 nkhrsrithrrmrach suihngoklk nkhrsrithrrmrach aela khbwnrththxngthinthi455 456 nkhrsrithrrmrach yala nkhrsrithrrmrach thangrthodysarpracathang aekikh bristh khnsng cakd mibrikarrthodysarthngaebbthrrmda aelaprbxakas xxkcaksthanikhnsngphuodysarkrungethph thnnbrmrachchnni xaephxkhnxm mirth wiixphi prbxakas chn 1 khnxm krungethph aelakrungethph khnxm thangrthyntswnbukhkhl aekikh karedinthangcakkrungethph mayng nkhrsrithrrmrach ichesnthanghlwnghmayelkh 4 krungethph pracwbkhirikhnth chumphr aelwichesnthanghlwngaephndinhmayelkh 41 phansurasdrthani thungsng cnthungnkhrsrithrrmrach hrux thungxaephxphunphin surasdrthani aelwichesnthanghlwngaephndinhmayelkh 401 eliybchayfngthael ipcnthungnkhrsrithrrmrach rwmrayathang 780 kiolemtr nxkcakniyngsamarthedinthangyngxaephxxun hruxcnghwdiklekhiyngidxikdwy thangxakasyan aekikh thaxakasyannkhrsrithrrmrach miethiywbinihbrikar 23 ethiywbintxwn odymi 5 saykarbinkhux karbinithysmayl nkaexr ithyewiydecthaexr ithyaexrexechiy aelaithyilxxnaexr raylaexiydephimetimduidthi thaxakasyannkhrsrithrrmrach rayathangcaktwcnghwdipxaephxtang aekikh xaephxphraphrhm 19 kiolemtr xaephxphrhmkhiri 21 kiolemtr xaephxlanska 21 kiolemtr xaephxthasala 30 kiolemtr xaephxechlimphraekiyrti 30 kiolemtr xaephxrxnphibuly 35 kiolemtr xaephxpakphnng 39 kiolemtr xaephxnbphita 46 kiolemtr xaephxechiyrihy 48 kiolemtr xaephxchangklang 52 kiolemtr xaephxthungsng 58 kiolemtr xaephxculaphrn 58 kiolemtr xaephxnabxn 58 kiolemtr xaephxchwang 63 kiolemtr xaephxsichl 65 kiolemtr xaephxhwithr 65 kiolemtr xaephxchaxwd 66 kiolemtr xaephxphipun 77 kiolemtr xaephxthaphrrnra 78 kiolemtr xaephxthungihy 81 kiolemtr xaephxbangkhn 90 kiolemtr xaephxkhnxm 100 kiolemtrkila aekikhswnnirxephimetimkhxmul khunsamarthchwyephimkhxmulswnniidbukhkhlthimichuxesiyng aekikhknticha chumma ckrkvsn xamrtn echid thrngsri ochely dxkkraodn thkvt twnphngkh thanthph olhkhunsmbti nrrlcha dxkkathin itrphph limpphthth thysini phrmsuththi nnthwrrnths bramas nth mieriy nathan oxrman punyaphr phulphiphthn phchchuday phnthuphiphthn phichya echawlit mnthna himathxngkha eruxngskdi lxychuskdi withury kruna ewxah aesngengin suphchy sriwicitr surswdi echuxchati xryya phngsphntharks xcchra thxngethphemuxngphiemuxngnxng aekikhemuxng wnlngnam hmayehtu emuxngkuykng praethscin 9 knyayn 2559 hnngsuxaesdngectcanngephuxepnemuxngphiemuxngnxngrahwangcnghwdnkhrsrithrrmrachaelaemuxngkuykang cnghwdphuekt praethsithy 17 minakhm 2560 bnthukkhwamrwmmuxkarphthnaesrsthkickarthxngethiywaelakarphthnasuemuxngxcchriyarahwangcnghwdphuektaelacnghwdnkhrsrithrrmrach cnghwdnkhrphnm praethsithy 16 mithunayn 2560 bnthukkhxtklngkhwamrwmmuxrahwangcnghwdnkhrsrithrrmrachaelacnghwdnkhrphnm emuxngphingesiyng praethscin 1 mithunayn 2561 bnthukkhxtklngkhwamrwmmuxkarsthapnabanphiemuxngnxngrahwangcnghwdnkhrsrithrrmrachaelaemuxngphingesiyngxangxing aekikh prakassanknaykrthmntri eruxng aetngtngkharachkarphleruxnsamy sunysarsnethsephuxkarbriharaelanganpkkhrxng krmkarpkkhrxng krathrwngmhadithy khxmulkarpkkhrxng xxniln ekhathungidcak http www dopa go th padmic jungwad76 jungwad76 htm m p p subkhn 18 emsayn 2553 krmkarpkkhrxng krathrwngmhadithy prakassankthaebiynklang krmkarpkkhrxng eruxng canwnrasdrthwrachxanackr aeykepnkrungethphmhankhraelacnghwdtang tamhlkthankarthaebiynrasdr n wnthi 31 thnwakhm 2563 xxniln ekhathungidcak http stat bora dopa go th stat pk pk 57 pdf 2564 subkhn 17 emsayn 2564 sarnkhrsrithrrmrach namkhxngnkhrsrithrrmrachinprawtisastr https db sac or th inscriptions inscribe detail 323 https db sac or th inscriptions inscribe detail 507 https www nakhononline com 1812 http www tungsong com NakhonSri tamnan nakhon 5 pdf https www paiduaykan com 76 province south nakhonsithammarat kampang html https www gotoknow org posts 463016 http oknation nationtv tv blog localbetong 2010 09 28 entry 3 12 0 12 1 https sites google com site phatthalungbourdelun hmuban beycrngkh cea meuxng phathlung laea muslim ni phra rachwngs https www ayutthaya history com Settlements Dutch html praphssr chuwiechiyr dr phrabrmthatuecdiy nkhrsrithrrmrach mhasthupaehngkhabsmuthrphakhit krungethph sankphimphemuxngobran tulakhm 2553 eruxngtngecaphrayankhrsrithrrmrachkhrngkrungeka prachumphngsawdar ecaphrayathiphakrnwngs kha bunnakh phrarachphngsawdarkrungrtnoksinthr rchkalthi 1 smedckrmphrayadarngrachanuphaph phrarachphngsawdarkrungrtnoksinthr rchkalthi 2 https www thaipost net main detail 1100 http www thaitribune org contents detail 303 content id 35998 http www xn 42c3as5b com 16392809 E0 B8 9A E0 B8 97 E0 B8 97 E0 B8 B5 E0 B9 88 E0 B9 91 E0 B8 9E E0 B8 A3 E0 B8 B0 E0 B9 80 E0 B8 88 E0 B9 89 E0 B8 B2 E0 B8 99 E0 B8 84 E0 B8 A3 E0 B8 A8 E0 B8 A3 E0 B8 B5 E0 B8 98 E0 B8 A3 E0 B8 A3 E0 B8 A1 E0 B8 A3 E0 B8 B2 E0 B8 8A E0 B8 AB E0 B8 99 E0 B8 B9 lingkesiy thaeniybphuwarachkarcnghwdnkhrsrithrrmrach cakewbistcnghwdnkhrsrithrrmrach khlngkhxmuleka ekbcak aehlngedim emux 2009 03 11 subkhnemux 2009 02 19 duephim aekikhraychuxwdincnghwdnkhrsrithrrmrach raychuxorngeriynincnghwdnkhrsrithrrmrach orngphyabalincnghwdnkhrsrithrrmrach somsrfutbxlcnghwdnkhrsrithrrmrach somsrfutbxlnkhrsri ehxriethcaehlngkhxmulxun aekikhewbistxyangepnthangkar Archived 2006 12 02 thi ewyaebkaemchchin aephnthicnghwdnkhrsrithrrmrach hnaephc facebook cnghwdnkhrsrithrrmrachkhxmmxns miphaphaelasuxekiywkb cnghwdnkhrsrithrrmrach phikdphumisastr 8 24 N 99 58 E 8 4 N 99 97 E 8 4 99 97 aephnthiaelaphaphthaythangxakaskhxng cnghwdnkhrsrithrrmrach aephnthi cak mltiaemp oklbxlikd hrux kuekilaephnthi phaphthaythangxakas cak ethxrraesirfewxr phaphthaydawethiym cak wikiaemepiy ekhathungcak https th wikipedia org w index php title cnghwdnkhrsrithrrmrach amp oldid 9739275, wikipedia, วิกิ หนังสือ, หนังสือ, ห้องสมุด,

บทความ

, อ่าน, ดาวน์โหลด, ฟรี, ดาวน์โหลดฟรี, mp3, วิดีโอ, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, รูปภาพ, เพลง, เพลง, หนัง, หนังสือ, เกม, เกม